tag:blogger.com,1999:blog-71075389724567357742011-07-07T18:26:23.961-07:00موًلف پروفيسور , داكتر عنايت الله شهرانی- ويراستار : داكترهمت فاريابی- تهيه كننده : محمدعالم ابراهيمیEbrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.comBlogger171100tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-44475819360759308932009-11-06T05:18:00.000-08:002009-11-06T05:22:03.106-08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://www.ffta1.com/index/images/stories//zaheer.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 130px; height: 177px;" src="http://www.ffta1.com/index/images/stories//zaheer.jpg" alt="" border="0" /></a><br /><div style="text-align: right;"><span style="font-size:130%;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);"> موقعیت تاریخی دهـــــستان در منطقه</span></span><br /><span style="font-weight: bold;"> محمد نادر ظهـــیر از هـرات</span><br />بنا بروایت تاریخ ، دهستان یکی از قدیمی ترین نواحی ترکمن نشین محسوب میگردد .<br />کتاب حدود العالم از جمله ثقه ترین کتب تاریخی آسیای مرکزی بشمار میآید مولفش این اثر گرانبها را در سال 372 هجری قمری به یکی از امیران سامانی اهداء نمود. درصفحهء 142 آن آمده است که دهســتان از زمرهء نواحی است که متعلق به غوز ها ( اغوزها ) میباشد. وی می افزاید که مــزار علی ابن ســـگزی نیز در همین موقعیت قرار دارد .<br />ابوالقاسم ابن حوقل نصیبی در کتاب ذیقیمت المسالک و الممالک خویش که در سال 977 میلادی نوشته شده است ، غـــزهارا از ساکنین اصلی دهـــستان و سیاه کوه یا منقــشلاق خوانده و ادامه داده است که مردمان این سرزمین صیاد و شکار چی های ماهری هــستند.<br />مورخ مشهور دیگری بنام حــمدالله مـــستوفی که متعلق به سالهای 740 هجری قمری میباشد در کتاب معروفش بنام تاریخ گــزیده در مورد دهستان نگارش و تتبع چنین دارد : قباد بن فـــیروز ساسانی در آنجا سدی ساخت و سد مذکور را مرز و حدود دانست میان اتراک و سایرین . و در بارهء آب وهوای آندیار میگوید : دهـــــستان ناحــیتی است که دارای هوای گرم بوده و آب این سرزمین از طریق رود اترک تأمین میگردد.<br />دهــــستان قدیم از ترسیم کنندگان اصلی راه تجاری تاریخی ابریشم به شمار میرود فلذا در ایجاد تغییر و تحولات سیاسی اقتصادی و فرهنگی منطقه نقش بسزای داشته است . چنانچه مورخ توانا قرن پنجم هجری قمری خواجه ابوالفضل محمد بن حسـین بیـــهقی متولد 385 هجری قمری در صفحهء 135 کتابش گرگان و دهستان را از بلاد پیشرفته و متمول آنزمان خوانده که تلخیص گفتارش در مورد فوق چنین است :<br />آنگاه که منوچــهر قابوس والی گــرگان خواست تا از امیر مسعود غزنوی اعزاز و اکرام فوق العادهء بعمل آورد ، تحایف نفیس را از سرزمین های گرگان و دهستان گــرد آورده و به سلطا ن پیشکش نمود .<br />دهــــستان از لحاظ اهمیت اقصادی دارای موقعیت سیاسی خاصی بوده زیرا موارد در تاریخ دیده شده که بعضی از امراء و سلاطین از آن منطقه بعنوان پایگاه امن برای خویشتن در مواقع خاص استفاد بعمل آورده اند .<br />دانشمند محترم دکتور غلام رضا در صفحهء 217 کتاب خود ( تاریخ آسیای مرکزی ) در بارهء موضوغ فوق الذکر اشارتی داشته است که اختلافات عمیق در میان پسران ایل ارسلان بوقوع پیوست ، سلطان شاه پسر کوچک ایل ارسلان به مدد و یاری مادرش به تخت سلطنتی جلوس نمود . چون برادر بزرگترش تکش ارسلان از جریان آگاه شـــد به کمک و یاری دختر گـــورخان ( همسر فوما ) فرمانروای قراختاییان ، لشگر عظیمی را بسمت خوارزم گسیل نموه و سلطان شاه شکست خورده همراه بامادرش از آنجا فرار نموده و به دیار دهــــستان پناه گرفتند و بعدا به دربارسلطان غیاث الدی غوری رفته و ماندگار شدند.<br />بعضی از مورخین موقعیت جغرافیای دهـــستان را چنین شرح داده اند :<br />ـــ یاقوت حموی که در سالهای 1179 - 1229 میلادی میزیسته در کتاب معجم البلدان خود دهستان را ناحیهء متصل به گرگان و در کنار دریای خزر خوانده است .<br />ـــ اســتاد بارتلد دانشمند روسی در صفحهء 174 کتابش که بنام جغرافیای تاریخی مسمی است از دهستان بعنوان منطقهء با سابقهء تاریخی یاد نموده است .<br />ـــ شاعر و عارف مشهور ترکمن علامه مختومقلی فراغی ، از دهستان بعنوان ناحیهء مقدس یاد آوری نموده است .<br /> دوستان عزیز ! خوب است تا ختم این نوشته را با شعری زیبا ی از مختومقلی فراغی در بارهء دهستان مزین نمایم :<br /> دهســـتاننـــگ بایرنـــده باد صــــبانی گورســـم<br /> بهــاءالــدین، مـــیرکلان، زنــگی بابانی گورسم<br />(( در فضای دهستان نسیم باد صبا بمشامم آید و من اندرین حال وهوا بهاءالدین ، میرکلان و زنگی بابا را می بینم ))<br /><br /> <br />E-mail . nadirzaheer@yahoo.com<br /><br /><br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-4447581936075930893?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-52833688893529342272009-11-06T05:01:00.000-08:002009-11-06T05:06:31.127-08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_2c5hEASl_oY/SvQfRmJ0V9I/AAAAAAAAEvk/abpL7UwLJtw/s1600-h/22222222.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 105px; height: 159px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_2c5hEASl_oY/SvQfRmJ0V9I/AAAAAAAAEvk/abpL7UwLJtw/s320/22222222.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5400976240284030930" border="0" /></a><br /><div style="text-align: right;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);">نگاه مختصربه تاريخ ايمـاقـهـا و نژاد تورکها درافغانستان</span><br /><span style="font-weight: bold;">نوشتـه : از صالح محـمد حساس</span><br />سال چاپ : 1388<br />چاپ دوم<br />چاپ: مطبعه ميرزا اولوغ بيک<br />مزار شريف<br />بسم الله الرحمن الرحيم<br />سخني چند درمورد چاپ دوم اين رساله:<br />اين رساله که زيرعنوان (نگاه مختصر بتاريخ ايماقها) به تيراژ 500جلد دوماه قبل بچاپ رسيد ه بود نسبت علاقه ايکه خوانندگان محترم ابرازداشته اند در اين مدت کوتا ه به فروش رسيد وبراي چاپ دوم ضرورت زياد احساس گرديد. اين نبشته درابتدأ به جواب يکي ازنبشتة بنام ( نگاهي به ديروز وامروز ايماقها) آغاز گرديده ولي فراتر ازجواب نبشتة فوق معلومات تحرير يافته بود ، بنأ نظربه پيشنهاد خوانندگان وعلاقه مندان واخلاص مندان نهايت محترم عنوان اين رساله کوچک ازنام (نگاه مختصربه تاريخ ايماقها) به (نگاه مختصر بتاريخ ايماقها ونژاد اتراک درافغانستان) تغيرداده شد. با ابراز سپاس بي پايان از خوانندگان ومخلصين عزتمند به اي نبشتة کوچک ارج ومقام والا داده مشوّق بيحدوحدود من شده اند اينک باضم يک سلسله معلومات بيشترديگر و نظريات پيشنهادي مشوّقين گران قدراين رسالة چندصفحه يي براي بار دوم چاپ وبدسترس شان قرارداده ميشود .<br />با عرض حرمت<br />صالح محمد«حسّاس»<br /><br />نگاه مختصر به تاريخ ايماق و نژاد اتراک در افغانستان<br />نوشته يي را زيرعنوان (نگاه مختصر به ديروز وامروز ايماقها) که تحريرو پخش ارگان نشراتي: انجمن دانشجويان وروشنفکران ايماقها عنوان شده است مطالعه نمودم ،لازم دانستم تا دررابطه به اصالت، نسب وتاريخ ايماقها از اوراق تاريخ ، ريشه کلمة ايماق ونسبت اين عروق را باکلمه ايماق چيزي به رشته ي تحرير بِاورم .<br />ازاينکه درآن نبشته بدون اراية اسناد دقيق تاريخي وبدون استناد بکدام آثار،صفحه وجلد کدام تاريخ ونويسندة آن ،اين قوم را به آرياييها ،آوستاييها وپيشداديان نسبت داده است وتورک ها را به اين متهم ساخته است که گويا بدون دليل آنهارا از عروق تورک محسوب مي نمايند. اين را تاريخ نگاران ميدانند که بدون اراية اسناد مؤثق ودقيق ،اقتباس ومؤخذ ازکدام تاريخ وبرخورد تعصب گرايانه،اينگونه نبشته هامتکي برافسانه ها وقصه ها وقراين ، تحريف تاريخ وفريب يک قوم داراي تاريخ وافتخارات ونسب تاريخي آن تلقي شده وميشود.<br /><br />اوّل اينکه به استناد آيات متبرّکه (يايهااناس انا خلقنکم من ذکر و انثي جعلنکم شعوبأوقبايل لتعارفواان اکرمکم عندالله اتقکم) کتاب آسماني، خداوند يکتاهمة نسل بشررا قوم ، قوم وطايفه ، طايفه هست نموده که شناخت وتفکيک هرقوم وطايفه وفرد آسانتر گردد .ثانيأ اينکه يکديگررا چگونه ميپذيرند . طايفه ييرا بارسانيدن به اريکه قدرت وزماني هم بذلت امتحان ميکند که آيا هميشه يکديگر را منحيث برادر و با خود برابر داراي حقوق ميشناسند ومقام وکرامت انساني قوم ازقدرت افتيده رابرابرخود احترام ميکنند ياخيرويا درحال به ذلت قرارگرفتن هنوزبه تهديد وتحقير ميگيرند ومورد اذيت قرارميدهند ؟ وهمين قوم ازقدرت افتيده طاقت کوچک شدن رادارد وبه آوردة تقدير وبه ارادة آفريده گار حوصله دارد ويا که اصل ونسبيکه دارد به آن که ارادة اوتعالي رفته است ازآن انکارنموده اصليت خودرا ازدست داده خودرا به قوم ونسب ديگري نسبت ميدهد؟؟وراه گريزوانکارکردن را ازاصل نسب خودکه خلاف ارادة اوتعالي ميباشد جستجومينمايد؟ اين امتحاناتيست پياپي ازبندگانش گرفته ميشود.<br /><br />بناءً براي شناخت دقيقتر اين قوم بزرگ وداراي تاريخ به اسناد ودلايل زيرين مي خواهم اشاره نمايم :<br /><br />اگرمابه فرهنگ با اعتبار عميد مراجعه نماييم درابتدأ رديف ( ق) چنين ميخوانيم: (ق ـ حرف بيست وچهارم ازالفباي فارسي که قاف تلفظ ميشود. در حساب جمل "100" اين حرف درلغات فارسي سره وجودندارد ودرکلمات مأخذ ازعربي و تـُرکي استعمال ميشود ودر بعضي ازکلمات فارسي هم بجاي غين وکاف بکاررفته است) . بناءً کلمة ايماق مطلقأ تورکي است و هيچ فردي از اين انکارکرده نميتواند . بدليل اين : همان طوريکه درمصدرساختن کلمات فارسي يادري (دن) يا (تن) دراخير هرکلمه پيوندميشود، درمصدرساختن کلمات تورکي (اوزبيکي) (ماق) ودرتورکي (تورکمني ) وتورکي تورکيه (مک) در اخيرهرکلمه پيوندميشود. بناءً ايماق ازآن کلماتي ازتورکي است که داراي پسوند مصدر (ماق) ميباشدکه ازاوماق و اويماق بالآخره ايماق شده است که در اصل اويماق يا اوماق ويا ايماق امروزي معني نسل و نسب و عروق را ميدهد. و در پارسي و عربي چنين ساختار کلمه وجود ندارد.<br /><br />مياييم بالاي اصل قضيه ايماقها: اصل کلمه اويماق بوده درصفحات تاريخ اويماق، اويماقات، اويماقلي،اويماغلي ياايماق وايماغلي آمده است برعلاوه که به تورکي بودن اصل کلمه هيچ شک وترديدي وجودندارد اين کلمه چگونه بالاي اين قوم گذاشته شده است يعني که اين قوم ياتورکي الاصل بوده و يا اين نام را تورکها بالاي اين قوم گذاشته وبه قسم جز تورکي الاصل قدامت تاريخي داده اند.<br /><br />به اين قوم که گاه گاهي، جمشيدي، ايماق يا ايماقات اويماق يا اويماقات گفته اند بايد متذکرشد که تورکها ازسومري ها تاسلجوقي ها وتيموريها فيصدي زياد ايشان صحراگرد وصحرانشين بوده اند،در ارتباط به ايماقهاييکه مانندبخشي ازايماقهاي ميمنه که خودرا کويي ياکوهي ميدانند برعلاوه دلايل فوق دليليکه درصفحه 121 کتاب خاطرات دودمان تورک واوزبيک در مسير تاريخ تأليف ابي الاسفارعلي محمدبلخي آمده است:... قدامت تورک ها که در جزيرة قرَم 3 هزارسال پيش از حضرت عيسي (ع) قبيله ي بناءًم طاوري (تاوري) سکونت داشته اند اين قبيله ي که تورکي به قوم کوهي يا کوهستاني تعبيرشده است 4986 سال قدامت تاريخي دارند.<br /><br />اين جمله را مأخذ ازصفحه 33 رساله تاريکي هاي سرخ ومجلّة وارليق شماره 7و8 سال پنجم ماههاي مهر وآبان 1362 ص 5 نشان داده است.<br /><br />درصفحه 143 همان کتاب در باره ايماقها چنين آمده است:... اگر از شعوب ابتدايي باشد که ازقبيله اصلي که شامل 92 عروق ميباشد مجزاشده باشد تاجايي در تواريخ وجود دارد مانند قبيلة : آچاميلي، قازاياقلي، که از قبيلة (مين) انشعاب کرده اند ...<br /><br />عروق (مين) به استناد ص 124 و 131 همان کتاب عروق نمبر(1) از 92عروق احفاد اتراک بوده است.<br /><br />دررابطه به کويي ياکوهي بودن اين قوم بايد گفت: ازاينکه درزبان مردم کويي بوده قرارگفته هاي بزرگسالان ومحاسن سفيدان ميمنه درطول کمترازيک قرن است که دري زبانان به معني تورکي آن ارجي نگذاشته اصل کلمه را اززبان دري تعبير نموده کوهي تحريرنموده اند.<br /><br />درصفحات (70-79) تاريخ مقيم خاني نوشته (منشي محمديوسف شبرغاني) درقرن 10 و11هـ ايماقات را از سلالة تورک خوانده ايماقهاي قندوز و قطغن (قتغن) زمين را قرايي تحرير نموده است. ازقوم بزرگ قرايي ياقره يي در المار، قيصاروکوهستانات ولايت فارياب نيز وجود دارندکه بزبان تورکي اوزبيکي تکلم مينمايند. اين به همه گان واضح است کلمه قره يا قرا (سياه) تورکي ميباشد. در صفحة 3728 جلد3 لغتنامة علي اکبر دهخدا آمده است: (تورکي مغولي) تبار و قبيله (غياث اللغات) چ ايماقات، طايفه دودمان چ ايماقات (فرهنگ فارسي معين).<br /><br />ناگفته نماندکه ازعروق ايماق درهر جا و دربين هرقوميکه جاگرفته اند هنوز کلمات اساسي مانند: آته، آنه ،آپه،آچه، آيه، ايجه، اينه ،جييه، کورپه... اززبان اوّلي (تورکي) شان بالخاصه درزبان نوزادان ايشان موجود است.<br /><br />در ارتباط 12 ايماق درص31و32 کتاب شجره تراکمه نوشته ابوالغازي بهادرخان تحت عنوان "اون ايککي يوزلوک وييگيرمه تورت ايماق نينگ معني سي نينگ ذکري " چنين آمده است: ... ايل نينگ وخلق نينگ يوزلريغه توقان يوزليک لري تورور تيمک بولور وتقي اول کيم اوغوزخان نينگ بير نيچه آت قويغان کشيلري وقومادين توققان نبيره لري . مونلرهم ييگيرمه تورت کشيلرايرديلر،برچه سي نينگ آتلريني يوقاريده بيربير ايتيب تورورميز، بولرنينگ برچه سي ايونينگ تشقريسينده اولتورديلر،واون ايککي سي آت توتوب اولتوردي واون ايککي سي ايشيکده اولتوردي بوييگيرمه تورتدن توققنلرغه "ايماق" ديديلر،اصل ده"اوماق"رسم تورورکيم قره اولوس نينگ برچه سي سوزني بوتون ايته بيلمس،يارتي ايتورلر، اوشبوچاغده هم بيرکشي بيرکشيدين سورسه ايلينگ ني اوماقي ني تورورتيب سورور.<br /><br />اوغوزخان درساحات کاشغرستان (قشقرستان) قزاقستان ومغلستان کنوني درقسمتي ازافغانستان امروزي وحتي ازايران پادشاهي نموده وبه استنادفوق بالاي 12 نبيره خود ايماق (نسل) نام گزاري نموده که تاحال 12 ايماق نام مانده است ، اگرقوم ايماق زاده هاي کوه پايه هاي افغانستان باشند وازعروق تورک واوغوزخان نيستند اين نام ازاولاده اوغوزخان چگونه به آنها آنجا انتقال يافته است ؟ طبيعيست که درزمان سلطنت ويابعدها ازسلالة اوغوزخانيها درکوهپايه هاي افغانستان نقل مکان وزيست نموده اند.<br />+ نوشته شده در چهارشنبه سیزدهم آبان 1388ساعت 19:3 توسط دققاق د ف | نظر بدهید<br /><br /><br />چهار ايماق که معني (چهارقبيله يا چهارنسب) را ميدهد عبارت اند از: "جمشيدي" زاوري يا زووري (ظهوري کنوني) تايمني وتايموري ميباشند بشکل ذيل ازنسب تورک هستند :<br /><br />1- جمشيدي ها واغلبأ فيروزکوهي هاي امروزي که درتاريخ به اسم فيروزکوهي قدامت کهن تري ندارد ،نيز ازسلالة تورک هاي ساکا ها وتوکيوها ميباشند ، پس و پيش باکاولي ها وزاولي ها وارد دامنه هاي کوههاي مرکزي ازجمله کابل کنوني شده اند که کاول يا کابل ازقاول، زابل از زاول گرفته شده که در رديف و هم وزن آن اسماي نظامي مانند :چينداول،چينکداول،قراول،کيپتاول،يساول،بکاول،هراول،چپاول، شقاول ،بهاول، دقاول ،سوزاول ،ينگاول، ... ميباشد. وکابل شاهان نيز تورک النسب بوده استعمال کنندگان همين اصطلاحات فوق نظامي ميباشند. که حتي رنه گروسه بزرگترين نويسنده فرانسوي دراثرخود کابل شاهان را ازنسب تورکان مغول مينامد، اگر خوانندگان محترم تحمل خواندن وپذيرفتن اين حقيقت راداشته باشند که امروز بخشي ازصاحب نظران به اين باوراند که مقبره شاه دوشمشيره ولي مقبره رتبيل شاه از کابل شاهان ميباشد. وزاولي ها عبارت اند از نژاد خَـلـَخ(خه لخ) يعني خلج قرلوق بوده اند. برعلاوه بازماندگان کوشاني ها ، ساکاها، توکيوها، قالاچ ها، کاولي هاو بابري ها ... در کابل صرف در حصه موجوديت قزلباشها در صفحه 296 کتاب افغانان – جاي – فرهنگ – نژاد درزمان شاه شجاع مي نويسد: قزلباشها که مهاجران تورک اند از سوي ايران آمده اند 12000 تن در کابل بود و باش دارند در مراد خاني ، چنداول، جوانشير و رکاخانه يعني مرکز کابل زيست دارند. بناءً بصراحت ميتوان گفت که باشندگان اصلي کابل و حومه آن از نژاد تورک مي باشند. موجوديت قديمي ترين اسماي فراوان جغرافيايي تورکي در مرکز و محلات کابل شاهد اين مدعاي ماست. مانند چنداول، قره تاي چنداول، ده بوري، ده مزنگ، ده کيپک، ايرغيمير، مراد خاني، کوه قروق،ديوان بيگي، فاضل بيگ، قرغه ، چيمتله، قروق تيپپه دردارالامان، آقسراي درقسمت شمال کابل ،درة چومله ياچيمله درپغمان ..... و آله ساي خوجه قـَوچي، باباقوچقار، ته تيمور،چيغچي،لوخ توغه ي ،چَيکل، اِسترغيچ ، بيگلر بيگي ، قلعه مراد بيگ ، قره باغ ، خـَلخ زاييها ،تويب دره ،توتيم دره ،توک دره ،تيکلر،توغ بيردي ،دايميرخان، بيکلر... در در شمالي. کيچکين (پنجشير) اونابه ، تواخ و....... درپنجشير. دراينجا صرف درشهر کابل وشمالي بعضي از اسماي جغرافيايي تورکي نام برده شد اگر بسطح افغانستان هم نام برده شود هنوزهم بالاتر از 50% اسماي جغرافيايي ازکلمات تورکي ميباشد.<br /><br />در صفحه 34و35 کتاب پژوهشي درتاريخ هزاره ها زاولي هارا شاخه ي از يفتلي ها آورده است. درصفحة 136 و137 همان کتاب متکي به اسناد بااعتبار تاريخي تحت عنوان ايماقها چنين ميخوانيم : کلمه ايماق تورکي مغولي است،بمعني قبيله وقوم. "ايماقها" ازچند قبيله مختلف تشکيل شده اند ودراصل نام شان چهار ايماق بوده است که ازقبيلة: جمشيدي، هزاره(هزاره بادغيس وهرات) فيروزکوهي وتايمني تشکيل يافته اند، اقوام تيموري، زوري ودُرزي شاخه ي ازقبايل تايمني محسوب ميشوند. نام چهار ايماق احتمالأ درزمان تيموريان هرات به آنان داده شده است وآنان ولايت غورتانواحي هرات وبادغيس پراگنده ميباشند... يعني که ايماقها از يکجا شدن جهارعروق تشکيل شده اند، مانندقريه شش پرکه دراولوسوالي دولت آباد فارياب ازشش قوم جداگانه ( خلجيها، تايموريها،زوريها، زيرکيها تايمنيها ومغولها ) تشکيل شده اند تادرحدود چهل سال قبل هرقوم بزبانهاي مروجه خود تکلم مينمودند که باداشتن زندگي هاي کوچي در يکجا، امروز ديگران زبان خودرا گم کرده تمامأ بزبان غلجيي کنوني(پشتو) تکلم ميکنند.<br /><br />2- تايمني و تايموريها که بعدتر ازساکاهاو توکيوها از سلالة تورک مغولها وارد افغانستان شده اند و هزاره ها نيز ازقوم تبتي ها ويوچي ها اندکه بنابر فشار هيونگنوها (سلالة کوشانيها وسيتيها) به کوه پايه هاي افغانستان پناه آورده به مرورزمان زبان وعادات خودرا تغييرداده اند .<br /><br />درصفحة 427 کتاب (افغانان) جاي – فرهنگ – نژاد، نوشته مونت استوارت الفنستون(سفيرانگيس درزمان شاه شجاع)آمده است:چهار ايماق اصلي عبارت ازتايمني (تيمني) هزاره ،تيموري (تايموري)، و زوري نخستين بخش اين ايماقان شامل دوبخش ديگرقپچاق ودُرزي نيز هست. به استناد رديف ب جلد 4 لغت نامه ده خدا بهرام چوبين که يکي از قوماندانان دوران ساسانيان در کابل بوده است، در صفحه 187 پژوهشي در تاريخ هزاره ها متکي بر چندين منابع با اعتبار تاريخي مي نويسد: ... بنابرين در زمان بهرام چوبين کابل مسکن تورکها بوده است. يعني تورک نشين بودن کابل قبل از دوران کابل شاهان مهر صحه گذاشته اند. وبخش دوم جمشيدي وفيروز کوهي نيز شامل ميگردد ... ودر پاورقي همان صفحه چنين آمده است : در سوريه قبيلة بزرگي بوده که ايماق ناميده ميشده ازلارستان آمده وآنجا مقيم شده است و اتابيکان ايران(لرستان وپارس) از آن جمله اند. درصفحه 428 همين کتاب چنين ميخوانيم : ...... بي گمان ايماق وهزاره از يک اصل ونسب برخاسته اندوشايد نام هردو قبيله هزاره وايماق ازيک منبع گرفته شده باشد. درصفحه 425 کتاب مذکوردرارتباط هزاره وايماقهابشکل ذيل ميخوانيم :... هرچندکه سيمايشان اين گمان را به وجود مي آورد که اصالت تاتاري داشته باشند وروايتي آنان را ازنژاد مغول مي پندارد ،درواقع تاامروز ازآنان به نام مغولان يادشده وبيشتراوقات بامغولان وچغتاييان مجاورهرات درآميخته اند... درآن صفحة کتاب موصوف آمده است: ابوالفضل مدعي است که آنان بقاياي ارتش منگوخان (منگوقاآن) شاهزادة مغول ونوادة چنگيز مي نگارد که تاروزگاري بسياري ازهزاره گان به زبان مغولي سخن ميگفته اند. (اشعار وکلمات فراواني را نيز ازبين هزاره ها وايماقها جمع نموده تحريرنموده است). آنانيکه ازافغانستان اند و ميخواهند ازاصل ونسب خود آگاهي داشته باشند برايشان خواندن کتاب پژوهشي در تاريخ هزاره ها وافغانان – جاي ،فرهنگ ، نژاد حتمي تلقي ميشود. بالخاصه ايماق وهزاره ها که دراکثر صفحات کتاب (افغانان)... ازجمله صفحات600،533،532،513،434 ،431 ،429 ، 428 426، 425 ،382،352 ،287 ،286 ،182، 152،111،357 ، 428 و... ايماق وهزاره هارا ازيک نسل مغول، تاتارو تورک الاصل خوانده است. برعلاوه اسناد معتبر فوق النجيو نويسندة شهير فرانسوي (درقيدحيات) ميباشد، در اثريکه درمورد باشندگان افغانستان نوشته است و در کتاب حدودعالم ، در رديف الف فرهنگ دهخدا هم متکي بر اسناد آثار تاريخ ؛ايماقها را ازنسب ودودمان تورکها قلم زده اند. شورمان تاريخ نويس انــگليس در کتاب The Mongols of Afghanistan با تفصيل ايماقها را از نژاد مغل خوانده مي نويسد که ترجمه دري اينست : براي اولين بار ظهيرالدين محمد بابر کلمه ايماق را بالاي اين عروق استعمال نموده است، قبل از آن در هيچ منابع اسم عروقي بنام ايماق تذکر نرفته است.<br /><br />وقـَلـَج (قالاچ )هاياخلج هاکه اسماي امروزي آنهابه غلجيهاياغلزايي ها مبدل گرديده است متکي برسکيج صفحات اخيرکتاب خاطرات دودمان تورک واوزبيک درمسيرتاريخ(مانند شهنامه فردوسي متکي برافسانه ها است) ازاولاده تورک خان ونواسه حضرت يافث (ع) نسبت داده ميشود.<br /><br />ونظربه حکم تواريخ غلزايي ها يا خلجي ها (قالاچ ها) ازدودمان تورک اند ، مرحوم پوهاند عبدالاحمد جاويداستاد فاکولته ادبيات پوهنتون کابل که شخصيت بزرگ دررشته تاريخ،ادبيات وفرهنگ شناخته شدة کشوربود با اراية اسناد بااعتبارتواريخ مضموني را درسالهاي 1337 يا 1338 به مجلة ادب به نشر سپرده بود ، بجرم اينکه اين راز وواقعيت تاريخي را افشا کرده واصليت غلجاييها که ازنسب تورکهااند چرا برملاساخته است، به قسم جزايي ازطرف زمام داران وقت از استادي پوهنتون برطرف وبه رياست تأليف وترجمه وزارت معارف وقت ازجملة منتظرين گرفته شده است . ويک جلد مجلة مذکور موجود ودرجايي محفوظ ميباشد. ودرصفحه 380 کتاب افغانان ، جاي – فرهنگ – نژاد ، نيز ميخوانيم : غلزايي ها(قلچها) اصلأ باشندگان ايران اند درزمان نادرشاه افشار متواري شده به افغانستان آمده اند وپادشاهي آنها توسط نادر شاه بمشکل شکست خورد . اينان بدو بخش منقسم ميشوند : تورانيان و برهانيان (بورانيان) ، بزرگترين قوم ايشان تورانيان اندکه به خليلي هاي هوتکي وتوخيها منقسم شده اند .گمان ميرود خروتي هاهم نيز ازاين قوم باشند ، وسليمان خيل علي خيل اندر (سهاک) وتره کي از عروق برهانيان اند . شيرپايي استانکزي ، سلطان زي ، ياسمول زي ، احمد زي ، قيصر خيل ازسلاله بعدي وقلندرخيل نيز دراطراف کتواز از احفاد آنها اند. به نسبت اينکه قلاچها ازنژاد تورک اند درايران ويادر هر جاييکه زيست و زندگي داشتند ادامه آنها تورک ميباشند .<br /><br />درصفحه 306 همان کتاب مينويسد : يوسف زيها يک قوم بزرگ افغانان است ولي يک نسل آميخته پشتو وفارسي زبانان اند . دراينجا اشتباه ميرود پشتونهاي سرحدات قالاچها وفارسي زبانهاي آن نيزتاجيک قالاچها بوده ازاحفاد تورک بودن ايشان را ثابت سازد.<br /><br />درصفحات متعدد همين کتاب قوم چيلوشيتيهاي کتواز را چهلباشي يا چلباشي هاي تورک خوا نده درصفحه 374 ازيک نژاد بودن دُرانيان نيز مشتبه شده مينويسد : درانيان خوشکل اند وسيماي متفاوت دارند. يعني اين نظر دليل تورک بودن ايشان را درصفحات بالا تأئيد مينمايد.<br /><br />مشکل مؤرخين دري زبان وپشتون هاي کنوني ما اينجاست که غرق درتعصب وغروراند آموختن وصحبت کردن بزبان تورکي (اوزبيکي و تورکمني) را به خود عيب واحساس حقارت ميکنند وبه آيت شريف (اِنماالمومنون اخوة فااصلحوابين اخويکم) وآيات کريمه که درآغاز اين نوشته آمده است کمتردقت ميکنند،وغيرازخود وزبان خود بديگران ازرشي قايل نيستند. بناءً ازريشه وتاريخي بودن اسماي قومي وجغرافيايي ..... تورکي مروّج کشور وتاريخ آنها خالي ذهن ميمانند ، بدون دريافت ريشه اسما وتاريخ کلمات به تعبيرهاي خيالي به تحرير ميگيرند ويا ازروي تعصب وبدبيني ميخواهند معني اسماوکلمات مروّج تورکي راتغييردهند،مانندکه:(ايري تام)راحيرتان،بويني قره را شولگره، خواجه دوککه را خواجه دوکوه ، قوش تيپپه را خوش تيپه،تاش گزر، را تاجگزاروجنده که نام تاريخي علم مبارک ميباشددراين اواخرميخواهند به جهنده تغيربدهند ؛جهنده مي نويسند. واگر ازاسماي تورکي عين کلمه را هم مينويسند بيشتر باغلطي املايي انشأ ميکنند مانند اولوس را ولس اوردک را وردک قـَوچي را قـُچي يورت را اورت..... مينويسند ودرغيرآن به ريشه وتاريخ کلمه بانديشند ومراجعه نمايند به زبان شناسان وکسانيکه به آن زبان تکلم ميکنند آنگاه مرتکب چنين اشتباه نميشوند ،هم ريشه آن پيداميشود وهم تاريخ وحقيقت بدست ميآيد. مانند کلمه (افغان) برداشتيکه ازاين کلمه دارند ازروي معني تحت لفظي پارسي آن (ناله وفغان ) معنا ميکنند اگرمااين کلمه رااززبان تورکي بگوييم بالاي ما به غضب خواهندآمد، وگرنه اين کلمه افغان نيست بلکه اوغان است، کلمة مذکوردربين تورکها، حتي درزبان مردم پشه يي نورستاني وبلوچان وهزاره ها بلکه درزبان اکثريت مطلق مردم افغانستان اَوغن، اوغان، اوگن، اوگان مورد استعمال داردکه شروع ازقرن 19 (ع) افغان تحريروقبول شده است ، اگرخواسته باشيم به اين قوم پيشينه ديرينه ترداده باشيم يا اين را بپذيريم که :درسواحل بحيرة خزر( بحيرة کسپين کنوني)"خزر به عنوان قومي ازتورک نژاد" وجودداشته که بنام (اغوان) يادشده است بعضيها به اين معتقداند اين قوم ازآنجا آمده باگذشت زمان اغوان به اوغان تبديل شده است.اگراين کلمه را اوغان بپذيريم وازروي معني تحت لفظي آن قبول بکنيم وبه آن تاريخ وپيشينة بيشتربدهيم کلمة(اوغان) مستقيمأ معني تورکي دارد که اوغان آويغان يا آويگان يعني ازيک جهت به جهت ديگر تغييرحالت کرده وتبديل وضعيت نموده وگرايش کرده را ميگويد که اين کلمه باآمدن تورکها نامگذاري قوم گرايش کرده ازقوم تورک به قوم ديگرگرديده است. قراريادداشتيکه تحت عنوان (هزاره هاي اوغان وجُرمايي) درکتاب پژوهشي درتاريخ هزاره ها آمده است هزاره هاکه تورک النسب اند بنام هزاره هاي اوغان درسرحدات هرات وايران وجود دارندکه هنوز اوغان ياد ميشوند.<br /><br />براي اثبات اين ادعا بايدمتذکرشدکه (تاي يا داي وزاي)که اصل ريشه تورکي مغولي دارد تاي به لهجه تورکي شرقي وداي به لهجه تورکي غربي معني خيل وقوم راميدهد وزاي هم درزبان تورکي مغولي تخم،نسل ونسب راميدهدکه باوروداقوام فوق الذکرتورکي واردفرهنگ کشورگرديده که زبان آنهاتغييريافته ولي چينين کلمات تاهنوزاززبان تورکي درزبان پشتوودري درکشور استعمال ميشود: اولوس، جرگه، لوي، انا، اکا، اتل، کاچوغ(قاشّق)، جَغه(يقه يايخن)، اورت(يُورت) کروت (قروت)،گون (که کلمه تورکي مغولي است معناي جمع وتوده را ميدهد گوند ساخته اند) تاي، داي، زاي يا زَي.... تاي ياداي که دراول ياآخرکلمه آمده است مانند: آلتاي، اوکتاي، چغتاي، تيمورتاي قره تاي ، ياتايمني، تايموري،يا داي زنگي،دايکوندي، دايميرداد، داي کلان، داي چوپان،داي ختا، داي پولاد، داي ميرک، داي قوزي، داي ختن، داي قلندرويا زي رضا، زي حسين،زي نظر،زي جاني،زي شادي،زي غوله،زي قوزي، زي ختاي(درهزاره جات) ... اين دليل هايست بر قدامت فرهنگ هزاره ها که از عروق تورکها اند زي پشتونها از آنها گرفته شده است. که هنوزبه قسم اسماي اقوام ومحلات درکشور وجوددارد. همين تورکها بوده اند درساحات کنوني کشورما زيست داشتند (اوغان) شده اند وهنوزآثارزبان قديمة آنها باقيمانده است. خلاصه اينکه اگرماازداشتن چنين يک تاريخ روشن ايشان را ناديده بگيريم باعث سردرگمي وسرگرداني محققين گرديده ميگردد.<br /><br />درپاراگراف فوق ازتورکي مغولي بودن اولوس ، جرگه ، لوي ...... تذکر بعمل آمد همان سانيکه اين کلمات ازفرهنگ تورکان مغولي گرفته شده عملي آن نيز بنامهاي جرگه هاي قومي (اولوسي جرگه ، لوي جرگه، قوريلتاي وکينگاش ) ازقديم الايام ازمروجه آنها بوده است ، هيچ کسي ادعاي آنره کرده نمي توانند که اين فرهنگ ابتکار قوم ديگري به اسماي فوق بوده باشد ،البته هرجا اجتماعي وجود دارد مشوره ها نشستها وجلسات نيزصورت ميگيرد، اما تدوير جلسات بنام هاي جرگه ، ولسي جرگه يا لوي جرگه اقتباس ازفرهنگ تورکان مغولي است . البته ازتدوير چنين جلسات درتاريخ مثالهاي فرواوني وجود دارد وتحرير هرکدام آنها را بامثال تاريخ وصفحه جلد دراين نبشته کوچک لازم نميدانم .<br /><br />به همين شکل ميتوان ادعاکردکه ايران از اير(مرد) تورکي گرفته شده که به آن با اضافه نمودن ا،ن جمع مرد ساخته اند (مثليکه درپاکستان درجمع نمودن کلمه خاتون" زن" تورکي خواتين ساخته اند ) ولي بدون اينکه به معني اصل کلمه بانديشند کلمه ايران را گرفته شده از ايريا ، آريا و آرين .... فکرکرده اند.<br /><br />موضوع ديگر نيز قابل بحث دانسته ميشود برعلاوه کلمات فوق که اززبان تورکهاي ساکاها توکيوها وقلچ ها حتي مغولي ها هنوز درفرهنگ پشتو جاي داشته است خود کلمة پشتو نيز بزبان تورکي قديمي همريشه ميشود، ميتوان گفت پش يا پک قوم باشد وتو،جاي ،محل وستان او،مانند: ارپه تو،اريتو، شباغتو، جغه تو،جِنـَيتو، چيچکتو ، جَوزرتو، شولوکتو، کررکتو، پودينه تو، گيخاتو،اولجاي تو، شاتو، ارکتو ،.... (معناي لغوي اصل کلمه" تو" ريشه ، بيخ وبنياد راميگويد که تاهنوزهم دربين مردم اوزبيک اولوسوالي اندخوي " تو" ودربين ديگر اوزبيکها " تيب يا تويب"استعمال ميشود)... ديگر اين را هم ميتوان گفت که دراخير(تون) پشتو(ن) غوننه باشد تلفظ نشود اگر(ن) غوننه نباشدهم بين تون وتو يک (ن) فرق دارد که درپشتوهم بجاي ستان،جاي محل تون آمده مانند: درملتون ، پوهنتون... ودر تورکي نيزبجاي ستان، زار وجاي محل ومسکن (تو) استعمال شده است مانند :چيچکتو، جغه تو، شُليکتو،تورپاختو.... که درسطور فوقوسيعأ نام گرفته شد، بجاي پوهنتون ويونرستي بيليم تون يا (تو)، بجاي پوهنحي وفاکولته بيلر تو بجاي انستيتوت بيلگي تو وبجاي مکتب اوقول يا اوقووتو وبجاي شفاخانه ايسن تو تورکي تحريرو معادل ميشود. بجاست که گفته شود کشمش را درزبان تورکي (مييز) ميگويد باعلاوه نمودن يک حرف (م) به اوّل آن (مميز) ساخته اند، ميتوان گفت که باعلاوه نمودن يک حرف(ن) تو را(تون) ساخته اند... وازکلمات دري هم مانند جاي را حاي وجانرا حان .. ساخته اند.<br /><br />درارتباط پشتونها: مؤرخين ومحققين ايراني يا ازروي بعضي ازتواريخ اسلام ويا ازروي افسانه ها بااحتمالات به اين باور شده اند که ابتدايي ترين اين قوم ازبني اسراييل اند . ودرصفحات کتاب (افغانان) جاي – فرهنگ – نژاد ،نوشته مونت استوارت اين را نيزتأييدنموده است : همچنان سيدجمال الدي افغان دراثرخود تاريخ الافغان پشتونهارا ازنسل دوسبط بني اسراييل نوشته است. که دراثر مهاجرتها خودرا به کوه پايه هاي جنوب شرقي افغانستان وپشاور ميرسانند بزندگي خود ادامه ميدهند وبالاخره باباشندگان آنجا زبان مشترک پيداميکنند که عبارت اززبان پشتو باشد. وبالخاصه قالاچ هاکه ازنسب تورکي اندازقبل دراينجا وجودداشته اند باآنها ملحق ومدغم ميشوند بااستفاده اززبان تورکي قالاچها وزبان دري به ايجاد اين زبان (پشتو)نايل ميآيند ، کلمات کثيريکه اززبان تورکي و دري درزبان پشتوموجوداست دليل اين مدعاست ودليل ديگر اينست که : اگرخواسته باشيم مضمونيرا اززبان فارسي به زبان اوزبيکي يا به پشتوبرگردانيم اوّلين کلمات آن به آخر وآخرين کلمات آن به اول جمله ميآيد واگرجمله يي را ازپشتو به اوزبيکي ويا ازاوزبيکي به پشتوترجمه نماييم درآن صورت هرکلمه جابجا ترجمه ميشودودرهردو زبان صفت قبل ازاسم تحريرو تکلم ميشود . وهمچنين درهردو زبان پسوند (ده)و (دي) درآخرجملات استعمال ميشود که درتورکي (دور، دير يا دي و ده) بجاي (است) ودرپشتوهم (دي و ده) بجاي (است) استعمال ميشود که هنوزهم دربين اوزبيکهاي مرکزميمنه ، قيصار، المار، وکهستانات فارياب بجاي دور يا دير دي (است) بيشترطرف استعمال قرار ميگيردکه نزديکيت هردو را نشان ميدهد. يا درساختار مصدر کلمات پشتو ازهمان شيوة يساول ، بوکاول ،چاپاول،هراول،قراول وغيره کارگرفته شده مانند : استول، اچول، رسول، غوله ول ،نازه ول وغيره وغيره... که مترادف باکلمات فوق مصدر تورکي ميباشد که يکسان تلفظ ميشود.<br /><br />براعلاوه گروپي ازبني اسراييل (قبلأ زبانشان بايد عبراني باشد) وقالاچهاکه درفوق تذکريافت گروه ديگري از ابتدايي ترين انسانها دربين اين کوهپايه ها بنام (کرماشيها) زيست داشتند با آنها ملحق ميشوند که ازداشتن علايم انسانهاي ابتدايي آنها است که عبارت ازموجوديت درازي اضافه گي ايکه درختم پاييني ستون فقرات وعدم سنتي بودن ذکرايشان است ؛ که الي 40 سال قبل اين علايم در وجود شان ديده شده است.<br /><br />اين را نيز قابل ياد آوري ميدانم که براعلاوه ازسه گروه فوق ديگر ازعروق واحفاد تورکها نيز درجريان تاريخ ازاثر زيست باهمي به آنها مدغم وملحق ومتکلم بزبان پشتو شده اند ازقبيل : جاجي ها(جوجي ها)، تورانيان،بک ها(بيک ها)، اچين ها،بابريها،تايموريها،وباقيمانده ازسلالة تيموريها، جمشيديها، زيرکيها، زووريها(ظهوريها) ،ايماقها قپچاقهاي غوروهزاره ها وتورکلانيان يا تورکانيان و اُتمان خيل ،چيلويشتي (چيل باشي ها) وميرزاکه (ميرزا اکه ) ......<br /><br />بايد متذکر شدکه پارسي ها واشکانيها ازقديم ترين اقوام پارسي زبانان که مانندپيشداديان، کيانيان ساسانيان وسامانيان ادامه هاي بعدي آنها ميباشند، دري زبانان يا پارسي گويان اصلي ميباشند وديگردري گويان باداشتن نسبتي هاي قومي باابتدايي ترين عروق پارسي زبانان داراي ارتباط نسبي نميباشند بلکه ازاقوام اتراک هستندکه تغييرزبان وفرهنگ نموده اند. که هنوز بانامهاي قديمي ترين قومي ونسبي خود يادميشوند. واصل دري زبانان مانند تاي،داي،زاي، يا خيل داراي پسوند يا پيشوند نسبتي عروقي نيستند. وديگر پارسي گويان عمومأ ازاقوام اتراک ميباشندکه دردرازناي تاريخ دري گوي وجذب وحذف شده اند. مانند : قسمتي ازايماقها،تاتارها،بيات ها،باياني ها،زاولي ها،کاوليها ، تايمني ها ، تايموري ها، هزاره ها ، تورکمن هاي هزاره ها ، نايمني هاي هزاره ها، قرلوق هاي هزاره، سايغاني ها ، مولقاني ها، کوشي ها (کوشاني ها)، شاهرخيها ، قزل باش ها ، بابري ها ، تيموري ها (بازمانده گان امير تيمور) ،تورانيان ،بيک ها ، سلجوقي ها ، اوتکي ها(هوتکي ها) ، غوريها (قيپچاقها ،ايماق ها وتايمني ها ) شنسبي ها ، يفتلي ها ، بادغيسيها( باي قيزيها)، قلماق هاي کابل ، سيتي ها.......<br /><br />تذکربايدداد: کتاب درسي که بچاپ رسيده وبه دپارتمنت تاريخ وادبيات پوهنتون کابل تدريس ميشود ازنزدم مفقودگرديده اسم آن کتاب نيز فراموشم شده است محصليني که آن را در پوهنتون کابل خوانده اند حتمأ ياددارند درآن قوم پشه يي ها ونورستاني ها نيز ازاحفاد کوشانيها وسيتي ها نشان داده شده است يعني تورکي النسب ميباشند.<br /><br />درصفحه408 کتاب افغانان ، جاي – فرهنگ – نژاد ، چنين مينويسد : ناصريان به گمان اغلب بازمانده گان سيتي هاي ديروز وتاتارهاي امروز اند . ودرصفحه 434 همان کتاب ذکر ميکند : ...... درمورد باشندگان هرات يک دهم دراني ومابقي مغول،ايماق، چغتايي و بلوچ اند.<br /><br />موضوع ديگرقابل ذکر،موضوع ابداليها ميباشد دربعضي ازتواريخ ودايرة المعارفهاابدال را (اََودَل) پسرسوم (ترين) ودرجايي هم پسر (خبرشون ياشرخبون)فردنامدار ازآن قوم ذکرگرديده است. ودربعضي از تواريخ ابدال را يک عروق جداگانه خوانده است. اما درصفحة 359 کتاب (افغانان) جاي – فرهنگ – نژاد،چنين ذکرميکند: دُرانيان راپيشتر ابدالي ميناميدند، تا اينکه احمدشاه درپي خوابي که روحاني معروف چمکني(چکمني) ديد، نام ابدالي رابه دراني تغييرداد..... ودرصفحات 481- 482 همان کتاب نيزمشرح استدلال فوق را تصريح ميدارد. ولي متکي برسکيج صفحات اخير کتاب شجري تراکمه ابداليهارا نيزازعروق تورکمن يادکرده است.<br /><br />درصفحه 290 جلددوم لغت نامه علي اکبردهخدا ابدال که ازبدل کردن وتبادله گرفته شده چنين ميخوانيم : ابدالي ازطوايف افغانستان درزمان نادرشاه درحوالي هرات منزل داشتند ونادرشاه آنان را ازسرحد ايران کوچ داده نزديک قندهارمسکن گرفتند ودرسال 1160هـ ق يکي ازبزرگان اين طايفه موسوم به احمد خان به پادشاهي تمام افغانستان وقسمتي از هندوستان نايل آمد وتمام طايفه به دراني موسوم شدند........ دراينجاقابل تذکردانسته ميشودکه ابداليها درحقيقت از (اَودل)گرفته شده باشدوياخبرشون ياشرخبون فردي ازچنين قومي بوده باشد داراي تاريخ ديگري ميباشندولي گنگ، والي بالاي ادعاي شجرة تراکمه مهر صحه بايد گزاشت (ابداليها) درحقيقت تورک باشند وغلجيها هم تورک اند ، پس پشتونهامتشکل اکثرأ ومطلقأ ازتورکها بايدباشند. به هرصورت اين بمعني آن نيستکه هرقوم وعروقي که زبان وفرهنگ خودرا تغييرداد نسب خودرا نيز تغيرداده باشد. اگرنسب خودرا دقيقتر شناسايي کرده نميتوانند ازمورفولوژي يعني شکل وشمايل وسيماي ظاهري شان هويداست که دراصل تورکي الاصل ميباشند. براي اينکه قديمي ترين پارسي ويا پشتون اگرباديگر قومي ارتباط خوني نگرفته باشند تغيرشکل ننموده اند وآن پارسي گوي يا پشتوزبانيکه چهره اوّلي پارسي وپشتون را ندارند تورکي الاصل ميباشند.<br /><br />بلي چنين گروهي هم وجود دارندکه بکلي اصل نسل خودرا گم کرده وخودرا ازنسب پارسي الاصل ميدانند مانند: آنها ييکه ازنسل يوناني ها که داراي چشمان آبي ويا قسمأ ميشي وعلايم بخصوص يوناني را دارند که با شکست سلالة سکندر درکوه پايه هاي هندوکش وپنجشيرونورستان پناه برده زنده مانده اند ويا بعضي ازعروق تورکي مانند کاوليها وزاوليها .....<br /><br />پشتونهاي اوّلي که نسبت داشتن کمتر روابط خوني باديگر اقوام، مورفولوژي يعني چهره وشکل اولي (چشمان خيره وتند وبيني بلند گوشت دارکماني، ريش غلو و تن پرپشم)خودرا نسبت به ديگران بيشتر حفظ کرده اند ويا پارسي الاصل ها داراي ( روي وزنخ باريک تر بيني بلند منقاري وجلد سفيد) اند، مجزا ازاين فارقه هاي نسبي اين دو عروق پشتون و پارسيها اند، متباقي اقوام وعروق هاي اين مرزوبوم که روي گرد گونه هاي برآمده ،رنگ زرد سرخ گونه بيني هموارويا قسمأ هموارباسوراخهاي گرد به هر تاي ، زاي (زَي) خيل پسوند وپيشوند نسبتي دارند تمامأ تورکي الاصل ويا آميزش يافته باتورکي النسب ميباشند، البته دربعضي انسانها وافراد باشندگان کشورباوجوديکه اثر آميزشهاي گوناگون وروابط خوني قرون متمادي بين عروق هاي مختلف دررنگ پوست وجلدها تفاوتهاي آميختگي رنگي را بوجدآورده است باآنهم از روي رنگ وجلد وعلايم استثنايي شان نيزقابل شناخت اند که ازاحفاد تورک ميباشند.وزاي يا زَي خيل که درقرون اخيرمانندعلم خيل، بابکرخيل، سليمان خيل نورزي يا عبدالرحيم زي ،محمودزي... شامل آن زاي وتاي قديمي فوق الذکر نميشوند بلکه پسوندهاي بعدي اند که دراين قرن اخير گذاشته شده است.<br /><br />برگرفته شده از ویبلاگ:<br /><br />اؤزبیگ وبلاگی<br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-5283368889352934227?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-32695539624079957802009-08-11T04:36:00.000-07:002009-08-11T04:41:59.051-07:00<div align="right">پروفیسور عنایت الله شهرانی</div><div align="right"><strong>احمد شاه بابا را (( ابدالی)) میگوئیم</strong> </div><div align="right">در کلمه ((ابدال)) سوالات وجوددارد و بعضی ها چون استاد حبیبی گویند که این کلمه از یفتلی، هفتالی وهپتالی مأخذ است واین تنها به یک صورت تحقق پیدا میکند احمد شاه را ازنسل سیتی ها و از تورکستان چین بشناسیم. در غیر آن اگر او پشتون باشد کهبه یقین هم است باید به یفتلی ها نسب داده نشود، زیرا هنوز بقایاییفتلیان در وطن ما به تورکی اویغوری صحبت مینمایند.درمیان راه پشاور و راول پندی منطقه ایست که در آن (( زیارت حسن ابدال))قرار دارد و شاید اسلاف احمد خان ابدالی متولیان ویا از مریدان حسن ابدالبوده باشد، کلمه((ابدال)) اصلأ از لغات عربی و در اصطلاحات آنرا بصورتمبالغه می آورند و میگویند که ((وی مرد بی بدیل است)) وشاید هم از اینمفهوم گرفته باشد در غیر آن نسبت دادن به مرد شریف، صالح و نیکو کار ویامطابق ترجمهء فرهنگ عمید ((مردان خدا))خواهد بود. در این جا فر هنگ عمیدبدون در نظرداشت (الف باکسره و یا الف با فتحه) ترجمه کرده است ولی درغیاث الغات چنین آمده (( گروهی از ولیاء که حق تعالی عالم را به وجودایشان قایم دارد و آن همه در عالم هفتاد شخص اند چهل بدر شام و سی کس درجایهای دیگر، یکی از اینان بمیرد دگر از مردم بجای او مقرر شود)). اگراحمد شاه ابدالی به دو توجیه اولی ((ابدالی)) گفته نشود، شاید وی ارتباطیبه حسن ابدال داشته باشد که غالبأ حسن ابدال ازهمان جملۀ هفتاد اولیاالله باشد وگذشتگان و یا اجداد احمد شاه به این ابدال و یا شاید به ابدالهای دیگر مرید و یا ارتباط داشته اند؛ طوریکه گفته آمد شاید به نسبتاطوار و کردار خوب احمد خان را لقب ((ابدال)) ،چون((در دران)) دادهباشند. طوریکه میگوئیم((خادم دین رسول الله)) ویا((المتوکل علی الله))یا(( ضیاء المت و الدین)) و غیره.اگر احمد خان ابدالی را پشتون بشناسیم طبعأ او بزبان پشتو میگفته و مینوشته و یقینأ تورکی را که به زبان نادر افشار بوده و فارسی را که جهانشمول است میدانسته و شاید هم اگر وی پاکستانی و اجدادش از پاکستان امروزیآمده اند بزبان اردو آشنایی داشته است.باید دانست که یک اندازه اشتباهات وبی اعتمادی ها از نوشتن تاریخ احمدشاه بابا آغاز می یابد مثلأ کسی اگر اورا پاکستانی (ملتانی) ویا هندیبگوید چه هنگامه های برپا خواهد شد، در حالیکه درتاریخ معتبر وطنمان ویراملتانی آورده است. و چونکه او پشتون و در افغانستان پشتون ها زیاد انداورا ((بابا)) میخوانند، در حالیکه بابر شاه در اندیجان تولد و در کابلپادشاه شده است و همزبان های او در افغانستان کثیر و نمیتوانند اورا((بابا)) خطاب کنند. هم چنان هستند غوریان و غزنویان و محمود غزنوی که ازمادر زابلی و خود غزنیچی بود و عظمت امپراتوری او زبانزد قاطبهء مؤرخیندنیاست،اورا بابای افغانستان نمی شناسیم، پس از قرینه چنین برداشت می شودکه تاریخ را با صداقت ننوشته اند و قضاوت های عادلانه در آن انجام نیافتهاست و ازهمین تخطی ها و انحرافات ریشه های تعصبات قومی آب میگیرد.چون افغانستان در جوار خود مملکت همسایه دارد گاهی هم تواریخ ساختگی ومبالغات آنها تاثیرات بدی را بداخل کشور ما وارد می سازد.اگر چه مملکت پاکستان کشور جوان و تازه تشکیل یافته از افتخارات تاریخیمحروم میباشد ولی بگفته پروفیسو هاشیمی آن (( شهر فتنه ها و دسایس)) هیچوقت دست از مداخلات بر نمی دارد.ایران همسایۀ دیگر ما که تاریخ آن بدون تاریخ افغانستان و تاریخافغانستان بدون تاریخ آن نمیتواند مکمل باشد چونکه وقایع و قضایای مشترکزبان و فرهنگ مشترک را در طول تاریخ کهن داشته ایم. بگفتهء یک نفردانشمند ایرانی به اسم محمد امینی در جریدهء ((ایرانیان)) و غیره منابعدر حدود دهزار سال اتراک در ایران حکم راندند ولی در زمان حکم روایی دوشاه متأخرشان با تبلیغات زیاد به نفع یک طائفهء ایرانی ها به یک صد وهشتاد درجه تغیر جهت دادند و تنها ایرانی یا آریایی را محکم گرفتند. وهمهخوبی های جهان را به ایرانی نسبت دادند. وهمینطور بود افغانستان پیش ازاحمد شاه ابدالی بدست تورک ها بوده که درآن حکومت ها هزاره های وطن نیزاشتراک داشتند.اگر حکومت های متأخر افغانستان بدست تورک هامی بود،به هر شکل که می شدافغانستان را مال خالص خود می شمردند و هم چنان به ترتیب گفته ء بالا اگرحکومت های متأخر افغانستان بدست تاجیکان می افتاد همه را چون ایرانیان،منسوب می ساختند به یزید گردها، ساسانیها، ودیگر آرئیایی نژادان وتبلیغات به اشرافیت آریایی ها چنان ادامه می یافت که کسانیکه اعصاب ضعیفداشته و با نزدیک ساختن خود به آریانا همه خویشتن را به آریایی منسوب میدانستند. بدون اینکه اندک ترین تفکر به اصلیت آدم و یکی بودن آن بنمایندو حقیقت دارد که بگوئیم جمعیت انسانی از یک مبدأ نژادی برخاسته اند کهشاید هزاران سال بیک فرهنگ مشترک و زبان مشترک زیست نموده باشند.مثلأ بنی اسرائیل با آنکه از هر حیث از جملهء سرداران بشریت محسوب میشوند، یکی از پشتون های دانشمند آنطرف سرحد وطن مان بنام شیر محمدابراهیم زایی بفرمان حاکم انگلیسی درهند کتابی را بنام ((تاریخ خورشیدجهان)) نوشت و قاطعانه ثابت ساخت که جمله پشتون ها از نسل اسرائیلی میباشند وخویشتن را منسوب به اسرائیل میدانند، ولی چون در افغانستان موضوعحکومت و اقتدار داشتن است از آنرو ارواح شاد استاد حبیبی و دیگران اینقوم شریف را به آریایی ها نسبت می دهند و شاید هم آریایی باشند و منظورما تنها در اینجا تو ضیحات است و نه تثبیت و نسبت دادن های قاطع، و چهرسد به آنکه همه را از هزاره ها گرفته تا کوشانی ها و یفتلی ها بهآریایی نسبت میدهند و در این باره بخوانید آثار استاد فقید حبیبی را ومقابله کنید با کتاب های تواریخ خورشید جهان، امپراتوری صحرانوردان رنهگروسه و دیگر منابع انگلسی و غیره.روزی این نویسنده متوجه مردم غلزایی ها و خلجی ها شد و به کتابحدودالعالم مراجعه نمود و اصل و نسب این قوم نجیب را به ترکی های خلجینسبت داده شده یافت و بعد از آن مقاله ء پرمحتوای شادروان استادعبدالاحمد جاوید را در باره نسب و نژاد غلزایی ها در(( آریانای برون مرزی))مطالعه نمود. وسپس در بعضی جاهای دیگراین موضوع را پیگیری نموده بعدأدر مقاله ای از موضوع ذکر گردید، اما یکی از دانشمندان که ارتباطی بهتبار پشتون ها داشت از آن رنج برد، حتی مقاله هنوز به چاپ نرسیده بود کهمقالهء مطول را برعلیه این جانب نوشت و گفت که غلزایی ها منزلهء یک((سر)) را دربدن پشتون ها دارد و اگر سر آن گرفته شود به این مردم چه میماند. پس از همین جاست که به گفته مورخ فضیلت مآب استاد هاشمی به تاریخ،این موضوعات صدمه وارد مینماید در حالیکه این همه پژوهش ها فقط برای درکحقایق و جستجو از پی ا صالت ها می باشد و مشکلات ما اولأ از جانب زعماوبعدأ ازطرف علما تولید میگردد و تاریخ خصوصیات خود را از دست میدهد.آقای شبانکاره یی درکتاب مجمع الانساب محمود غزنوی را از نسل یزید گردثانی میداند و یزید گرد را، بصورت ماهرانه به چین فراری می نماید و بعدأاولاده او را سبکتگین و بعدأ از آن سلطان محمود کبیر می سازد. در حالیکهبارتولد در ((ترکستان نامه))میگویدکه ((سبکتگین در آغاز یک تورک کافربود)) وبعدأ به بهترین مسلمان شهرت یافت وهم چنین محمد امینی ایرانی میفرماید: ((محمود غزنوی نخستین پادشاه دورهء اسلامی است که از او با نامسلطان یا د شده است. شایان اشاره است که اگر چه سبکتگین ، پایه گذاراین سلسله و پدر سلطان محمود به روایتی قبیلهء ترک برسخان(برسغان) و بهروایتی دیگر از ترکان قرلق برخاسته و جای تردید نیست که در جنگ قبایل ترکاسیر شده و به برده فروشی درچاچ (تاشکند امروزی_شهرانی) فروخته شده و ازآنجا به غلامی الپتگین از فرمان دهان نظامی سامانیان در آمده است با اینحال پادشاهان غزنوی تبار نویسان دربار خویش را برآن داشتند که تبارنامهءجعلی برایشان بنویسند و تبار غزنویان را به یزید گرد سوم ساسانیبرسانند))(ایرانیان شمارهء 246 آمریکا).وقتی کتاب ((ابوریحان بیرونی)) که توسط یک دانشمند ایرانی تحریر یافتهبود بدست این نگارنده رسید، اولتر از همه در صدر کتاب نوشته شده بود که((به سلسلهء بزرگان ایران)) بعدأ بخاطر که او را صبغه ء ایرانی گری دادهو شرعی بسازند، چنین نوشته اند که البیرونی در خانهء یک ایرانی به مانندچوپان گوسفند چرانی کرد، چون که او از بیرون قریه تصور می شد، مثل که مااکنون خارجی میگوئیم به وی نسبت ((بیرونی)) را دادند در حالیکه شاید همالبیرونی به ایران پای نگذاشته باشد و البیرونی اصلأ و حقیقتأ در جاییبنام ((بیرون)) در اوزبکستان فعلیه تولد یافته و شهکاری های خود رابدربار سلطان کبیر محمود غزنوی نوشته و هم در آنجا گذشته است که او نه بهایران چوپانی کرده و نه تخلص خویش را به معنی ((خارجی))انتخاب نموده استو اصلأ تخلص خویش را بمفهوم جای تولد خود گذاشته که اکنون نام آن درترکستان(خوارزم)ورد زبانهاست، درین باره مراجعه کنید به((جغرافیای...))حبیبی صاحب.دریکی ازکتابهای تألف این نگارنده نام معلم ثانی ابو نصر فارابی ذکریافته بود، مهتمم کتاب بخاطر یکه اورا از افغانستان ثابت نماید نوشتهبود(( ابونصر فارابی افغانستانی))، و در مجلهء گلبرگ شمارهء هشتم چنینآمده بود(( زمونژ نو میابی ابونصر فارابی.... چه په اروپا که الفارابیشهرت لری (د افغانستان دننی فرایاب)دوستنکه یا و سیج په نامه سهمه کسیزیژی دلی اوهلته لوی شوی دی)). در حالیکه این نوسندگان ((فاریاب))افغانستان را با (( فاراب)) ترکستان نتوانستند فرق نمایندو او در فارابتورکستان تولد ودر جوانی جانب بغداد رفته و کلمهء ((دوستکند)) به اصطلاحآنطرف آمو بمانند تاشکند، سمرقند، ویارکند و غیره مشابهت دارد و ما اگراورا به ناحق افغانستانی بیاوریم مفاد آن در چیست؟د ه ها شخصیت ایرانی که دانشمندان عزیز ما می باشند حضرت خداوندگار بلخویا مولانای رومی ثم بلخی را محظ فارسی زبان وضمنأ عارف ایرانی گفته اند،درحالیکه آن بزرگوار خودش فریاد بر میداردکه (( نیمیم زترکستان نیمیم زفرغانه)) بدین شکل صد ها مشکلی را در می یابیم که مؤرخین و نویسندگانیااز روی احساسات و یا از روی تعصب واز روی عناد .یا از روی خوش آمد بهزعما ویا از بیخبری و نا آگاهی به فرمودهء جناب استاد هاشمی به تاریخ ضرررسانیده و مؤثقیت وقایع را از بین می برند.مثال های دیگری داریم که در قسمت مشکلات تاریخی اثر دارند. تا زمان امیرعبدالرحمن خان سرحدات افغانستان به صورت رسمی و یا جدی تعین نشده بود،افغانستان و ساحهء آن را گاهی مؤرخین بزرگ وگاهی هم کوچک می نوشتند. اگرچه امیر شیرعلی خان صفحات شمال را بنام ترکستان درجریدهء شمسالنهارذکرمیکند ولی بمجردیکه امیر عبدالرحمن پادشاهی اش را ازجانب انگلیسقبول شده یافت، خود را بنام(( پادشاه افغانستان و ترکستان)) معرفی نمودو این نشانه هنوز در روضه شاه ولا یتمأب مزار شریف وجود دارد وچه رسد بهکتب معتبر دیگر در حالیکه صفحات شمال وطن را تورکستان صغیر میگفتند ولیاکنون نام تاریخی اش را عمدأ از بین برده شمال ویا بنام های دیگر یادشمینمایند. و همین عبدالرحمن پنجده و بدخشان را به رایگاه به روس ها بخشیدو بر خط دیورند قرارداد صد ساله امضأ نمود، چونکه خودش پشتون بود وسعیکرد که درصفحات شمال از قوم خود را آورده برایشان خانه و جای دهد. امااین شخص جاه طلب وقتی میدانست که موقفش در خطر است ازقتل پشتون هایبیچاره دریغ نمی کرد مثل قتل مولوی عبدالرحیم قندهاری در خرقهءمبارک.یک موضوع بسیار مهم که قابل یاد آوری میباشد اینست که زمانیکه کتاب((ریاض الالواح)) مرحوم شیخ رضای خراسانی را میخواستند به چاپ برسانندیکی از مؤرخین اول وطن با یک خطاط مشهور مطبعۀ دولتی که اصلأ از یک ولایتمی باشند هردو در کتاب خانهء عامهء کابل کتاب را چنین اصلاحکردند.((هرجاییکه کلمهءترک)) آمده بود آن را(( تره ک))، آنجایکه ترکستانآمده بود آنرا((صفحات شمال وغیره به سیاق خط مرحوم خراسانی جعل کردندوبجا خواهد بود برای تأئید این قلم پژوهشگران به آرشیف ملی مراجعه فرموده، به گفتهء ما مهر تأئید بگذارند، این شیخ رضای خراسانی که از نوابغروزگاربود در هنر شهرهء آفاق داشت وکتاب دیگرش که ((خزائن السکوک)) نامدارد هردو را نوشته و نقاشی هم کرده که یکی از افتخارات بزرگ وطن میباشد. چون این کار را ((انجمن تاریخ )) مملکت ما انجام داده ، پس بایددانست که آب ازسرچشمه درتاریخ نویسی گل آلود است.دراین روز ها کتاب ((پرزندانی خاطرات تبصری))که در باره ء کتاب خاطراتارواح شاد محمد هاشم زمانی نوشته شده است از طبع برآمده و در آن به تعدادسی و دو نویسنده و صاحبان صلاحیت در قضاوت به کتاب ها که اکثریت آنها ازقوم نجیب پشتون میباشند در نوشته های خود از پادشاه و اعیان دربارش داغها و بسی جگرخونی ها نشان داده اند، درحالیکه پادشاه و اعیان او پشتونمحمد زائی اند و از آن چنین نتیجه گرفته می شود که پادشاه تنها می خواهدپادشاه و آمر باشد و اگربداند که یکی از برادرانش ویا شخص دیگری ازملیتپشتون روزی دعوای بزرگی و سلطنت نماید آنرا به مانند امیر عبدالرحمنازریشه برخواهند کند. چنانچه که مرحوم میر زمان خان که یک مجاهد پشتونبود وبر حصول استقلال در مقابل کفارغزا و فعالیت های زیادی را با اقاربشانجام داد، بمجردیکه حکومت دید که وی شخص با نفوذ می باشد، اورا با بیشاز یک صد نفر اقارب و دوستانش به امر پادشاه و محمد هاشم خان بزندانانداختند که بعد ازطی سالها زندان نیم شان مرده و نیم دیگر نیم زنده ازحبس رها و بعدأ تبعید گردیدند.سرورانرا بی سبب میکرد حبس گرد نان را بی خطر سرمی بریددلیل پادشاه با این سربریدن ها چنین است که می گوید این کسانیکه سر بلندمی نمایند، آنها گستاخان می باشند که هوای مقام سلطنت را بسر میپرورانند:باز گستاخان ادب بگذاشتند تخم کفران و حسد ها کاشتندبخوانید دو کتاب اول و دوم پروفیسور سید سعدالدین هاشمی را که محمد نادرشاه خان چقدر اولاد معصوم و بیگناه وشجاع قوم پشتون افغانستان را سر بریدو بیاد بیاورید عبدالرحمن لودین و دیگر را. خود کامگی ها البته به شاهانتعلق نمی یابد، بلکه تعداد زیادی ازجوامع بدین امراض تعصب و خود بینیگرفتار می باشند. خصوصأ کسانیکه حس تفوق طلبی دارند و یا احساس کمبودی رادر روان خویش می یابند که با لاخره عقده هایشان می ترکد و بشکلی از اشکالیا بخود ، یا قوم خود و یا سمت و منطقه ء خود توجه نموده دیگران رافراموش و نادیده می گیرند مثلأ در این باره چند مثال ارائه میگردد:باری که مقالۀ جنجال بر انگیز((نظام سیاسی آینده ء افغانستان)) نشر شد بهنظر میلیون ها شخص موافق و صد ها هزار دیگر مخالف منفعت تصور میگردید.چون که در افغانستان یک تاریخ مؤثق نوشته نشده و از جانب دیگر اقوام خودها را بخوبی نمی شناسند و یک نظام ثابت با قاعدهء وسیع و دموکراسی واقعیوجود ندارد، از آن سبب چند مثال از عکس العمل های منفی مردم وطن مانرابسیار مؤجز تحریرمیدارم. عکس العمل بسیار زیاد جدی از جانب یک قوم محترمکه بر سر اقتدار بودند نوشته شد و تعدادی هم اگر در نسب به آن قومارتباطی نداشتند باز هم خود ها را به پای آنها می آویختند تا جای و منصبیرا بدست بیاورند،یکی از آنها بخاطر پریشان شده بود که آیا او میتواند طبقسنت فامیلی اش منحیث والی در صفحات شمال مقرر شود؛ یکی دیگر که پدرش ازآن طرف سرحد جنوبی آمده و نزد آشنایان منحیث مخبر و جاسوس آنطرف تصورمیگردید به نویسندهء مضمون تیلفونی گفت که غیر از قوم ما همه اقوامخاریجی و بیگانه می باشند و ما دست کم پنج هزار سال با ینطرف در این خاکحیات بسر می بریم.یکی دیگر از هواخواهان که ا صلأ کسی اورا به قوم متذکره منسوب نمیدارد وبا نویسنده مقاله هم دوره و هردو یک دیگر را بخوبی می شناختند گفت کهنویسندهء مقاله را کسی نمی شناسد و او یک شخص مجهول الهویه می باشد واگر اینطور اشخاص تاریخ بنویسند، تاریخ آنها چه ارزشی خواهد داشت؟خیلی ها دلچسپ است که یک نفر از استادان پوهنتون کابل که باری به مقامریاست فاکولته طب هم رسیده بود، نوشت که فدرالیزم تجزیه بار می آورد ونویسنده میخواهد از آن تاجکستان کبیر بسازد.در مثال دیگر یک کسیکه خود را به قوم شریف تاجیک منسوب می دانست چنان برنویسنده آن مضمون عصبانی و قهر شده بود که در سیستم فدرالیزم منفعت تاجیکاز بین میرود و این بزرگوار بحدی به ضد موضوع احساساتی سخن میگفت کههمینقدر نمیدانست که تاجیک مظلوم در طول تاریخ چی منفعتی را بدست آوردهبوده ویا داشته است.یکی دیگر از مصیبت های بی درمان اینست که کلمهء ((منم در جهان)) درمملکتما حکم میراند، گویا اینکه من از قوم نجیب و تو نا میباشم ، با آنکه صدها مثال در این موضوع وجود دارد و ضرورت نیست مثالی را در آن باره آوردولی دلچسپ خواهد بود که مفکورهء تبعیضی و تفریقه اندازی یکی از اشخاص راکه وی به حزب پرچم منسوب و بدوران آنها بمقام ریاست فاکولته رسیده بود،عقده های تبعیضی خویش را پنهان نتوانسته در مجلهء (( آریانای برونمرزی))مقاله ای را به همکاری یکی از هم زبان خویش به مفهوم ((بدمنظری...))مردم ترک بچاپ رسانید. از همین جاست که تخم نفاق و تخم دشمنیکاشته می شود و بقرار فرموده پروفیسور هاشمی تاریخ بجای اینکه حق رابیانبدارد ، دست خوش متعصبان قرار میگرد و مسخ می شود و هر کس بقوم مقابل خودچیز ها می نویسد.شما خوانندگان محترم توجه فر مائید که مدتی زیادی یکی از مجاهدین سربکفبنام احمد شاه مسعود جنگ ها کرد و زحمات زیادی را در راه استقلال انجامداد، بالاخره شخصی بخاطر ضدیت شهرت او کتابی را بنام ((دویمه سقوی)) نوشتو آنرا نشر کرد گویا اینکه از قوم تاجیک یک سقو شاه حبیب الله کلکانی ودوم آن همان مجاهد متذکره می باشد یعنی اینکه هر تاجیک که هوای سلطنتدارد او سقوی می باشد.یکی از مصیبت هائیکه در قسمت تاریخ نویسی، تاریخ را ضعیف می سازد، تقلیدهای بیجای وبی تعمق و بدون قضاوت محقیقین از کتب تاریخ است.مثلأ صد هانویسنده ودها مؤرخ وطن مان از متقدمین خود تقلید کرده و گفته اند کهصابر شاه نام در میان اهل مجلس بعد از فیصلهء مصلحانه ء قندهار خوشهءگندم را بر سر سلهء (دستار) احمد شاه ابدالی گذاشت و گفت که منبعد ترادردران گویند. شاید این واقعه درست باشد ولی معلوم نیست که آنشخص مجذوبکی بوده و از کجا آمده بود آیا او یکی اشخاص با کرامتی بود که در قندهارمی زیست، ویا کسی بود که از خاک هند آمده و یا از ایران احمد شاه را باآمدن او به قندهار همراهی کرده است؟طبعأ کسانی پیدا شده اند که برایشبمانند سید جمال الدین، شجره ای را تحریر و بچاپ سپرده اند. دوم اینکهاحمد شاه ابدالی طوریکه گفته آمد آدم کم عقل نبود که به قندهار بصورتتنهایی و شخصی آمده و بحضور اقوام پشتون قندهار سرخم نماید و از آنهاتقاضا نماید که اورا به مقام پادشاهی برسانند، مثلیکه محمد نادر شاه خانشاه حبیب الله کلکانی را شکست داد و در عقب خود هزاران عسکر وطرفداراستاده بودند که ای مردم اینک مرا پادشاه می گیرید یا اعلیحضرت امان اللهخان را، درحالیکه اگر شخصی نام غازی امان الله را بزبان می آورد، دریکثانیه معدوم و حیاطتش خاطمه می یافت و مردم گفتند که ((صاحبا، محترما))توپادشاه هستی. احمد شاه ابدالی که سالها جنگ آوری و رزم آرایی را از نادرافشار آموخته بود، آیا درعقب خود لشکر فراوان و مشاورین بزرگ از اقواممختلفه نداشت و او آنقدر بی عقل بود که اگر درمجلسی کسی میگفت که به عوضاو حاجی جمال پادشاه باشد و او با اعصاب آرام بگوید که بلی درست است.مؤرخین وطن بازهم یک موضوع را که خیلی حساس و مهم میباشد کتمان کرده اندو نگفته اند که رکاب داران، میرزایان، مشاورین و لشکریان احمد شاه کی هابودند و آنها متشکل از اقوام مختلف مخصوصأ تورک ها بودند، زیرا نادرافشار که نام اصلی اش نادر قلی بود از مردم ترکمن و دارای سپاه اکثرأتورک بود و به سیاق نام او بود که سر افسرانش نام های اولاده ء خویش راتیمور قلی و سلیمان قلی گذاشته بودند.قزلباش ها بقرار حصائیه رئیس قوم قزلباش ها در افغانستان بنام آقایلطیفی اکنون تعداد شان تقریبأ به یک ملیون بالغ می شود همه از مردم ترک واز ایران آمده اند و لشکری را بدربار صفوی ها تشکیل کرده بودند و از آنستکه از آن قبیله با احمد شاه ابدالی و دیگران همزمان به قندهار آمدند.البته هرگز انکار نخواهیم داشت که در میان لشکر احمد شاه از قوم دیگرافغانستان تشریف نداشته باشند، طبعأ کثیری از هموطنان تاجیک و یا فارسیزبانهای ایرانی هم موجود بوده اند.مشاورین قزلباش دولت و حکومت های افغانستان تقر یبأ از یکصد و پنجاه سالبا اینطرف در استقرار حکومت های پشتون تباروطن فعالیت های بیدریغ کردندو مراجعه کنید و بخاطر داشته بیاورید حرکات امیر دوست محمد خان کهچقدرها با این مردم درتماس بوده و همکاری ها یافته است. رکا خانه ء مشهورچنداول، افشار و دها نقطه ء کابل زیبا از همین مردم قزلباش تا کنون پر میباشند، از علی مردان خان مشهور و ظفر احسن خان هم عصر صائب تبریزیتورکانی بودند که به کامگاری بابریان و تیموریان در کابل گام برمیداشتند،میر زاهد هروی از دانشمندان سترگ و مؤظف حکومت کابل که تاجیکتبار وطن بود او نیز بدوره خود ازخادمان بزرگ و وطن مان بوده است.در این باره هرگز مؤریخ منصفی را سراغ نداشته ایم که بنویسند و اعترافنمایند و اقلأ بخاطر روشنی و توضیح تاریخ وطن و اقوام که در مملکت ما چهدر حراست و چه در فرهنگ کار کرده باشند معرفی نمایند.باز هم امیرعبدالرحمن با همه تعصب با صراحت لهجه در تاج التواریخ می نگارد که مادرامیر دوست محمد خان ترک جوانشیر و مادر محمد افضل خان و محمد اعظم خانترک طهماسبی بودند ، مادر امیر حبیب الله و سردار نصرالله والدین امیرعبدالرحمن دختر میر جهان دارشاه در بدخشان و تورک تبار می باشد.اکنون باید این موضوع را بپذیریم که مردمان وطن مان با پیوند های مشروعو زندگی های باهمی فرهنگ زیبا و مشترکی را بمیان آورده اند که هیچ فرقیاندر میان مردم ، بجزفرق های ساختگی از متعصبین بد کردار دیده نمی شود.بقول ابوالمعانی بیدل:درموج و قطره هیچ فرقی نمیتوان یافت ایغفلان دوی چیست ما هم همین شما ایمبراستی عالم واقعی با تعصب مخالفت دارد، همین حضرت بیدل ترکی التباررابار اول علمای بزرگوار پشتون تبار مهر دل خان مشرقی، غلام محمد طرزی،سردارنصرالله خان، سردار عزیز الله خان و دها سردار پشتون در افغانستانشهرت دادند و خداوند همه شانرا غریق رحمت سازد وهمان ملاحبو آخوندقندهاری جد بزرگوار استاد حبیبی بود که کتاب ((زیچ الوغ بیگی)) راازتورکی ترجمه نمود.موضوع جعلیات تاریخ را درافغانستان نتنها پروفیسور سید سعدالدین هاشمیمنحث مؤرخ بیدارو حق شناس دران بحث نموده و نویسندگان را اخطار میدهد تادرست بنویسند و وقایع را جعل نسازند بلکه دیگر علمای وطن از این آفتزمینی و یا ساخته و باخته و بافته ء گزافه گویان رنج میبرند.در شماره 711هفته نامهء ((امید))یکی از قلم بدستان شهیر بنام عبدالعلی نور احراری ازدست تاریخ نویسان و جعل کاران بستوه آمده و مقالهء را زیر عنوان ((تاریخرا باید از سر نوشت)) تحریر و بچاپ رسانید. همچنان دانشمند فرهیخته ءدیگر بنام خواجه بشیر احمد انصاری (خواجه ء انصار) دوکتاب به نام های((استبداد)) و افغانستان در آتش نفت)) را انتشار داد که اسرار نهانی و پشتپرده های زعما و جعل کاران شانرا فاش و علنی گردانید.شخصیت دیگری ازدانشمند گرامی بنام پروفیسور عبدالرسول رهین که تمام عمر خود را درخدمتمطبوعات وکتاب و کتابدارای صرف نموده درمقالهء مشهور خود بنام (( مطبوعاتدر دورهء زمام داری محمد ظاهر شاه )) رادر مجلهء آریانا ی برون مرزیانتشار داد و پردهء اسرارپنهان را بزمین زد و حقایقی را بعوض جعل در میاناهل فرهنگ و دانش به خوانش گذاشت.الحمد الله ولمنه با رهبریت علامه محمود بیگ طرزی، شاد روان استاد میرغلام محمد غبار و اینک پروفیسور هاشمی و دیگران که نام های گرامی یک عدهدربالا ذکر گردید وعده ءزیادی دیگر مردم ما متوجه راست نویسی و حق گوییمی باشند تا باشد که سرنوشت واقعی مردم ما بسوی کشانیده شود که بسود آنهاتمام گردد.اگر گفته های بالا همه به سیاست ربطی داشته اند ولی در این چند جمله ءمختصر در قسمت سیاست کلامی چندی را دربارهء پادشاهان و امیران ارائهمیداریم.این یک امر طبعی میباشد که پادشاهان و حکام بصورت کل سیاست مداران وسیاسیون می باشند و باید گفت که در این حالت مؤرخین ما با احترامیکهبایشان قائل می باشیم خاصتأ در تاریخ زعما متأخر افغانستان ما را بهبیراهه میکشانند. وناگفته نگذاریم که منظور ما همه مؤرخین نمی باشند وهدف ما عبارت از آن اشخاص اند که زیر احساسات شخصی آمده ، یا مؤرخیندرباری هستند که از ترس حکام ویا به سبب بدست آوردن لقمهء نانی جانب حکامرا گرفته بخود و جامعهء خود جفا نموده وتاریخ را نقض مینمایند.بسیار دور نمی رویم اگر خوانندگان کتاب((شورش کابل)) را که منشیعبدالکریم آنرا نوشته است ، خوانده باشند میدانند که باغازی وزیر محمداکبر خان یا مجاهد بزرگ وطن کدام اقوام دربرانداختن قوای انگلیس رولداشته اند. هیچ مؤرخی درآن باره از آن کتاب یاد نمی نماید، زیراکه یارانو لشکریان او تنها از یک قوم نبودند بلکه تورک های افغانستان دربرانداختن انگلیس ها با وزیر محمد اکبر خان رول عمده داشتند،چنانچه کهجناب آصف آهنگ بقول منشی عبدالکریم گوید: ((جنرال سلتین ، جنرال مکناتنمی نویسد: که بااکبر خان یک سپاه قوم دراز تورانی آمد، که بنوشته منشیعبدالکریم و گفته که اینها به هیکل دیو هستند ، قوت فیل دارند وحملهء شیراز توپ وتفنگ ما هراس ندارند ما زیر برچه آنها بسیار تلفات دادیم، تمامعسکر خود را جمع کرده ایم در بالا حصار و غیرصلح دیگر راهی نیست))امیدشماره 119.درست است که علی حضرت تیمورشاه درانی مرد عیاشی بود ولی از فرهنگی بودناو و دیوانی او کسی بخوبی یاد نمی نماید و شعرای دربار اورا چون میر هوتکافغان وغیره ذکر نمی کنند که به مانند جهانگیر دربار او ازدانشمندانپربوده است؛ فرزند تیمور شاه بنام شاه محمود بخاطر شکست دادن برادرش شاهزمان پادشاه بسیار خوب افغانستان به ایرانیها سرخم نکرد، وباز شاه شجاعبخاطر اعادهء مقام برادرعینی اش شاه زمان خان که هردو از مادر ارمنیبودند و شاید هم از روی جاه طلبی خود را به انگلیس ها تسلیم نمود ومؤرخین ما به شیوه ء یکدیگر و تقلید از هم فقط درپی بد گویی تنها شاهشجاع اکتفا کردند و حتی از دیوان بسیارعالی او و سبک و روش ادبی وی حرفیرا درمیان نگذاشتند.آیا همین دوست محمد که طرفدارانش اورا ((امیر کبیر)) میگویند نبود کهبار اول لقب امیر را درافغانستان سربلند و آزاد پذیرفت، واقعأطرفدارانشنادانسته پیش از کلمهء ((کبیر))کلمهء((امیر))را آورده و امیر کبیر ساختهاند،گویا که اولین بار او بود کلمهء ((امیر)) را به عوض ((پادشاه))پذیرفت ودراین راه از دیگران گوی سبقت ربود و امارت را استقبال کرد وآنامیر دوست محمد نبود که سرمنشاء بی غیرتی را درفامیلش بمعنی انگلس پرستیآورد، متأسفانه طرفدارانش چه بهانه های برای وی ساختند و تسلیمی او را بهانگلیس ها برحق شمردند.شاه محمود و شاه شجاع با همه بیگانه پرستی بنامشاه می شدند وسر سلسله تسلیم شدگان شاهان بعدی همین ((امیر دوست محمد))بود که این یادگار منحوس را تا زمان علیحضرت غازی امان الله خان بجاگذاشت. اما از شاه حبیب الله کلکانی شنیده می شد که او الفاظ ناسزای خودرا ازیک طرف تا مسکو و از جانب دیگر تا لندن با آواز بلند میرساند وپروایهیچ یک را نداشت ؛ مگر بدورهء نادرشاه خان وبعد ازآن استعمار و ستثمارشکل ورنگ دیگری را بخود گرفت وبی مورد نخواهد بود که دراین بارهخوانندگان را به نوشته های مرحوم میر غلام محمد غبار رجعت بدهیم.دربارهء مؤرخین معاصر مستقیم و غیر مستقیم سخن ها گفته شد، اما از قدماباید گفت که بیهقی شهکاربزرگی را انجام داد که متأسفانه چندین قسمت نوشتههایش مفقود الاثر می باشند و شاید هم کتاب های مفقود شده آن توسط وزیرمحمد گل مومند در ترکستان افغانستان به آتش گذاشته ویا طعمهء دریای جیحونشده باشند.زین الخبار یا تاریخ عبدالحی گردیزی، طبقات ناصری نوشته ء منهاج سراججوزجانی، فضایل بلخ (هرسه کتاب مذکور توسط استاد بزرگوار تاریخ پروفیسورعبدالحی حبیبی تعلیق و تحشیه و بچاپ رسانیده شده اند) حدود العالم،تاریخسیستان، نوشته های ابو ریحان البیرونی کتاب های قابل اعتماد وطن ما میباشند.چند جلد کتابیکه بدورهء تیموریان هرات تحریر یافته، بابر نامهء ظهیرالدینمحمد بابر، همایون نامهء گلبدن بیگم (دختر بابرشاه) که معلومات بسیاردقیق و مؤثق از دوره ء تاریخی قرون هشتم و نهم دارند، تواریخ احمد شاهیو نادری و یک تعداد نوشته های چون اکبر نامه، نوای معارک، شورش کابلتألیف عبدالکریم تاریخ مقیم خانی و غیره اگر بسیار دقیق باشند، اقلأ میتوانند زوایای بسیار تاریک تاریخ وطن را روشنی بدهند اما در قسمتکتاب((تواریخ خورشید جهان)) تالیفی شیر محمد ابراهیم زایی باید ذکر کنیمکه گاه گاهی این نگارنده وبعضی های دیگر از آن بصورت مأخذ استفاده نمودهایم، مگر دراین اواخر گفته شده است که بعضی کسان مغرض با تشبث بی جا ومنفی در صوبه سرحد گفته اند که آن کتاب من بعد ببازار عرضه نگردیده وتجدید چاپ هم نشود. چون که در باره نژاد قومی از اقوام وطن چیز های گفتهاست.تاج التواریخ از گفتار امیرعبدالرحمن ، سراج التواریخ تالیفی مرحوم فیضمحمد کاتب هزاره، عین الوقایع تالیفی محمد یوسف ریاضی هروی، چند کتابدیگر بزبان انگلیسی نمایانگر تاریخ وطن درقرن اخیر می باشند.شادروان احمد علی کهزاد، روشنی های زیادی را در خصوص تاریخ وطن گذاشتهولی توجه خاص اورا در کلمهء ((آریانا)) بوده و علاقهء زیاد به معرفی ملیتهای دیگر نشان نداده. دوره ء این مؤرخ تصادف میکرده بدورهء رقابت هایزیاد از نظر زبان و نام ونژاد با ایرانی ها.استاد عبدالحی حبیبی که عالمبی بدیل و مؤرخ با نام و نشان بودند، اما در بعضی اوقات توجه شان خاصبطرف یک ملیت بوده که دراین مقاله از آن بزرگوار یاد آوری های زیادنموده ایم.کتاب (( هنر عهد تیموریان)) استاد عبدالحی حبیبی ازیادگارهایزرین اوست و در آن کتاب بجز از حق گویی به هیچ چیزی توجه نکرده است واستاد در حدود بیش از هشتاد کتاب نوشته است. شادروان میر غلام محمد کهاورا درین اواخر قهرمان تاریخ نویسی می شناسند، حقا کی با تهور زیاد بسیمسائل که شاید هرگز کسی نمی نوشت،تحریر داشت. میرصدیق فرهنگ کتابی را کهتحریر کرده با وجود یکه ارتباط به دربار داشت استقبال زیاد گردید. مرحوممولوی استاد عبدالروف فکری سلجوقی کتاب های زیادی را تعلیق وتحشیه وتآلیف نمود،((مزار هرات اورا)) طور نمونه بیاد خوانندگان میگذاریم.استادبزرگوار پروفیسور عبدال شکور قندهاری در حدود یکصد کتاب که چندی ازآندرمورد تاریخ میباشد بیادگار گذاشت.پروفیسور میر حسین شاه خان علاوه ازتعلیق و تحشیه((حدود العالم)) تألیفاتی زیادی بجا گذاشت،اینک پروفیسورسید سعدالدین هاشمی علاوه از تألیفات متعدد در تاریخ دو کتاب ماندگاروپرمایه که مؤثقیت دارند بچاپ رسانید. دانشمندان دیگری چون جلال الدینصدیقی، سرورهمایون، حضرت صاحب فضل غنی مجددی، داکتر نصری حق شناس،پروفیسور داکتر حبیب برشنا(بزبان جرمنی) وغیره کتاب های خوبی را برشتهءتحریر آوردند که قابل قدرو یادیاوری میباشد. چند جلد کتاب به ارتباطتاریخ این نگارنده که غیرمسلکی می باشد به رشته ء تحریر درآورد که اگرخوب باشد می توانند اقلأ ریفر نس و یا معلوماتی اندک داشته باشند.ای کاش در افغانستان یک عده مؤرخین بصورت تیم تاریخ افغانستان را بشکلدرست می نوشتند ویا اینکه هنوز که هنوز است آمادگی این کار خطیر را درنظر بگیرند وامید است در آینده این آمال برآورده شود وتوکلت وعلی الله.درکاروان مؤرخین ذکرشده که شاید تعدادی فراموش این قلم شده باشد، استادسید سعدالدین هاشمی از جملهء همان نخبه نویسندگان و مؤرخین با انصاف میباشد که حرف حرف و کلمه به کلمه اش بی سند آورده نشده اند.به اثبات قولخود خواننده را به مقدمهء کتاب مشروطیت و مقالهء (( باز تاب وقایع تاریخیافغانستان در اسناد محرم اندیا آفس لندن)). در مجله ء آریانای برون مرزیبمدیریت پروفیسور رسول رهین وغیره رجعت میدهیم. امید وارم این شرح و بسطمطول بخوانندهء محترم خستگی نیاورد. زیرا به بهانهء نقد و بررسی چیزهایرا گفتیم که بعضی ها نگفته بودند. 2مقدمه ء بالا بخاطر رسیدگی بهتر درکتاب ((نخستین کتاب در بارهء جنبشمشروطیت خواهی درافغانستان))بود. اما دراین مبحث، توجه ما بصورت مشخص تربرسرکتاب مشهور می باشد که در روی صفحهء اول پشتی نوشته شده: تالیف وتجدید نظر پوهاند سید سعدالدین هاشمی. به تعداد دوهزار نسخه به سال 2004م به ظرفیت365 صفحه با صحافت خوب ودیزاین عالی درمشهد مقدس به چاپ رسیدهاست.کتاب((نخستین کتاب دربارهء جنبش مشروطیت خواهی در افغانستان))(در ربح اولقرن بیستم) با چهرهء دورهء جوانی علامه محمد بیگ خان طرزی آغاز وباچهرهء درخشان میر غلام محمد غبار بپایان میرسد.آغا صاحب استاد هاشمی اهدای کتاب را اینطور می نو یسد:(( اهدا بهمعتقدان، حامیان،پیشگامان و مبارزان افغانستان برای آزادی ، دموکراسی،عدالت اجتماعی،جامعهء مدنی،حقوق بشر،رفاه و ترقی اجتماعی)). درصفحه ءبعدی عکس اولین شمارهء ((سراج الاخبار)) راکه به همت والای پدرمطبوعاتسردارمحمود بیگ طرزی تاسیس شده در ج نموده است.کتاب متذکره طوریکه ازنامش پیداست درحقیقت دنبالهء کتاب جنبش مشرطه خواهیدرافغانستان می باشد،با تفاوت های اینکه کمی ها و کاستی های جلد اول رادرین جلد تکمیل کرده و معلومات زیاد دیگررا با موضوعات و عکس های جدیدآورده اند.آنچه را که باید دراین کتاب پیش از موضوعات دیگر بدان متوجه شویم اینستکه چرا استاد هاشمی درعنوان کتاب خود کلمهء((نخستین)) را گنجانیده اند،وآن علتی دارد.با آنکه پیش از استاد محترم مقالات متفرق در بارهء مشروطهخواهی تحریر یافته بود ولی کسیکه بار او اکثرمسائل و وقایع مشروطه خواهیرا در افغانستان جمع و زیر یک عنوان منحیث کتاب مستقل تهیه داشته استادهاشمی بود. مگر با تأسف تمام کتاب شان از محدودهء پوهنتون کابل چندانبیرون نرفت و نظر به تقاضای زمان باید هم چندان معرفی نمیگردید و گرنهکتاب ورد زبانها قرار میگرفت بمانند نوشتهء مرحوم غبار کتابش یک دورهءجنبش را میگذشتاند.نوشته های استاد عالیجاه عبدالحی حبیبی و سید مسعود پوهنیار هم دربارهءمشروطه خواهی می باشند و در هردو جلد ((افغانستان در مسیر تاریخ)) و درکتاب(( افغانستان در پیج قرن اخیر))قضایای مشروطیت بصورت گسترده توضیحاتداده شده است. اما استاد هاشمی به معلومات شخصی و حافظوی اتکاء ننموده ،بعد از پژوهشات و تحقیق و تعقیب زیاد با تهیهء اسناد مؤثق کتاب اولمشروطه خواهی را تحریر نموده است. وناگزیر در هردو کتاب عنوان مشابه رالازم دیده ورنه میتوانست بدونام مختلف عنوان داده شوند.نوشته های این کتاب به توسط پوهاند هاشمی که زیادتر وقایع یک یا دو نسلپیشتر را نشان میدهد، سعی گردیده که باکسانیکه زنده مانده و وقایع رابچشم سر مشاهده کرده اند درتماس شده ومعلومات جمع و بعدآ مقابله نمایندو به مؤثقیت کتاب بافزایند. ازجانب دیگر نسخه های سراج الخبار، مکاتیب ویادداشت های دوران پیشتر را نشانه های آن، با منابع و مأخذ داخلی و خارجیچون اندیانا آفس لندن و آرشیف های دیگر مأخذی میباشند که مؤلف محترممراجعه نموده اند.آمده است که ((از کوزه همان تراود که در اوست))دربخش مقدمه راجع به صحتنوشتن تاریخ استاد هاشمی میفرماید: من به این باورم که اگر واقعیت هایتاریخی برپایهء اسناد ارزنده واصیل تنظیم نشود وتاروپود مندرجات ریسمانپوسیده شایعات و بعضی از شهرت های نا پایدار وروایت های حاکم بهم تنیدهگردد، درخور اعتماد شایان استناد نیست. ارائه اسناد تاریخی با تعدیل وتحلیل آن بسود این یا آن از هر محقق و پژوهنده ای که باشد عادلانه نیستجعل، مسخ، گزافه گویی، شایعه ها وروایات غرض آلود، ستایش بی حقیقت و مذمتبی پایه ازارزش و اعتبار می کاهد... همین نویسندگان بنا به گرایش های خاصکه ریشه در احساسات وعصبیت های قومی دارند، عوامل اصلی وعمده را نادیدهمیگیرند و باگزافه گویی وافرط گری جز افزون برای اشتباهات تاریخی،کاربیشتری انجام نمیدهند))(ص:ب و ج).از روی افکار و نظریات این مؤلف محترم که درسطور بالا گذارش داده اند،دانسته می شود که آنچه دراین کتاب بقلم خودآ ورده اند، مؤثق و با اسناد وقابل اعتماد می باشد و چنانچه که باردیگر می فرمایند: ((بر بنیاد اینباور تا حد توان کوشیدیم ازاین عمل که ارزش و اعتبار علمی اثر را خدشهدار می سازد پرهیز و دوری جویم ونیز اصل امانت و دقت تمام و ضبط و نقلمطالب را تاحد امکان دراین اثر رعایت نمایم... که سیمای گذشته واهمیت اینجنبش را ترسیم میکند و بادلایل استوار و بااتکاء اسناد معتبر، شایعه هارا لرزان می نماید...))(ص : ج).در این مقدمهء مختصر کتاب جلد دوم مشروطیت پروفیسور هاشمی گفته اند، کهسعی کرده اند از مبالغات، تحریفات و تخطی خود را دور داشته باشند، بآنهماز روی تواضع و بزرگواری فرموده اند: (( از آن جا که هیچ اثر نمی تواندکامل باشند به تناسب مختلف ، کمبود ها و نواقص میداشته باشد، ومحتاج بازنگری میباشد، ازاین روبرای تکمیل کمبودها ، این کتاب در اختیار خبره گانرشته، فرهنگیان فرهیخته،محققان جدید و اهل نظر قرار میگیرد تا دربارهءآن تحلیل ها، داوری و قضاوت روشن بینانه و عمیق نموده، کمبود ها ونارسایی های آن را تکمیل و...))(ص:د)تفاوت نوشته ءا ستاد هاشمی بایک تعداد دیگر نویسندگان اینست که دیگرانمیگویندکه ((اشتباهات شان را خوانندگان ازروی بزرگواری نادیده بگیرند))ولی استاد هاشمی منحیث یک معلم دانشمند و متواضع میفرماید که اشتباهاترا برملا و برآن پژوهش و غور مزید گردد.ناگفته نگذاریم که مقدمهء کتاب، یکی از پیشگفتار های بسیار جامع می باشدکه واقعأ آنرا می توان آیینهء واقعی متن مطول کتاب دانست و معلوم است کهمقدمه را بعداز تکمیل کتاب با غور وتعمق زیاد تحریر کرده اند.فصل اول:عنوان این کتاب را مؤلف ((سراج الاخبار افغانیه یا آشیانهء آزادیخواهان))گذاشته و آنرا یکی از راه های خوب حرکت ها و جنبش ها خصوصأ جنبش مشروطیتمیداند. درآغاز بحث ها استاد هاشمی منحیث یک مؤرخ بیدار و حقنگر شهنشاءبزرگ شرق سلطان محمود غازی را ((سلطان کبیر))میخواند. سپس تماسی به شخصیتبزرگ محمودطرزی گرفته، طرزتفکر و شخصیت وی راکه چطور با اندوخته هایسیاسی، علمی، سیاحتی وتماس با بزرگان دیارعرب و عجم شکل گرفته معرفیمیدارد. مؤلف منشأ افکار ونظریات مشروطه خواهی را به سید جمال الدین اسدآبادی نسبت میدهد و در صفحات بعدی ملاقات های هفت ماههء محمود طرزی را اززبان خودش می آورد که این ملاقات ها مؤثرترین ومحرک ترین درانکشاف حرکاتسیاسی محمود بیک طرزی بشمار میروند. استاد هاشمی یکی از اشارات استادحبیبی را دربارهء بیک صاحب (محمود بیک طرزی) بدیدهء اغماض نمیگیرد ودلایلرا برآن نشان میدهد. بعدأ مقام والای ایشان یا سردارواقعی وطن را درحرکتدادن بسوی ترقی وتعالی مردم افغانستان از طریق مطبوعات، خاصتأ سراجالاخبار شرح میدهد و اززبان محمود بیک خان درقسمت اهمیت جراید می آورد:(( خلاصته الخلاصه عرض می شود که از ده جریده ء هفته وار منظم همدم و همقلم که همگی به یک مسلک و یک خط حرکت قدم می زنند، کار یک لک نفر عسکر رابه هر مدعایی که داشته باشید می توانید بگیرید))(ص3 وآن از سراجالاخبار).استاد هاشمی جملهء بالا را در پا ورقی آورده اند ولی این نگارنده بر آنستکه جملهء بالا چون بیداری مردم را درمطبوعات ، سیاست و فرهنگ تشویقمینماید و درحقیقت باعث تحرک مشروطیت میگردد نه تنها باید به پاورقی نمیآمد بلکه دررأس و مقدم متن کتاب قرارمی یافت.مؤلف محترم بعد از توضیحات سودمند دربارهء سراج الاخبار درخصوص زمزمه هایحب وطن، پیکار، آزادی خواهی و دیگر نظریات مفید با تأثیرات مستقیم آن رادرارگان استعمار و پریشانی استعماریون به خوانش میگذارد.درقسمت دوم مؤلف محترم ، عکس العمل های دول هند برتانوی و روسیهء تزاریرا زیر مطالعه قرار داده ، مفاهیمی از نظرات آنها را بخوانندگان عرضهمیدارد و نشان میدهد که اخبار افغانیه چطور درتورکستان تاثیر انداخته وچگونه وایسرای هند از نشر آن ناقرار میگردد.استاد هاشمی اشعار انقلابی شادروان مولوی صالح محمد خان قند هاری را کهاستاد حبیبی نیز اورا از جملهء سیاسیون مشروطه خواهی معرفی داشته است میآورد. و میگوید که نشر و توزیع سراج الاخبار درهند و روسیه ممنوع قرارداده می شود. و محمود طرزی به حدی در فعالت های و حرکات سیاسی اش انگشتنما شده میباشد که امیر حبیب الله وی را رسمأ اخطار میدهد که اگر نوشتههای انقلابی را دوباره به نشر بسپارد از مملکت اخراج خوا هد شد. ونکتهءمهم دیگر اینجاست که استاد هاشمی موقف بین المللی افغانستان را درسیاستتمثیل خوب داده است. از جانب دیگر با آنکه موقف افغانستان و افکار سیاسییک تعداد انقلابیون افغانستا را بصورت مشخص دریک حالت بسیار حساس نشانمیدهد، درپس پرده مقام و تأثیر کارهای محمود بیک طرزی ونوشته های اورا بهکسانیکه عمیقأ متوجه اعمال شایسته اش باید شوند میفهماند.فصل دوم:با مطالعه ء این فصل دانسته می شود که مؤلف پیش ازاینکه فصول کتاب را بهاتمام برساند سعی داشته است هر آنچه را که میخواهد درهرفصل ، درج و فصلسازی نماید،همه مسایل داخلی را با موضوعات خارجی در تحلیل گرفته، چنانچهکه درین بخش می آورد: (( جنگ جهانی اول و اثر پذیری آن برافکار روشنفکراناصلاح طلبان و آزادیخواهان افغانستان)) بعدأ موقف افغانستان را درینموقع حساس و ورود هیئت های ممالک مختلفه را با نفوذ آنها درافغانستان وافغانستان را که بر دیگران یا ممالک متحابه اثر میگذارد شرح و بسط دادهو مفاد و مضاد موضوعات را درتحلیل میگذارد.درصفحه ء 67 فصل دوم استاد هاشمی رول افغانستان را ازطریق رهبر آزادیخواهان هند مهندراپرتاپ چنین می آورد: (( گویا هند برتانوی در آستانهءقیام عمومی قراردارد درچنین فرصت حساس و خطر ناک اگر حمله بر هند از جانبافغانستان صورت گیرد خیلی مؤثر وقاطع ثبت خواهد شد، پلان و طرحمهندراپرتاب مورد قبول واقع شد)). ودراین مورد مؤلف علاوه میدارد: (( ازآنجا که امیر حبیب الله و برادرش سردار نصرالله خان از پدر آموخته بودندکه با نرمش و سازش سلاح خشم و پرخاش راهم دردست داشته باشند، بناء سردارنصرالله خان را از داخل ارگ شاهی کشید و به قصر صدارت موجود بنام(( زینالعماره)) جا داد تا مردم بتوانند بدون قید نزد او بیایند و هرخان و ملکو روحانی به سهولت باو رسیده بتوانند و تمام امور قبایل را نیزادارهنماید، درصورت لزوم بتواند حرکتی را بوجود آورده و اگر بخواهد جهادی رااعلان نماید وآن را مظهر ارادهء مردم افغانستان جلوه دهد،پس همین ترتیببود که : امیر حبیب الله تمام معاملات ضد برتانیه را به سردارنایبالسلطنه سپرد وخود معاملات به طرفداری انگلیس را بدوش گرفت.))(ص71).درینجا استاد هاشمی دو مفهوم عمده را ارائه میدارد: یکی اینکه ((نرمش وسازش)) را از وصایای امیر عبدالرحمن میداند و فکرش شود که امیر عبدالرحمندرمقابل مردم خودخشن و مستبد و درمقابل انگلیس ها نرمش و احترام داشت وآرزوی انگلیس ها هم همینطور از شاه بود. دیگر شاید ازگفته استاد هاشمیچنین استنباط نمائیم که امیر حبیب الله واقعأ زیر تاثیر مسلمانان آمده وحرکتی را که دردل برآن خوش بوده از طرف برادرش سردارنصرالله خان که باانگلیس ها خصومت داشت سربراه سازد که دراینصورت او خواسته است هم لعل بهرابدست آرد و هم یارش را نیز نرنجاند.بهتر خواهد بود که این فصل بسیار عمده را خوانندگان درکتاب پیدا نموده وبخوانند و اگر دراین مختصر به هر جمله و پاراگراف تبصره شود ، زیاده تراز متن میگردد.فصل چهارم:درین فصل مؤلف محترم کابلستان را که از مرکز عمده و شهر بسیار تاریخیافغانستان میباشد بحیث یکی از کانون های عمدهء فعالیت ها و مبارزاتآزادیخواهان هند عنوان میدهد.وبعدآ بمانند فصل گذشته ارتباطات مردم هند و افغانستان را توضیحمینماید،هم چنان درخصوص جنبش خلافت و فسلفهء آن بحثی مفصل دارد و مسایلرا که خواننده بخواندن آن ضرورت احساس مینماید آورده است.ارزشیکه این فصل دارد اینست که درآن موقف و مقام خلافت واقعی اسلامی ذکرشده و از خلافت صدراسلام تا سقوط خلافت اسلامی تورک ها ی عثمانیه، وطرفداران و مخالفان خلافت، فعالیتهای ضد خلافت از طریق انگلیس ها، حرکاتسید احمد غرب گرا تا لارنس عربی جاسوس مشهور انگلیس رابه تحلیل گذاشتهاست. واحساسات پاک مسلمانان را درنیم قارهء هند و افغانستان با فعالیتهای مولانا عبیدالله سندهی ودیگران که تاحدی این مفاهیم درکتاب (( خاطراتظفر حسین آیبک ))هم ذکرشده می آورد و استادهاشمی درین فصل منحیث یک مؤرخواقعی با آنکه خود مسلمان خوب می باشد، بیطرفانه و بدون احساسات نظرهاداده واز موضوعات بسیار مهم این فصل را مثلأ درص113 از فیصلهء کراچیبریاست محمد علی چنین می نگارد: (( مبنی براینکه ادامه خدمت مسلمانان درارتش بریتانیا، خلاف شرع است و اگر بریتانیا به ترکیهء عثمانی حمله کند،مسلمانان هند، هندستان را جمهوری مستقل اعلام خواهند کرد)).انگلیس ها ویک عده اروپائیان که از وجود خلافت اسلامی پرقدرت سخت رنجبرده و به تشویش می زیستند بفکرآن بودند که به هروسیله ای شود باید خلافتازمیان برده شود و متأسفانه بی احساسی یک عده مسلمانان و همسایگان عربراه فروپاشی شش صدو چند سالهء خلافت اسلامی ترکیه را تقویه نمودند. وازنوشته ءبالادانسته می شود که واقعأ مسلمانان هند برتانوی درراه تقویه ءاسلام و حمایت شان از مرکز عمدهء خلافت یاخلافت اسلامی ترکیه حمایت نمودهو خود ها را برآن پیوند می داده اند.مسایل دیگر یکه درین فصل آمده فعالیت های بسیار عمده ء پادشاهان تورکاست. اول طلعت پادشاه، انور پادشای قهرمان و جمال پاشا را چه درجرمنیومناطق دیگر ذکر نموده است. انور پاشا را که مدتی در مملکت جرمنی بسر میبرد بنام مستعار(( پروفیسور علی بیک))می شناختند.درین فصل از جمعیت محصلان لاهوری، تشکیل حکومت جلای وطن هندوستانیهاوغیره معلومات داده شده است.فصل پنجم:دراین فصل پروفیسور هاشمی ارتباطات روسیه ء شوروی را با افغانستانبخوانش میگذارد وتخطی های روس را با احساسات پاک مردم افغانستان در مقابلتجاوزات روس به افغانستان مثل جزیرهء ((رقد)) وتورکستان یا ماورالنهر کهاکنون آنرا آسیای مرکزی گویند نشان میدهد. درحقیقت این فصل شرح آغازکثافت کاری های روسها و افکارشوم استعماری وتعرضات شان در افغانستان وتورکستان میباشد. دراین بخش از سیاست بازی های متلون روس ها ، نیرنگ وزرنگی ها ونیز از محافظه کاری ها وهوشیاری های شان درحفظ روابط جانبینروس و افغانستان ذکررفته است.درفصل ششم بهتر است یک پاراگراف استاد هاشمی را که زیاده تر توجه شان درفعالیت های انقلابیون و آزاد یخواهان بین کابل و مسکو میباشد بیاوریم: ((درین بخش سعی بعمل آمده تا فعالیت های عمدهء یک تعداد چهره ها و شخصیتهای کلیدی انقلابی و آزادیخواه را که در حوادث و رخدادهای خودر مطالعه ءما اثر گذاشته اند به بررسی و مطالعه قراردهیم، تا باشد جایگاه رفیع ومواضع سیاسی این سیما ها درپویهء فعالیت های سیاسی شان درین منطقه روشنشود(ص170).راجا مهندرپرتاب، مولوی برکت الله ، مولاناعبیدالله سند هی،ام، ان، رای وغیره از هندوستان انور پاشا و جمال پاشا از ترکیه و یک عده کسان دیگر راجناب هاشمی بصورت جامع معرفی نموده و از موقف و کاروایی شان بیان داشتهاست که واقعأ می توان از آن معلومات بکرو تازه را بدست آورد.درفصل هفتم استاد هاشیمی یا مؤلف دانشمند دربارهء قتل امیر حبیب اللهخان معلومات زیاد را ارائه داشته است که در جلد اول هم ازآن بحث شده ولازم نیست که درین مختصر بحث نمائیم.3بخش دوم مسئله دوم مشروطیت(جوانان افغانستان)دربخش دوم، بفصل اول مؤلف محترم پروفیسور هاشمی مرحلهء دوم مشروطیت را ازروی جلد اول کتاب مشروطیت شان ترتیب و تنسیق بهتر داده ، عناوین را تفکیکو موضوعات را بصورت مشخص با فعالین جنبش مشروطیت زیر مطالعه و معرفیقرار داده است. هم چنان ارتباطات و نتایج مشروطه خواهان و افکارمشرطیت راتصریح بخشیده، مرامنامه و طرز کار وفعالیت ها را بصورت نیکو ارزیابینموده است.مثلأ درص 243چنین می آورد:(( جوانان افغان)) این مرحله، الهامات خود را ازاندیشه های دوره هایمشرطه خواهی قبلی و شرایط جدید ملی و بین المللی عصر گرفته و همین عواملخمرمایهء افکار اندیشه های آنان را درمرحله ء دوم تشکیل داده بود)).درقسمت سهم داشتن اقشار مختلف بدوام گفتار بالا مؤلف محترم چنین اشارهمینماید: (( خصوصیت بارز این دوره که دررهبری آن اکثرأ طبقهء متوسط شهریو قشری روشنفکر مبارز قرار داشت آن بود که درترکیب آن نمایندگان اقشاروملیت های مختلفهء کشور شامل بود)).درمیان نوشته هائیکه تا کنون دربارهء مشروطیت و جنبش های آنها هر آنچهکه نوشته شده است نوشته های پوهاند هاشمی به محققین توضیحات بسیار مهمروشنی خاص بخشیده که از آن میتوان نتایج خوب بدست آورد.فرقه مشر سید حسن خان:پوهاند هاشمی درپاورقی صفحهء 251 بقول مرحوم استاد حبیبی از فرقه مشر سیدحسین خان ((شیون)) یاد مینماید. تخلص ((شیون)) درافغانستان زیاد است وطوریکه استاد حبیبی می نویسد شاید تخلص وی ((شیون)) باشد، امادرکتاب((زندانی خاطرات)) نوشته شاد روان هاشم زمانی این تخلص ذکر نگردیدهاست. مگر از قرار گفتهء سید مسعود پوهنیار، استاد حبیبی وهاشم زمانی واضحمیگردد که همه شان دربارهء یک شخص سخن میگویند.درقسمت جای تولد جنرال سید حسن خان هم اختلاف آمده، آقای پوهنیار وی راازچارباغ لغمان و مرحوم سید شمس الدین مجروح اورا از ((خوگیانی)) دانستهو از گفتار مرحوم مجروح دانسته می شود که وی سید حسن خان را بهترمیشناخته و چنین میگوید: (( سید حسن فرقه مشر دسید حسین پاچا زوی وو، پهخوگیانی که اوسیده)) (ص 234 زندانی خاطرات) پوهنیار، سید شمس الدین پاچاو سید حسن فرقه مشر پا چا، هرسه از جملهء پاچاهان (سادات) می باشند.فاجعهء قتل مرحوم فرقه مشر سید حسین را هاشم زمانی از زبان یک مهاجرتورکستانی بنام سلیم از جملهء محبوسین در مجلس که سرپرستارهم بوده تصدیقمینماید و سر پرستار مذکور بوقت واقعهء شهادت و قتل او شاهد عینی بودهاست.اگرچه کتاب استاد حبیبی پیش از هاشم زمانی چاپ شده است ول واقعهء قتلفرقه مشر مذکور را هاشم زمانی بصورت دقیق از زبان سلیم آورده است، چونکهخود مرحوم زمانی هم درآن وقت یکی از زندانیان بود. مرحوم فرقه مشر سیدحسن که بقرار بیان هاشم زمانی ((حسن)) وشاید هم ((حسین)) تخلص داشته، دراشعار خود(( سید حسن)) آورده است.مثلأ: دازما نصیحت واوره ((سیدحسنه راشه پریژده داریشتنی و نیا نوریدرجای دیگر می آورد:ستا احتیاج و ضرر کوم نا علاج رنجوردعندلیب په دستو ر راته فریاد شه منظورزه (( سید حسن )) ژرا شیون می دی شعار وطنه وطنه زار وطنهاز ادبیات بالامعلوم می شود که استاد حبیبی کلمهء((شیون)) را مصرع آخرگرفته است که به گمان ها درست نمی آید. چون شعر پشتو و شعر فارسی هردوبا شیرنی های مختلف جلوه میکند، در سیلاب ها و اوزان و کنایه ها و نزاکتها فرقهای دارند، از آنست که شاعر پشتو بی ترس و تکلف می تواند نام مکملخود را به ابیات سرودهء خود بیاورد ولی در شعر فارسی اینطور نیست کمترمشاهده می شود.مرحوم سید حسین خان فرقه مشر از شخصیت های بسیار مهم معاصر وطن بوده وبامحمد گل مومند همیارویا همدم بوده وچون برخلاف محمد گل مومند، شهیدسیدحسن آغا مرد پاک طینت ، با وجدان و وطن دوست بود و بمقابل سردار محمدهاشم که مرحوم هاشم زمانی درکتاب زندانی خاطرات کنایتأ اورا صدراعظم کبیرخطاب می نماید، حقایق را میگفته، ازآن سبب سردار محمد هاشم برسید حسنکینه برداشته توسط داکتر عبدالرحیم اور را درزندان بشکل بسیارناجوانمردانه با تزریق زهر ببدنش شهید کرده و چند لحظه قبل از شهادتشواقعهء قتل خود را به سلیم تورکستانی که اعتمادی هم به او داشته اظهارنموده است مرحوم سید حسن به سلیم گفته است که واقعهء قتل مرانزدت طورامانت گفته ام وموضوع را به شخص اعتمادی بگو تا وطندارانم از موضوع واقفباشند.مگر محمد گل مومند بر علاوه اینکه به حکومت تسلیم شد و برادر ششم نادرشاهو محمد هاشم معرفی گردید با سوزاندن و ازمیان بردن هزاران نسخ خطی بزبانهای تورکی، فارسی و عربی را که به افتخارات فرهنگی و تاریخی مردم ما تماممی شد، ازصفحات ترکستان افغانستان معدوم ساخت و با تغییر دادن نام هایتاریخی به تاریخ و فرهنگ و افتخارات افغانستان بزرگترین خیانت کرده و داغسیاهی را به وطن عزیز گذاشت که تا ابد تلافی نمیگردد. هم چنان همین محمدگل مومند، با سرسپردگی زیاد به نادرشاه خان برعلیه بزرگترین، شجاع ترین ونامدارنامداران وطن عزیزافغانستان شهید سعید عبدارحمن لودین در مسجد چوبفروشی بد گویی کرد: ((...خودش را کشته، خانه اش را تفتیش وآثار قلمی اشراضبط نمود و آنگاه محمد گل مومند وزیرداخله درمنبر مسجد چوب فروشی کابلبالا شده ونطقی دایر(( به کفر و زندقه والحاد )) عبدالرحمن ایراد کرد وبوتلی راکشیده به مردم نشان داد و گفت (( این بوتل شرابی است که ازخانهءعبدالرحمن بدست آورده ام )) (ص 310همین کتاب هاشمی)). پس معلوم است کهوزیر محمد گل مومند درقتل وقتال و ازمیان بردن بزرگان وطن سهم بارز داشتهاست. محمد گل مومند درمیان طبقات مختلف و طن یکی از بانیان تعصب و شخصبدنام درفرهنگ و تبعیض شناخته شده است. لطفأ دربارهء این جنایت کارتاریخبه مجلهء((اندشه)) نشریه ای از مزار شریف مراجعه فرمائید. جای تعجب اینستکه بعضی ها کتاب ها دربارهء این شخص یا دشمن فرهنگ وطن نوشته اند.گویااینکه کاروایی های اورا تأئید میکنند. درحالیکه خیانت های ملی، فرهنگی وتاریخی اوورد زبانها بوده ودر دفاتر ایام ثبت می باشد. ووی درقتل هزارانپشتون معصوم و وطندوست چون عبدالرحمن لودین و غیره با محمد هاشم صدراعظمشریک و شاید، او بوده که سید حسن خان را امر اعدام داده است.فصل دوم بخش ثانی:درین بخش استاد سید سعدالدین هاشمی بحثی جالب دارد بنام((جوانان افغان،نخستین قانون اساسی افغانستان)).یکی از ناقص ترین کارها در تاریخ افغانستان اینست که مؤرخین کمتر نامشخصیت ها را ذکر کرده اند و از آنست که ما بزرگان تاریخ وطن مان را نمیشناسیم. مؤرخین سعی کرده اند که نامهای پادشاهان زورمندان و یا یک تعدادسرافسران بزرگ را ذکرنمایند، واز علمای بزرگ، هنرمندان شهیر و غیره ذکریننموده اند.مثلأ مادر تاریخ هرات خاصتأ دورهء تیموریان را بسیار باشکوهمیدانیم و حقیقتأ یک دورهء عالی و تاجائیکه آن دوره را دورهء رنسانس میشماریم. ولی بجز از چند نام بجز امیرعلی شیر نوایی (این نابغه ء زمانزیاده تر بخاطر وزیربودن خودمشهور بود ونه از تالیفات و آثارش درحالیکهآثار او ازکمیاب ترین و مهم ترین خاصتأ درادبیات تورکی محسب می شوند)، یامولانا عبدالرحمن جامی، استادکمال الدین بهزاد، میرعلی و عبدالرحمن هروی، شهزاده بایسنقر و غیره که آشنایی داریم دیگران را نمی شناسیم درحالیکهصدها شخص درین دوره با عالی ترین مقامات علمی و هنری قرارداشتند کهازجملهء شهکارهای آنها تصحیح و تکثیر اثرماندگار فردوسی یا شهنامهء اومیباشد.یگانه کسی که اسلوب یک عده مؤرخین را کنار گذاشت و کاردرنهایت ارزنده وابدی نمود مرحوم استاد پروفیسور عبدالحی حبیبی بود که با نوشتن کتاب((هنرعهد تیموریان)) تا اندازهء این راه را به دیگران باز کرد. و چه قضای خوبیکه پروفیسور استاد هاشمی درمعرفی بزرگان سیاست هم در دیگری را باز کردورنه دوران سیاه هاشم خان یا صدر اعظم کبیر همه را بی نام و نشان و معدومکرده بود. چنانچه درین فصل نه تنها نام بزرگان، سیاسیون،انقلابیون وشجاعان وطن را با بعضی ضعیف النفسان ذکر نموده بلکه درهردوجلد کتابتالیفی شان چهره های هموطنان را باخوبیها و نواقص شان معرفی داشته وخواننده با آشنایی آن چهره ها یکنوع اقناع احساس مینماید، چونکه انسانکنجکاو می باشد وخواسته هرکس درآن کتب بخوبی بروآرده شده اند.درفصل سوم این بخش استاد هاشمی چهره های سرشناس حرکات سیاسی افغانستانرا مشخص تر بیان میدارد. هیئت انجمن ادبی کابل را باچهرهایشان به نمایشگذاشته، سرکردگان محافظه کار جوانان را نام گرفته وبعد از ذکر نام هاغلام محی الدین افغان و میر سید قاسم خان لغمانی، عبدالهادی داوی پریشانرامفصلأ معرفی میدارد و از رزمندگان پرخم و پیچ او که عمر طولانی را نیزطی کرد حکایات می آورد. سپس از عبدالحسین عزیز،فیض محمد ناصری، سید غلامحیدرپاچا، خواجه هدایت الله (شهادت این مرد باعظمت درکتاب((سرنشینان کشتیمرگ)) ذکریافته و شایداستاد هاشمی از آن مطلع باشند)،فقیر احمد خان، فتحمحمد خان جبارخیل، سید هاشم و محمد کریم نزیهی جلوه یاد و هریک را معرفیمیدارد.درقسمت حلقهء رادیکال ها، استاد هاشمی، عبدارحمن لودین و تاج محمد بلوچ واستاد محمد انور بسمل و میر غلام محمد غبار را درجملهء نامدارانافغانستان معرفی میدارد که مرحوم غبار یگانه کسی میباشد که پردهء کثیفاسرار یک دوره از زمامداران را بدور انداخته و دریده است.هم چنانکه فرزندعالیقدروطن پروفیسور داکتر عبدالواسع لطیفی که ایننگارنده در تألیف یکی از کتاب هایشان همکاربودم عاشق گفته و نوشته هایغبار می باشند و رساله ای راهم در بارهء عظمت و شخصیت شان نوشتند. دراینجا نمی خواهم دربارهء غبار و یامؤرخ بزرگوار چیزی بگویم، زیراکه او رادراین اواخر جامعهء افغانستان بخوبی شناخته است.غلام محی الدین آرتی شخصیت دیگری میباشد که استاد پروفیسور هاشمی بنامایشان تماس میگیرد ودرختم معرفی این مرد محترم تاریخی میفرماید: ((حینیکه غلام محی الدین آرتی چند سال بعد از ترکیه (آوارگی) به هند آمداورادرپشاور شهر فتنه ها و دسایس بشکل مرموزی کشتند))(ص 335).سعدالدین بها شخص بعدی میباشد که استاد هاشمی دربارهء وی نوشته وتصادفأ این نگارنده دروقت تألیف کتاب (( پیرخرابات)) (استاد قاسم افغان)بیک مضمون هنری مرحوم بهاء برخوردم و آن مقاله را که دربارهء هنر موسیقیو استاد قاسم ارتباط داشت درکتاب مذکور گنجانیدم. دریکی ازماهای تابستان2005 م درمجلسی متشکل از فرهنگیان افغانستان درکالیفورنیا خانم را ایننگارنده ملاقات نمود که نام گرامی اش را ثریابها گفتند که اسم شان بگوشهاآشنا میرسد، وی شخصیت آزاد اندیش فصیح الکلام و صریح اللهجه بوده وبراستیمثل پدرمبارزش باغیرت و غرق درسیاست بود. تاجائیکه استاد هاشمی سوانح اینبزرگمرد وطن را معرفی داشته خواندن سوانح اش انسان را بفریاد وا میدارد.واحسرتا که چه شخصیت های را ما دروطن داشته ایم، مگر حیات اکثریت شان ازدست ظالمان خراب شده است. دختر مرحوم سعدالدین بهافعلأ برعلیه تبعیض وبطرف عدالت اجتماعی و دموکراسی مبارزه مینماید.درپاورقی ص 337 نامهای دو نفر مبارزین میمنگی بنامهای غلام محی الدینخان و عبدالروف خان را استاد هاشمی ذکر می نماید. این دو برادر رازمانیکه نگارندهء کتاب غلام محمد میمنگی را می نوشت معرفی کرده است. هردوفرزند پروفیسور غلام محمد میمنگی و غلام محمد مینمگی فرزند عبدالباقی خانمینگ باشی می باشد که اخیر الذکر با یک تعداد مشاهر و بزرگان میمنهومیردلاورخان، میر میمنه به امر امیرعبدالرحمن درکابل کشته شدند با آنکهاین دو برادران درایام جوانی وفات یافته اند، اکثر اوقات خود را باسیاسیون با مشروطه خواهان صرف و درمبارزات برعلیه استبداد حصه میگرفتند،چونکه اباء و اجداد شان سالها زیادی موقف سیاسی داشتند و پدرشان غلاممحمد خان از مشروطه خواهان معروف میباشد.درپایان جلد دوم کتاب مشروطیت تالیفی پروفیسور استا د سید سعدالدین هاشمیکسی را معرفی داشته است که بارها نامش درحلقات مبارزین ذکر میگردید ونیز این نگارنده دربارهء آن شهید باعظمت که ازمیرزایان ومنشیان ادیب ودانشمند بزرگ وطن بود درکتاب ((شاه محمد ولی خان دروازی)) معلومات اندکیرا ارائه کرده ام.نام گرامی این منشی اعلحضرت امان الله خان و صورتشهادت او درکتاب ((سرنشینان کشتی مرگ ...)) نیز ذکر یافته و قبل ازشهادت اش که غم طفل صغیرش((آصف)) رابسیار میکشید، اکنون آن طفل حیاتداشته و در اطراف هشتاد سال عمر دارد و متذکر باید شد که اکنون بنام((آصف آهنگ)) شهرت دارد و یکی از بمارزین بسیار باغیرت و با احساس میباشد و مقالات زیاد را به نام مستعار و اصل نام و کتاب های متعدد راتحریر داشته اکنون درکشور کانادا حیات بسرمی برد.کتاب جلد دوم ((نخستین کتاب دربارهء جنبش مشروطیت درافغانستان در ربع اولقرن بیستم)) این جانب تا پایان به غور و علاقه خوانده و استفاده های زیادنمود. واقعأ در پایان کتاب افسوس کردم که ای کاش کتاب و متن آن هنوزطولانی تر بود تا بهرهء بیشتر میگرفتم ولی چکنم که روزگارو زمانه بکاممحدودی از اشخاص می چرخد.خداوند استاد عالیجاه و دانشمند محترم و درست نویس پروفیسور سید سعدالدین هاشمی را که مقام منیعی را در حلقات دانشوران ومؤرخین دارند قوتتحقیقات زیاد وصحت کامل عنایت فرماید. 4پیشنهادات و بررسی ها:دراین بخش مقاله اولتر از همه یک خواهش ظهیرالدین محمد بابر شهنشاهتیموری را از قول کتاب استاد حبیبی می آوریم(( و درخاطمهء آن بابر ازعلمای ماوراالنهرخواهش میکند که اگر خطایی ببینند آنرا به او اطلاعدهند))(ص 71) ظهیرالدین بابر شاه). بابرشاه علاوه از کتاب های زیاددرپایان کتاب ((فقه)) خود جملهء بالا را آورده بود که واقعأ به تقاضا ونوشته استاد پروفیسور هاشمی مطابقت دارد و درمتن این مقاله از حوالهءاستاد هاشمی به خوانندگان یاد آوری کردیم.1_ کتاب جلد دوم مشروطیت یکی از کتب معتبر سرزمین ماست. استاد هاشمیواقعأ در این کتاب باصلاحیت کافی و روش عالی فارسی دری نویسی تحریرنموده، بسیار لغات زیبا را که باید فراموش مردم نمی شد بیادها آورده وبیکسبک خاص نوشته است. مثلأ کلمه((پویه)) و ترکیباتی چون بازنگری، بازنویسی، گزافه گویی وغیره را در تحریر خود می آورد و فارسی دری که یکیازشیرین ترین زبانهاست و زبان ترکیبی است این کلمات را بخوبی می پذیرد.2_ با نوشتن کتاب مشروطیت استاد هاشمی بر علاوهء اینکه صاحب دوستان و حتیپیروان و گروید گان گردیده، تعداد هم از او رنجش خاطر یافته اند وبنگرید درمتن کتاب که بعضی ها بخاطر خوش خدمتی اسرار مجالس مهم و عمدهءسیاسیون را به مقامات حکومتی رسانیده اند و طبعأ بازماندگانشان از آنموضوعات رنج می برند، مثلیکه مرحوم هاشم زمانی از بعضی ضعیف النفسان چونداکتر عبدالرحیم در کتاب خود نام برده که بهترین شخصیت مبارز وطن فرقهمشر سید خان خوگیانی را به شهادت رسانیده است و درنوشته های استاد هاشمیاز این قرار مردم پیدا می شوند.3- در ص 261 کتاب به نقل قول از مرحوم غلام حضرت کوشان، استاد هاشمیآورده اند که خانم شاه حبیب الله کلکانی((فاطمه)) نام داشت. بیاد ایننگارنده می آید که مرحوم کوشان از این نگارنده دروقت تالیف کتابشان ((سرگذشت یک ملت مظلوم ...)) گاهگاهی مشوره می گرفتند و من بریشان گفتهبودم که نام آن ملکه ((بی بی نظیر جان)) است، و فاطمه مادر کلان بی بینظیر جان و دختر امیر دوست محمد می باشد. ملکه بی نظیرجان خانم شاه حبیبالله کلکانی، خانم دوم حبیب الله کلکانی می باشد. مرحوم کوشان مثلکیهمعلومات مرا بشکل سرچشمه گرفته است. زیرا که کلمهء فاطمی رادر تیلفون ذکرکرده بودم. فاطمه جان دختر میر دوست محمد از دختران حسین، قشنگ و زیبارویدرجه یک افغانستان آن وقت بشمارمی رفت،زیبایی وخوشنمائیهای او ورد زبانکابلیان بود که بیت ها و اشعار عاشقانه را در باره اش میخواندند مثلأمیگفتند: (( خود فاطو جانه به جادو گرفت – جان فاتو جانم ای)) وغیره، ایننگارنده چهره پنج سالگی فاطمه جان (فاطو جانم) رابا پدرش امیردوست محمدخان داشتم که یکی از رسامان وقت غالبأ محمد عظیم خان ایبکم آنرا نقاشیکرده بود.بی نظیر جان خواهر استاد عبدالغفور برشنا و هردو نواسه هایفاطمه جان و کواسهء دوست محمد خان میباشد. این جانب بارباردربارهء شانمقالات نوشته و بچاپ رسانیده است. اما ملکهء اولی شاه حبیب الله کلکانیبی بی سنگری مبیاشد که بعد از تبعید طولانی در مزارشریف داعی اجل را لبیکگفت. 4- درص 306 ازپدر داکتر محمد اسماعیل علم ذکر رفته است.باید گفت که تاریخاجداد اسماعیل علم و حاجی غلام سرور دهقان طولانی و با ارزش می باشد کهاجدادشان پادشاهان افغانستان بودند. بدین قرار که پدر داکترمحمد اسماعیلعلم ((محمد علم)) نام داشت و پدر مرحوم حاجی غلام سرور دهقان کابلی (ازعارفان مشهور کابل که بنام دهقان کابلی مشهور است) بنام محمد اعظم یاد میشد و محمد اعظم و محمد علم هردوبرادرو فرزندان محمد حسن خان میباشند.محمد حسن خان از اولادهء میرزا عبداللطیف ولد میرزا الوغ بیگ ولد شاهرخمیرزا و لد امیر تیمور صاحب قران می باشد که این نگارنده مقالهء مطولی رادرنسب نامهء این خانواده نوشته و بخاطر چاپ در کتاب ((مزرعهء دهقان)) یاکلمات دهقان فرستادم.5- در ص 83 کتاب آمده است که: (( در هزارهء دوم ق م آریائیها ازافغانستانبه هند سرازیر شدند و تمدن و یدی را ادامه دادند، بعدأ با نفوذ سیاسیموریایی ها دیانت بودایی به افغانستان راه یافت. از قرن اول تا قرن ششم مبازدوره نفوذ دولت افغانستان (کوشانیها و یفتلیها) درهنداست…).اگرچه استاد عالجاه و گرامی یک مآخذ معتبری را ارائه نداشته اند، باز هماگر ارائه میفرمودند سوال اینجاست که ایا مردم افغانستان بکدام دلیل میتوانند همه آریائی باشند وفعلأ یک موضوع بسیار جدی همین کلمهء((آریانااست که استاد جاوید ودیگران به شمول خود استاد هاشمی بدان اشاره کردهاند.اگر کسی منحیث یک قاضی منصف قضاوت نماید که به چه تعداد آریائی نژاداندرافغانستان آن زمان بسر می بردند، جواب را باید چنین نوشت ،که افغانستانیک کشورکثیرالمیتی می باشد.هزاره ها که نفوس بزرگ را درمملکت ما دارا می باشند بصورت قطع آریایینبوده از اهل تورکان توکیو ویا هون های سفید هستند و مالکان مناطق مرکزیکه غرب و جنوب غرب وطن نیز نفوس کثیری از آنها تشریف دارند و رستم وسهراب افسانوی به همین طایفه ارتباط دارد. تورک نژادان افغانستان یکاکثریت قابل ملاحظه بوده که به نژاد آریایی هیچ ارتباط ندارند و از هراتتا بدخشان حیات بسر می برند. دربارهء نژاد پشتون های محترم سوالات زیادوجود دارد گیرم که اگر یک عده آریایی با شند بزرگترین و پرنفوس ترینشاخهء شان که عبارت از غلزائیهاباشد با اسناد بسیار معتبر آریائی نبودهبه نژاد خلجیها ی تورک تبار تعلق میگیرند و بنگرید به مأخذی چون حدودالعالم نوشته تحقیقی استاد احمد جاوید و منابع معتبر دیگر را.وهم متوجه به اقوام دیگر افغانستان باید بود که شاید آریائی نباشند و دربارهء آنها مطالعات کمتر شده است مثل نورستانیها (یک عده خارجیان نوشتههای دراین باره نموده اند). بلوچ ها، پشه یی ، پراچی، اشکاشمی، شغنانی،واخی،زیباکی، سنگلیچی، مغولی و غیره اقوام اقلیت. اما یک اکثریت قابلملاحظهء دیگر عبارت اند ازسادات و اعراب که هردو از یک نسل میباشند، اینمردم با آنکه زبان خویش را از دست داده اند جمعیت های بسیار زیادافغانستان را مخصوصأ درساحهء تورکستان افغانستان تشکیل داده اند. جنابآقای عبدالستار سیرت تحقیقی درزمینه ء لغات عامیانهء عربی در بلخ انجامداده اند که نمایانگر موجودیت این قوم را می نماید و آنهابعداز اسلامآمده اند.اگر ما همهء اقوام ذکر شده رااز افغانستان خارج ساخته و در شمارنیاوریم،در هزارهء دوم قبل ازمیلاد چقدرنفوس آریائی نژاد را درافغانستان آن وقتداشته خواهیم بود و سوال ما اینجاست که چرا تنها کلمهء ((آریائی))ذکرگردیده است. وچرا آریائیها به یک منطقه که بزرگترین نفوس دنیای آن وقتیا ظهور آدمیزاد که سراندیب باشد و جائیکه آثارکشتی نوح علیه اسلام دیدهشده باشد میروند و تمدن ویدی را درآن سرزمین موثر می سازند، در حالیکهاگر حقیقت هم داشته باشد چند نفر آریائی بمانند قطره دربحر نفوس کثیرهندوان است. وتا جائیکه تصور می شود در هزازهء دوم میلادی بادلایل فوقبجزاز چند هزار آریایی نژاد که از روی بعضی گفتار از جنوب سبریا وجای دگرو شاید هم حتی از هند آمده و در خراسان سکونت کرده باشد به مبهم بودنتاریخ وطن وافکار تبعیضی ومشکلات اتنیکی.طوریکه همگان میدانیم از زمان امیرعبدالرحمن تا کنون مردم هزاره و مردمسمت شمال سخت سرکوب می شوند، از کثافت های مفاهیم تبعضی است که اگرهزاره را گاهی ((هزاره)) بگوئیم آن عزیز فکرمیکند که او را دشنام دادهایم و اگر کسی تورک باشد از ترس خود خود راتورک نخواهد معرفی نماید وقسعلی هذا، امید است همه مؤرخین ، همهء جامعه ء افغانستان را بصورتمساویانه ارج، مقام و اهمیت بدهند.6- درمتن کتاب کلمهء ((مغول)) به تیموریان هند نسبت داده شده است(ص83) کهاینجانب به آن موافق نیستم به تنها استاد فقید میر غلام محمد غبار، مارسلبرون و بارتولد ترکشناس معروف مغول بودن تیموریان هند را رد مینماید،بلکه شواهد زیاد و علایم وافر موجود است که آنها اصلا از شهر((کش)) (شهرسبز امروزی) سمرقند و از ترکستان جنوبی می باشند. و از نگاه شجره که بابرشاه موسیس امپراطوری تیموریان درهند می باشد اورا چنین می شناسیم: بابرولد عمر شیخ ولد ابوسعید ولد محمد میرزا ولد میران شاه ولد امیر تیمورصاحب قران. وتیموریان هرات بنی اعمام بابر شاه هستند. خود بابر دربابرنامه تورک بودن خود راچنین میگوید:باتورک ستیزه مکن ای میر بیانه چالاکی و مردانگی تورک عیان استامیرتیمور یگانه کسی بود که ریشهء یک صد سالهء حکومت مغولی را خشک ساخت واو بخاطریکه به ((یاسای)) چنگیزی علاقه داشت، چنگیز را جد خیالی خود میپنداشت. بدبختانه بسیاری از مؤرخین ما دراین نقطه توجه نکرده اند و استادعبدالحی حبیبی مورخ سرشناس وطن هم درین خصوص اشتباه بزرگ نموده است. ویکیاز مآخذ استاد حبیبی((اکبر نامه)) بوده و ابوالفضل علامی آنرا نوشته کهدر کتاب مذکور شجره عمدأ غلط نوشته شده است وهمین مؤلف میباشد کهدربارهء مردم هزارهء افغانستان اشتباه بزرگ دیگری کرده است.هم چنان استادحبیبی درکتاب ((ظهرالدین محمد بابر)) دراین باره اشتباه نموده است. ایننوع غلط فهمی ها که مردم نتوانستند قضاوت نمایند مشکلات زیاد بارمی آورد،زیرا از روزیکه چنگیز افغانستان را خراب نمود تا امروز مؤرخین ما او رابد گفته اند و حق هم دارند، ولی مغلی نژادان وطن که شاید آنها درتخریبوطن سهم نداشته اند وچون مغل بلا استثناء بد گفته می شوند رنج خواهندبرد، هیچ یک از مؤرخین گاهی هم از ((یاسا)) چیزی نخوانده ایم وبایدمؤرخین از خوب وبد آنها قضاوت نمایند. علاء الدین جهان سوز غوری که عروسالبلاد یا غزنی نازنین را به آتش کشید وخاکستر ساخت آنرا درنظرهموطنانجلوه نمیدهیم گویا هر آنچه که درتاریخ ما داشته ایم باید مردم بخوانند وخود قضاوت نمایند.7- یک نکته ء جالب باارزشیکه از کتاب استاد پروفیسورهاشمی بدست می آیدآنست که شخصیت های بسیارمهم ممکلت راطوریک چند بار یاد آور شدیم،ذکرنموده اند تا مردم مان به آنها آشنا باشند. درشمارهء (712) هفته نامهءامید آمده است که وزارت اطلاعات و فرهنگ خواسته تا یک تعداد جاده ها رانامگذاری نماید و علاوه شده است که یک تعداد نام های خارجیها را نیز بنامجاده های کابل منسوب می سازند.تعجب آور اینکه وزارت اطلاعات و کلتور غمتشکیل یک انجمن تاریخ را نخورده و اگر هم تشکیل کرده است با احترامیکهبرای شان دادیم شخصیت های بی صلاحیت بوده اند. وخداوند این وزارت راتوفیق عنایت کند که بزرگان و طنمان را به برایگان از فقدان معلوماتبدیگران نه بخشند.منظور از اعتراضیه بالا اینست که اگر مسؤلین شاروالی یا اطلاعات و کلتوربه کتاب پروفیسور هاشمی مراجعه نمایند، شخصیت های برجسته را معرفی داشتهاست که واقعأ یک تعداد شان قابل افتخار می باشند و باتصادف نیک آنقدربزرگ مرد ها داریم که مقدارشان از تعداد جاده ها زیاد ترمی باشند. مثلأ:عبدالرحمن لودین، مولوی صالح محمد قندهاری، میر غلام محمد غبار- استادپروفیسور عبدالحی حبیبی، پروفیسور داکتر عبدالحمد جاوید، پروفیسورعبدالشکور رشاد، شاه محمد ولی خان دروازی، منشی میرزا مهدی خان، پروفیسورغلام محمد میمنگی، غلام نبی خان چرخی، هم چنان یکی ازبزرگان مجاهدافغانستان مولوی عبدالرحیم قندهاری که امیر عبدالرحمن اورا به جرم ضدانگلیسی بودن درحریم خرقهء مبارکه ء قندهار بضرب تفنگچه شهید ساخت و دهاشخصیت دیگر.8- از درد آورترین نوشته های پروفیسور سید سعدالدین هاشمی این بود کهدرختم مطالعهء کتاب شان دریافتیم که از آغاز دورهء حکومت محمد نادر شاهخان تاختم دورهء صدارت محمد هاشم خان ویا شاید اندکی بعد از آن چهبزرگانی و شخصیت های عالی همتان نبوده اند که اعلام نشده باشند، مثلیکهدر زمان حکومت کمونستان افغانستان دانشمندان زیادی افغانستان ازبین بردهشدند وجمعی کثیری فرار کردند.9- هرنویسنده ، روش و طریقهء خود را دارد و چون خودشان صاحبان تالیف واثر می باشند ،لذا انتقاد درطرز و اسلوب نوشته هایشان بسیار ارزش ندارد.دراین جا بفکر آن شدم که اگر پاورقی ها آنقدرمهم و قابل گفتار باشند،چرا داخل متن گنجانیده نمی شوند.چنانچه دراین اوقات دراصول پژوهشات مودوروش پاورقی ها کمتر به نظر میخورد. از جانب دیگر با آنکه به گفتهء استادهاشمی پاورقی ها شکل حاشیوی را دارند،ولی بعضی مطالب آنقدر با اصل چسپشدارند که لازم می افتد در اصل متن گذاشته شوند مثلیکه در متن این نوشتهپاورقی صفحهء سوم را ذکر نمودیم.درپاورقی صفحهء هشتادو چهار چون دربارهء حضرت شاه ولی الله دهلوی ذکررفتهمیتوانست اولأ دربارهء زندگی نامه وبعدأ افکارو نظریات او صحبت کرد، همچنان اگر درص 285 متوجه شویم موضوع کمک های سری بریتانیا به محمد نادرشاهبگونهء یک ایجنت که مهمترین رخداد ها می باشد ضرورت آوردن به پاورقی راندارد وغیره، البته این گفته ها هیچ وقت برعلیهء مفهوم عالی متن نمی باشدهنوز هم تعداد زیادی از خوانندگان بشمول این نگارنده از مراجعه به پاورقیلذت برده و یک سرگرمی میداند.10- قابل یاد آوریست که درین مادهء ختم گفتا رما دربارهء استاد عالیمقامپروفیسور سید سعدالدین هاشمی می باشد خوانندگان را دعوت مینمائیم تا بهصفحهء 255 کتاب مراجعه نموده اوراق سه گانه سند مهم تاریخی راکه ازقلمعبدالهادی داوی ،غلام محی الدین آرتی و عبدالرحمن لودین آورده شده اندو از جاندارترین مطالب می باشند بخوانند و بدانند که این معلومات درهیچجای دیگر تا هنوز به نشر نرسیده و استاد هاشمی دراینجا وجیبهءمهم تاریخیرا ادا نموده اند.11- یک اعتراف قابل گفتن اینست که و قتیکه آوازه در افتاد که جلد دومکتاب مشروطیت تالیف پوهاند هاشمی از طبع برآمد، تعدادی بیصبرانه درپیدریافت یک کاپی آن بودند و دلیل آن اینست که جلد اول کتاب درمیان حلقاتروشنفکران نیک درخشیده بود.درخاطمه ذکر میشود که جلد دوم مشروطیت در افغانستان یکی از کتاب هایمعتبر و موثق بوده و بسیار بیطرفانه نوشته شده است. باعرض احترام منابع و سرچشمه ها:-فرهنگ عمید- فرهنگ غیاث اللغات- جنبش مشرطیت درافغانستان، پوهاند عبدالحی حبیبی (....) 1364 هجری ش- شهنشاه سخنور، ظهیرالدین محمد بابر، عبدالله کارگر، پشاور1382 هجری ش- ظهیرالدین محمد بابر شاه ، پوهاند عبدالحی حبیبی، کابل 1351 ه،ش- نخستین کتاب در بارهء جنبش مشروطیت در افغانستان، دردوجلد،پوهاند سیدسعدالدین هاشمی،مشهد 2004 م- آریانا برون مرزی، بمدریت پوهاند رسول رهین، سویدن (شمارهء دوم و چندشمارهء دیگر)- حدود العالم، تعلیق و تحشیهء پوهاند میرحسین شاه خان- تاریخ سیستان به تصحیح بهار، مطبعهء دولتی کابل 1366ه،ش- سرگذشت یک ملت مظلوم ،غلام حضرت کوشان- سرنشینان کشتی مرگ، عبدالصبور غفوری ، چاپخانهء آرش، 1380 ه، ش- زندانی خاطرات،محمد هاشم زمانی، پشاور 2000م- پرزندانی خاطراتو تبصری، محمد هاشم زمانی – چابخانهء میوند ،کابل 2004م- بغرنج قومی وملی درایران : ازافسانه تا واقعیت، مقاله از محمد امینی،ایرانیان، امریکا 2005م- جغرافیای تاریخی افغانستان، پوهاند عبدالحی حبیبی، پیشاور1378- عین الوقایع ، محمد یوسف رضا هر وی ، تهران 1369 ه، ش- تاج التواریخ، امیرعبدالرحمن، پشاور1375ه ،ش- سراج التواریخ ، فیض محمد کاتب- افغانستان از سلطنت امیر حبیب الله تا... خاطرات ظفرحسین، ترجمهء فضلالرحمن فاضل پشاور2002م- شورش کابل، منشی عبدالکریم، چاپ سنگی، سال طبع و محل معدوم- چگونگی اصطلاح نظام قبیله سالاری، جلال الدین صدیقی، کابل 1362 ه،ش</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-3269553962407995780?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-5043003853730078112009-08-11T04:33:00.000-07:002009-08-11T04:36:49.813-07:00<div align="right"><strong>پاسخ جناب پروفيسور شهرانی به محترم ميرزايی</strong> </div><div align="right">تأمل رتبۀ افکار بیدا میکند بیدل غباری داشت گفتگو نفس در خویش دزدیدم برادر ارجمند و دانشمند گرامی جناب آقای میرزائینوشته معترضۀ محترم شمارا مطالعه نمودم و از توجه شما متشکرمیباشم. باارادت خاص بحضورشما عرض مینمایم که تفوق طلبی بردیگران در اسلام حراممطلق وازنظر انسانیت نیز ناروا میباشد وهمۀ انسانها از آدم و حوا میباشندومطالعات دربارۀ اشخاص و اقوام و طوایف بخاطر شناسایی ها شامل علوم مثبتهو اجتماعیات گردیده است وهمچنان حال محصول گذشته و آینده محصول حالمیباشد. از آنرو نمیتوان ازمعلومات گذشته صرفنظرکرد.هرکس حق دارد از روی آنچه که درنظر دارد بخود ویا قوم و تاریخ مربوطه اشافتخار نموده در آن باره بنویسد تاحدیکه به حق دیگران تجاوز ننموده و ازمبالغه در بارۀ آنچه مینویسد در حذرباشد.محبت من درهمۀ اقوام شریف و نجیب افغانستان زیاداست. بنگرید خدمت اینبرادرتانرا در ساحۀ فرهنگ تاجیک ویا فارسی تاجیکی که بیشتر از همه کارهایبسیاری انجام داده ام که کمترکسی مثل من کارکرده است:1- ازسال 1967 تا 1976 میلادی یک تحقیق دنباله داری را درخصوص یک ((فرهنگتاجیکی)) کارکردم وتقریبا نیم آن فرهنگ در مجلۀ وزین ((ادب)) نشریۀفاکولتۀ ادبیات وعلوم بشری بوهنتون کابل سلسلتا بچاب رسید. که بروفیسورعابد دانشمند تاجیکی وچندنفرفولکلورشناس دیگرآن مملکت برآن کارهاوتحقیقات بخرچ داده اند. وباری هم درمجلۀ ((سخن)) در ایران ازآنبخاطرغنابخشیدن فرهنگ زبان وادبیات فارسی تقدیربعمل آمد. واین اولینفرهنگ تاجیکی فارسی درافغانستان میباشدکه این حقیر نگاشته و اکنون دربشاور زیرچاب است. واین خدمت طولانی بجز محبت داشتن بفرهنگ تاجیکینمیتواند چیزی دیگری محسوب گردد.2- ازسال 1973 میلادی تاچندسال بعدازآن کتابی را بنام ((فلک های کهسار))یعنی دوبیتی های تاجیکی تخار و بدخشان گردآوری و تصنیف نمودم وآندرسالهای مذکور در مجلۀ ((آریانا)) نشریۀ انجمن تاریخ افغانستان نشرگردیدو درآنوقت آقای عبدالحق واله آنرا به انگلیسی ترجمه نمود. ودرسال 1994 مدانشمندان و ادبای ایران آن کتاب را که تصحیح و تزئیدات آورده بودم بنام((دوبیتی های تاجیکی)) بچاب رسانیدند. ومجموعۀ دوبیتی ها بالغ به بیشازیک هزار دوبیتی بودکه تاکنون بزرگترین اثر در فرهنگ تاجیک بشمارمیرود واکنون در مرکز موقوفات داکترمحمود افشار در تهران باز زیر چاب گرفته شدهاست.3- برضرب المثلهای خالص تاجیکی بدخشان و تخار ازسالهای 1966 تاسالدوهزاروچند کارمیکردم ولی ساحۀ جمع آوری زیادشد. درسال 1354 هجری شمسیدرکابل بمطبعۀ بیهقی کتاب مذکور بنام ((امثال وحکم)) بچاب رسید وتقریباچهارهزاروچندصد ضرب المثل فارسی دری وفارسی تاجیکی درآن گنجانیده شده بودوسبس آن جمع آوری ادامه بیداکرد ودر حدود نه هزار ضرب المثل وکنایات رسیدو یکبار درسال 2004 م درایران بچاب رسید ودرسال 2005 میلادی باتصحیحاتلازم در بشاور بزیور طبع آراسته شدواین چاب پشاورچاب هفتم بشمارمیرفت.واین کتاب بزرگترین و اولین اثریست درساحۀ ضرب المثل های فارسی دریوتاجیکی افغانستان که نه درایران ونه در تاجیکستان به این تعداد کارشدهاست. البته در ایران کارهای خوبتر ازآن صورت یافته ولی تعداد جمع آوری منبیش ازهمه است که بزرگترین خدمت بفرهنگ فارسی بشمارمیرود.4- کتاب ((گور اوغلی)) یا داستانهای حماسی ترکستان قدیم افغانستان ویاشمال کنونی و تورکستان جنوبی یا آسیای مرکزی راکه اعراب آنرا مأورالنهرنام گذاشتند بعداز سالهای 1970 میلادی جمع و تحقیق نمودم که بس بزرگمیباشد وآن بسان ادبیات وتلفظ خالص تاجیکی میباشد که به تلفظ فارسیایرانی وفارسی دری افغانستان بسیار زیاد مشابهت ندارد و تو گویی که یکزبان جداگانه است. این کتاب درمجلۀ فولکلور درکابل سلسلتا بچاب رسیدوباریهم یکی ازآن مقاله ها در مجلۀ ((نقدوآرمان)) تحت سرپرستی داکتر برخاشاحمدی در کلیفرنیا بچاپ رسید ودر کابل پروفیسور عبدالقیوم قویم ودرتاجیکستان بعضی دانشمندان برآن کارکرده اند. البته این یک یادگار بزرگدرغنای فرهنگ زبان فارسی میباشدکه بدبختانه ازمصروفیت های بیحد و اندازهتاکنون بشکل اثر مستقل آمادۀ چاپ نشده است.همچنان متذکربایدشدکه دربارۀ سیدزمان الدین عدیم شغنانی که رهبراسماعیلیهشغنان بدخشان بودند کتاب مستقلی نوشته ام که نه درمذهب ونه درنسب بامنقرابت دارد.به همین شکل کتاب ((یمگان یا مزار ناصرخسرو)) – کتاب ((مخفی بدخشانی))دردانشگاه دهلی وسفارت افغانستان آنها بچاپ رسیدند و تعلیقات ((افکارشاعر)) هنوزبچاپ نرسیده و ده ها دانشمندفارسی گوی افغانستان بااین قلمدرمطبوعات معرفی شده اند و ازآن جمله است کتاب ((مشاهیربدخشان)) که درحالنوشتن و تکمیل میباشم. و ده ها کاردیگر برغنای فرهنگ تاجیک ویا فارسی.نمیدانم بالاتر ازاین خدمت کی در افغانستان کرده است که من انجام دادهام؟بایدعرض نمایم که در بالا گفته آمدکه همه اقوام برابر ومساوی وبرادرمیباشند و تفوق دادن یک قوم برقوم دیگر حرام است. اما هرکس حق دارد ازروی حقیقت در بارۀ خود و قومش بنویسد. چون من دشمن تعصب و تبعیض میباشمازآن رو کارهای هم به تقویۀ فرهنگ پشتو انجام داده ام:1- درسال 1354 هجری شمسی کتابی را بنام ((د بشتو امثال او حکم)) به تعدادسه هزار ضرب المثل پشتو بعداز ده سال جمع آوری در کابل بچاب رسانیدم.اگرچه یکی دونفر برادران پشتون قبلا درآن باره کارکرده بودند ولی اثرمنبزرگترین دربین آثار آنهابود. وبه انکشاف زبان پشتو مفید واقع گردید وپشتو تولنه ازآن استفاده های اعظمی نمود ویک پایۀ بزرگ غنای فرهنگ پشتورا تشکیل داد.2- استاد عبدالحی حبیبی از بزرگان قوم کاکر قندهار که تعدادی اورا علامهمیگویند ومن بخاطر عظمت دانش شان اورا بارها علامه گفته ام دربارۀ شرحاحوال و آثارشان کتاب مستقل نوشتم که سلسلتا در مجلۀ ((بیمان)) بچاپ رسیدوشاید بشکل کتاب بچاپ برسد. .من تنها تماس خودرا به علمیت آن دانشمندقایم نموده وبه قوم گرایی های کسی علاقه نشان نداده ام.اینجانب بجزاز یک مقاله که بزبان زیبا وغنی تورکی ویک کتاب بزبان رنگینپشتو و دوکتاب بزبان انگلیسی نوشته ام ، همه آثار دیگرم بزبان آهنگینفارسی میباشدکه به غنای فرهنگ فارسی می افزاید وساده تر اینکه عمر خودرادر خدمت بفرهنگ فارسی تقریبا به پایان رسانیده ام.امیداست برادرعزیز ودانشمندم جناب آقای میرزائی از نوشته های من در ساحۀتاریخ رنج نبرده باشند و اشتباه آنرا نکرده باشندکه من به قومی یا بهاقوام توهین کرده ام، هرگزنی. تنها من چیزهای ناگفتنی را گفته ام ومقالۀ((تأثیرات ناگوار انحرافات تاریخی ....)) رابه افتخار کتاب مشروطیتدانشمند عالیمقام وبرجستۀ افغانستان بروفیسور سیدسعدالدین هاشمی نوشتم کهآنها درقوم ودر نسب بمن قرابت ندارند وازجملۀ اشراف زادگان و روحانیونسادات کرام میباشند و جناب شان برای ده سال استادم بودند و اعتراضات مرادر جملۀ سوال وجواب های شاگردی و استادی شمرده اند.و اما در قسمت مردم تورک تبار چنین عرض است:ازملک تبت ومرکز چین ازطریق یاقوتستان تا مسکو و ازآنجا ازطریقکریمیا(قرم) و بلغاریا و استانبول غربی باسرحدات شرقی عراق وآذربایجان تابادغیس و بامیربه ختن و کاشغر و ارومچی دست کم سیصد ملیون تورک وجوددارند که از آنها بزرگترین شعرای فارسی گوی و بزرگترین شهنشاهان شرقبشمول ایران، افغانستان و تورکستان، از کوشانیها و یفتلی ها گرفته،غزنویان و تیموریان وسلجوقیان تا صفویان و افشاریان و قاجاریان ومنغیتهای بخارا جمله اتراک بوده اند و بخارا را به اثر خدمات دینی مکۀ ثانیساخته و زبان شیرین فارسی را حیات تازه بخشیده اند و از اینکه از دوصدسالباینطرف در افغانستان منحیث ملت مظلوم قرار گرفته اند باید اجازه داشتهباشند که حقایق تاریخ شانرا بازگو نمایند و هیچ گفتۀ شان درقسمت تاریختورک افسانوی و خیالی و ساختگی نمیباشد، بلکه واقعیت ها بوده وهمه برویاسناد شرقی و غربی و مستشرقین میباشد واگر این مردم خودرا به دیگرانمعرفی میدارند درصورتیکه حق کسی را تلف و بایمال نسازند، چرا حق نداشتهباشند که بنویسند و بگویند؟ تاریخ تورک بدون تاریخ تاجیک و هزاره و بشتوننمیتواند مکمل باشد. همچنانکه از آنها بدون تورک نامکمل خواهدبود.برادر دانشور جناب میرزائی، عرض حال اینست که اصلا من منحیث نقاش شهرتداشتم ودر تعلیم و تربیه و مسلک هنر تخصص دارم و در حدود ده کتاب ومقالات بسیار زیاد در بارۀ هنر نوشته وبه چاب رسانیده ام، علاوتا هنرهایزیبارا بفاکولته ارتقا داده و مقام اکادمیک را در ساحۀ هنربه قطاردیگرشقوق علمی قرار دادم که هنرو خدمات هنری به هیچ قومی از اقوامافغانستان تعلق نمیگیرد و فقط و فقط به فرهنگ عموم اقوام افغانستان تعلقدارد و نه به قوم گرایی خاص. امیدوارم این شرح و بیان را در بارۀ خودم،فضل فروشی، خودستایی و خودنمایی تصور ننمایید ومن از روی مجبوریت بایدبجواب می برداختم ورنه بمصداق بیت حضرت بیدل که در آغاز این نوشته آوردهبودم عمل میکردم. باعرض حرمت. نیم شب بیستم فبروری 2007، اندیانا- امریکا</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-504300385373007811?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-75827721698314420132009-08-11T04:29:00.000-07:002009-08-11T04:33:18.132-07:00<div align="right"> پروفيسورعنايت الله شهرانی</div><div align="right"> مـــعـــــرفــــــــــی کـــــــتـــــــاب شاه محمد ولی خان دروازی</div><div align="right"> وکيل السلطنت اعليحضرت اميرامان الله خان</div><div align="right">> > هردم ازين باغ بری ميرسد تازه تر از تازه تری ميرسد> > دانشمند شهير ، شخصيت سياسی ، فرهنگی و هنری کشورعزيزما ، دوکتورعنايت> الله شهرانی ، به سلسله نشر دهها و صدها اثر ارزشمند علمی ، اجتماعی و> هنری ، اخيرا به چاپ و نشر کتاب کم نظيری بنام ( شاه محمد ولی خان دروازی> وکيل السطنت اعليحضرت اميرامان الله خان ) موفق گرديده اند.> اين اثرباارزش از جانب نويسنده توانا جناب برهان الدين نامق ويراستاری> گرديده و به پيشگاه مردم عرفان پرور افغانستان و جهان عرضه شده است.> کتاب که 520 صفحه را احتوا ميکند ، پشتی و صفحه اول آن با فوتوهای شاه> امان الله غازی و شاه محمدولی خان دروازی و انور پاشاه مزين است. در شناس> نامه کتاب کمپوزر خواجه وحيدالله و ناشر کانون فرهنگی قزل چوپان معرفی> گرديده است.> سال چاپ : 1385 خورشيدی برابر با 2007 عيسوی آمده.> تيراژ : يک هزار جلد و حق چاپ محفوظ خوانده شده است.> چاپ فوتوهای تاريخی شاه غازی و شاه محمدولی خان دروازی و خانواده ايشان و> ساير اراکين دولتی و نشر آثار قيمتدار شخصيت های سياسی کشور پيرامون> شخصيت شخيص و محبوب القلوب افغانستان شاه محمدولی خان دروازی محتوای اين> اثررا غنا و مزيت خاصی بخشيده است و خواننده را به واقعات تلخ و شيرين آن> دوران به ويژه به دوره استبداد نادرخانی آشنا می سازد.> اهدای کتاب :> دوکتور شهرانی دراين مورد در ذيل فوتوی شاد روان امان الله و لی پسر شاه> محمدولیخان متولد 1922 م و متوفی 2002 در کليفورنيا امريکا چنين می نويسد> :> اثر حاضر را به خانواده نجيب ، آگاه و گرامی ( ولی ) بويژه به روان پاک> امان الله ولی اهدا می نايم . آنکه : اعليحضرت اميرامان الله خان پادشاه> ترقيخواه ، منور ، فرزانه ، فرهيخته ، وطندوست ، ملت پرور ، محصل استقلال> و ازادی افغانستان اسم خوبش را برسم تبرک برايشانن گذاشته است و نماد> دوستی و علاقه بی پايان آن شهريار والامقام نسبت به شهً محمدولیخان وکيل> سلطنتش می باشد. امان الله ولی از شمار دانشی و فرهنگی مردانيست که همه> گان از شخصيت عالی و بزرگوارش سخن گفته اند.> فهرست کتاب شامل سه بخش و ده فصل است که زندگی نامهً شاه محمد ولیخان> دروازی وکيل سلطنت شاه امان الله غازی را از طفوليت تا وقتيکه بدست> نادرغدار پس از محاکمهً کذايی با يک تعداد از نخبگان ديگر کشور جام شهادت> نوشيد ، در بر ميگيرد.> ما بخش های مهم اين کتاب 520 صفحه ی را بعدا باالترتيب خدمت خوانندگانن> ارجمند درسايت آريايی جسته جسته تقديم خواهيم کرد و اينک در حد گنجايش> اين مقال از نوشتهً زيبای جناب نامق دربارهً بدخشان و بدخشانيان که از> اهميت تاريخی برخوردار بوده و در مقدمه آمده است ، اقتباس مينماييم و به> او توفيق بيشتر ميخواهيم :> > شاه محمد ولی خان ابرمردی براورنگ تاريخ سياسی و نظامی معاصر افغانستان> > با آبداری لعل لبش نرسيدند هرگز> گذشت عمر بدخشانيان بکان کندن> > بدخشان سرزمين زيبای تاريخی و کوهستانی است که در انتهای شمال شرق عزيز> وطنمان افغانستان موقعيت دارد و دريای پنج آنرا در شمال از تاجيکستان> مجزا ميکند. اگر به نقشهً کشور مان دقيق شوييم بيک برگ درخت شبيه است ،> اگر ساقهً همين برگ را با قسمت کوچک پائينی از تنه اش بدخشان را بدانيم ،> بخطا نخواهيم رفت.> بدخشان دارای تاريخ ديرين ، فرهنگ پربار و گذشته پرافتخار است ، بدخشان> بيشتر از ناحيهً داشتن مناظر دلکش طبيعی ، لعل و ياقوت و لاجوردش از> گذشته های دور بدينسو بلند آوازه بوده وقتی قديمی ترين لاجوردی را که> ديرين شناسان از دور فراعنه مصر درنتيجه حفريات آثار قديمی در آنجا> شناسايی کرده اند منسوب به معدن لاجورد بدخشان دانسته اند.> ازمورخان و جغرافيه نگاران دوره های اسلامی به ويژه مقدسی که در سده چهار> هجری قمری ميزيست می نويسد : زبيده خانم ملکه هارون الرشيد در حوالی> معدن لعل و ياقوت و لاجورد بدخشان قلعه اعمار نموده بود که بنام قلعه> زبيده ياد ميشد و ازين معادن لعل و ياقوت و لاجورد استخراج گرديده به> دربار خلافت بغداد فرستاده می شده است.> نامق ميگويد : ( در شب عروسی وی با هارون الرشيد او چندان جواهر و زيور> بخود بسته بود که توان راه رفتن نداشت...> بدخشان در درازای تاريخ پر فراز و نشيب خويش مرجع آمال عاشقان و دلدادگان> ، زيبارويان و پريچهرگان روزگار بوده است ، در برهه هايی از اين دل از> دست دادگان عشق و شهر آشوبان زمان به نحوی از انحا به آن توجه کرده و> آثاری از خويش در دل صخره ها و صحرا های حيرت افرين و دلفريب آن ، بجا> گذاشته اند....> ميگويند سه تن از شاعران يکی بدخشی بوده است ، ديگری بخاری و سومی> خراسانی روزی باهم همسفر ميشوند در راه کسی ايشان را به غذا دعوت ميکند و> برای ايشان طبقی را مالامال از شيربرنج می نمايد و بالای آن روغن زرد را> ريخته می آورد. آنان وقتی اين غذای لذيذ را می بينند چون گرسنه شده بودند> هر يک کوشش می نمايد بطريق پيشتر از ديگر روغن را بسوی خويش بکشد اولتر> از همه بخاری پيشدستی نموده با انگشت از روغن خطی بطرف خودش کشيده می> گويد :> از بخارا لالهً خوشرنگ می آيد بيرون> بدخشی می بيند که بخاری با کشيدن خطی از روغن کارش را انجام داد او هم> مثل بخاری با انگشت خود خط ديگری از روغن بسوی خود کشيده می گويد :> در بدخشان لعل خوب از سنگ می آيد بيرون> بدخشی و بخاری به هدف خود به اين طريق ميرسند ميماند خراسانی. او با خود> فکر ميکند بايد کاری کند که روغن بطور مساويانه به هرسه ايشان برسد و> پلان بدخشی و بخاری را نقش برآب نمايد ، روی آن انگشت خود را در ميان> روغن گذاشته تا که ميتواند آنرا با شيربرنج مخلوط کرده ميگويد :> ازخراسان همچو من يلدنگ می آيد بيرون> خوانندگان ارجمند ! اين بحث را با اين ابيات که در وصف بدخشان از شاعران> پيشين سروده شده به پايان می بريم :> > > اگر کوهً بدخشان لعل گردد> به ديدار بدخشــــانی نيرزد> نصيرای بدخشانی> > سالها بايد تا يک سنگ خـــــاره زآفتاب> لعل گردد در بدخشان يا عقيق اندر يمن> سنايی غزنوی> > جهانی را بحسرت سوخت اين دنيای بی حاصل> کو ياقوت و کدامــــــــين لعل آتش در بدخشانش> ابوالمعانی بيدل> > فکر رنگينم کند نذر شهيدستان شرق> پارهً لعلی که دارم از بدخشــــان شما> اقبال لاهوری> > کوه ماران به کمر لعل بدخشان دارد> اينچنين بخت کجا تخت سليمان دارد> ملاشاه بدخشی> > ما مطالعه اين اثر ارزشمند و استثنايی را به همه خوانندگان عزيز بخصوص به> نسل جوان کشور که ميخواهند به گوشهً ای از تاريخ وطن شان آشنا شوند سفارش> ميکنيم.</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-7582772169831442013?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-84909937866153918492008-10-11T01:30:00.000-07:002008-10-11T01:32:47.575-07:00<div style="text-align: right;"><span style="font-size:130%;">دكتور عنايت الله شهرانی<br /></span><div style="text-align: center;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);font-size:130%;" >فدراسيون فرهنگی توركان افغانستان و“بيگانه مگوئيد مرا زين كويم “</span><br /></div><span style="font-size:130%;">قسمت دوم<br /><br />نويسنده محترم ميفرمايد كه نياكان و اسلاف توركان “فارسی ستيز نبودند و خودشان گويا تمايل پان تركستی و فارسی ستيزی دارند !!! ماشاءالله بدين تهمت بندی بفرمائيد به زبان و فرهنگ تاجيكی چون من نگارنده خدماتی بنيادی كنيد ، به مانند من فرهنگ تاجيكی را كه به مدت چهل سال تهيه داشته ام ، آماده استفاده نمائيد ، ده هزار مثال فارسی را به مدت سی وپنج سال جمعآوری نموده ترانه های وطن تاجيكی را جمع و طبع نمائيد و ده ها مقاله به نفع تهداب فرهنگ تاجيكی بمانند من بنويسيد ، اگر از نويسنده اين همه زهريات بپرسند كه جناب ايشان با اين همه تورك ستيزی به فرهنگ تاجيك چه خدمتی را انجام داده اند ، چه جواب خواهند داد !!! آيا ايشان منكر آن حقيقت هستند كه فرهنگ تورك و تاجيك مكمل همديگر هستند و جدا از هم نميتواند مطالعه گردد !!!<br />ابومسلم خراسانی را فراموش نكنند كه از توركمنان مرو بود ، حمزه سيستانی با صد روايت در تواريخ از اخلاف شار های سيستان و از طائفه توركان هزاره بشمار ميرود . استاد سبس بادغيسی و نيزك هردو از جمله توركان صفحات شمال بودند و بفرمائيد به كتب تاريخ و نوشته های حبيبی درباره اصل و نسب اينهاييكه از جانب من معرفی شده اند معلومات حاصل نمائيد كه اينها كسانی بودند كه به مقابل اعراب پنجه نرم كرده اند و اسلاف شان با سكندر مقدونی مقابله نمودند .درين وقتيكه ملت بزرگ تورك نفوس اش به سه صد مليون ميرسد و از جمع فارسی به سی مليون آيا دو هزار سال پيش چقدر فارسی زبان وجود داشتند كه به مقابل اسكندر و اعراب لشكر بكشند و امپراتوری تشكيل كنند !!!<br />قلم بدستان محترميكه بدون احساس مسئوليت قلم برداشته و برعليه يك قوم و طائفه و اسلاف آنها نوشته های منفی و از افتخارات آنها انكار مينمايند ، اولين كار نابجای ايشان اينست كه در بين اقوام برادر و خون شريك زهر نفاق ميپاشند و ديگر اينكه از تاريخ درخشان آن قوم عمدآ انكار نموده و تاريخ را جعل مينمايند.<br /><br />نويسنده محترم علاوه ميدارد كه “بعداز حمله تيمور بسيار خونريز كه تاريخ از آن به بسيار بدی ياد ميكند” و اينست شما هم به نحوی ميخواهيد او را بدتر و عقده خويش را با زشت گويی باز نمائيد درحاليكه نقطه عطف شما بجز اظهار تورك ستيزی چيز ديگری نميباشد ورنه ذكر نام تيمور درينجا بحثی را ايجاب نميكرد.<br />آيا شما تاريخ را نخوانده ايد كه موسلينی ، هيتلر ، اسكندر مقدونی ، يعقوب ليث صفاری بزرگترين قاتل مردم كابل ، استالين ، لنين ، ناپليون ، روسهای كمونست ، امريكائی ها ، فرانسوی ها انگليس ها چقدر مردم را قتل عام ها كرده اند ولی اگر “ريگی در كفش خود نداريد” پس چرا تمام وقت مضمون بحث تانرا تيمور تشكيل ميدهد درحاليكه تمام غنايمی را كه تيمور به سمرقند ميآورد نصيب تورك و تاجيك ميكرد .<br />دررين مقاله درباره فرهنگی بودن او و اولاده او ذكر ها شده است ، چطور وجدان شما اجازه داد به جای آنكه از قتل های امير عبدالرحمن سخن بگوئيد ، برعليه تورك ها عقده گشائی ميكنيد ، البته كدام سخن نهفته داريد !!! روش جهانكشايان قديم و جديد همان كشتن و بستن بوده كه هيچ انسان واقعی نميتواند از آن تقدير نمايد ، اگر عقده خاص به تيمور و اخلاف او نيست پس چرا قلم خود را تنها بالای تيمور صيقل ميدهيد ، درحاليكه تيمور نه تنها حافظ قرآن بود و به علمآ ، هنرمندان ، اوليا و امثالهم حرمت ميگذاشت ، بلكه خودش از علمای بزرگ وقت بود كه با حضرت حافظ و ابن خلدون و صدها عالم ديگر بحث های علمی و عرفانی انجام داده است .<br />كسانی همچون شما تنها در جهات منفی تيمور چشم بينا داريد مگر تعصب كور اجازه نميدهد تا در مورد عظمت و شكوه و جلال فرهنگی اين سلسله به مانند سلطان الوغ بيگ ، ميرزا بایسنقر ، بابرشاه ، شاه غريبی ميرزا غريبی حسين بایقرا ، جهانگير ، زيب النسآ بيگم ، گلبدن بيگم و ده های ديگر كه صاحب دواوين و تآليفات و افتخار بزرگ شرق ميباشند ، سخن بگوئيد ، زيراكه ميترسيد كه مبادا به مردم تورك سخن خوبی را نثار نمائيد . اما بايد گفت كه به سخن يك يا دو ويا آن ويا اين ، اين حقايق پنهان نميگردند و در صد هاكتاب ، مقاله و آرشيف ها درباره عظمت و مقام تيمور و تيموريان گفته شده و حفظ گرديده است.<br />بلی ! به معيار آن زمان كسی آدم نكشته است كه دارای قدرت نبوده و حضور آن در تاريخ آن دوره محسوس نبوده است .<br />نويسنده درمورد قتل عام های كوروش افسانوی هيچگاه چيزی نمينويسند و خود را بی خبر وانمود ميكنند شما ميدانيد كه كوروش افسانوی هم چنان كمتر از تيمور آدم نكشت و آدمكشی آن به تاريخ بينظير است كه بالآخره از دست يك ملكه توركی بنام تمارس خاتون كشته شد ، اين ملكه كوروش را بدست آورد و سرش را بدست خود بريد و گفت همانگونه كه كوروش از كشتن آدمی و خونريزی لذت ميبرد ، سر او را در ميان خون بگذاريد تا گنده شود و از آن ديگران حذر داشته و پند بگيرند .<br /><br />از نويسنده محترم تورك ستيز خواهشمندم تا به كتاب “منم تيمور جهانكشآ” ترجمه ذبيح الله منصوری مراجعه نمايند و درباره تيمور معلومات شانرا بيافزايند . شما از تخريبات تيمور ذكر كرديد و به خاطر نفرت از ملت او از تعميرات خودش و اولاد هايش چيزی ننوشتيد .<br />اگر تيمور چند شهری را با زور تصرف كرد ولی توركستان خصتآ شهر سمرقند را عروس البلاد جهان ساخت مثليكه همزبان و همحون او سلطان محمود كبير غزنی را عروس البلاد ساخته بود ، همان تيمور بود كه بار اول قبر فردوسی را دريافت و مزارش را با مرمر آباد ساخت . اولاده تيمور سه صد سال در افغانستان با شرافت و بزرگواری حكم راندند تنها جهانگير نواسه تيمور چهارصد شاعر و نويسنده كه عمومآ به زبان فارسی شعر ميگفتند و مينوشتند مستمری داد و فرهنگ فارسی را در نيم قاره هند غنامندی بخشيد . ولی انگليس ها بوقت استعمار فارسی را از ريشه كندند . مگر همان كهنه كار های انگليس نميباشد كه تا اكنون مفكوره تفرقه اندازی اش برما حكمفرماست .<br />ازينكه نويسنده محترم ميگويند كه بزرگان تورك در سابق تنها توجه به فارسی كردند وبايد هم كنونی ها مثل آنها به فارسی خدمت نمايند ، بايد يادآور شد كه امروز نيز شعرآ و اُدبای تورك تآثيرات غيرقابل انكار در رشد وبالندگی اين زبان دارند مگر توجه روشنفكران تورك به زبان مادری خود ، نبايد به واقعيت ها پرده اندازد .بطور نمونه ميتوانم كه يادآور شوم كه تنها اين نويسنده شش جلد كتاب بنيادی به زبان تاجيكی نوشتم كه اين ميتواند خدمت بزرگ به زبان و فرهنگ تاجيكی محسوب گردد . بنآ نشايد كه تهمت فارسی ستيزی برما ببنديد .لطفآ قلم را برداريد وهرقدر كه ميخواهيد به وصف فرهنگ و زبان خود بنويسيد ولی نبايد اين حب شما به بغض با ديگران تبديل شود .<br />اين ادعا كه ميگوئيد شهرياران تورك خالص به فارسی توجه كردند ، نادرست است : بابر شاه توزوك را به توركی نوشت ، ميرزا الوغ بيگ زيچ الوغ بيگی را به توركی نوشت تا كه آنرا مولوی حبيب الله محقق قندهاری بفارسی ترجمه نمود . صفوی ها و قاجاری ها بدربار خود توركی را رسميت داده بودند ، تورك های عثمانی علاوه ازينكه به فارسی علاقه داشتند ، جمله مكاتيب و رسمیات شان به توركی بود . آقای داكتر احسان يار شاطر نويسنده بزرگ ايران و ايران دوست ميگوید كه تورك ها يكهزار سال تمام در ايران حكم راندند ولی فارسی ستيزی نكردند . واقعآ فارسی از بركت خدمات تورك ها فارسی شد . بزرگان اول شعر و ادب فارسی تورك ها اند و تا اكنون مقام شان درميان اهل دانش فارسی زبانها اول بوده و رهبری زبان فارسی را ارواح شان بدست دارد ، عنصری بلخی ، فرخی سيستانی فرزند جولوغ (اولوغ) عِسجدی تركمن ، مولانای بلخی ( خداوندگار بلخ ) ، نظامی گنجوی ، خاقانی ، هلالی ، ابولمعانی بيدل ، لطفی هروی ، انوری ابیوردی ، ظهيرالدين فاريابی ، عليشير نوائی ، ميرزا اسد الله غالب ، امير خسرو دهلوی و صد ها و هزاران ديگر همه توركی زبانان بودند .<br />اينكه نويسنده محترم ميفرماید نادرقلی سلطان صفوی بود ، اميد كه تجديد نظر نمايند ، وی از جمله توركان صفوی نبود و صفويان توركان آذری بودند ، نادر قلی خان افشار از جمع توركمه ها بود.<br />ازينكه نويسنده ميگويد قبايل (( قبايل زرد پوست صحرانشين “آلتای و اورال” از شرق در قلمرو سامانيان «خراسان » )) ، بايد دانست كه صحرا نوردان تنها تورك ها نبودند بلكه همه بشر در آغاز به صحرا ها حيات بسر ميبردند و بعد ها هريك جايي را برای بود وباش انتخاب و زندگی كردند . و حضرت آدم و بی بی هوا در افغانستان آمده آريائی ها را بدنيا نياوردند . شايد آنها در سرانديب وجای های گرم ميبودند .<br />ديگر اينكه سامانيان خالص تاجيك ويا تورك نبودند ، زبان شان نيمه تورك و نيمه تاجيكی و دربارشان به تاجيكی بود ، برای مزيد معلومات درباره سامانيان كه تورك نژاد بودند براجعه بفرمائيد به كتب معتبر تاريخ چون تاريخ رشيدالدين وهم نوشته های بار تولد ومراجعه كنيد به كتاب پژوهشهای ايران شناس نشريه محمود افشار ، تحت عنوان “سامانيان” و پيدا كنيد جملاتی را كه گفته شده است ( سامانیان از اولاده های سامان ياوقوی ) و پيدا كنيد كلماتی را كه گفته شده است ( سبكتگين هم قبيله سامانیان ) يعنی كه سامانيان هم از جمله قرلوق ها بوده اند.<br />آلپ تگين و سبكتگين چطور ميتوانند كه صحرا گردان باشند ، درحاليكه حكومت سامانان را آنها ميچرخاندند و سبكتگين كه از شهزاده های توركستان بود ، در شكست از جنگ بسيار سخت اسير جنگی گرديد و مراجعه كنيد به كار های او و اولاده های او چون محمود غزنوی كه جهان را به لرزه درآوردند.<br />لازم است اين سوال را از نويسنده گرامی بكنيم كه چه اتفاقی افتاده كه صحرانوردان حكومت سامانيان شهرنشين را حراست ردند و فرهنگ شانرا تقويت بخشيدند ، آخر تا كدام اندازه جعل تاريخ و تا كدام اندازه تورك ستيزی !!!<br />از شهادت مرحوم طاهر بدخشی رئيس و موئسس حزب سازا سالهای زیادی تير نشده است و ما زندگان هر كدام با آن مرحوم ارتباط شخصی ويا رسمی داشتيم ، آن مرحوم يكنفر توركی زبان ارگوی بدخشان و از قريه حافظ مغول بود ، پدرش محمد ذاكر جان وكيل مشورتی ولايت بدخشان و در خانه به زبان توركی اوزبيكی سخن ميگفت و در نسب از قبيله برلاس و از احفاد اميرتيمور صاحبقران بود. بياد ميآيد كه در وقت بزرگداشت آن مرحوم بعداز ده سال شهادتش در كنفرانس رسمی در كابل يكی از برادران پشتون جناب غيرت بزبان پشتو فرمود كه « چون مرحوم بدخشی صاحب خودش يك اوزبيك بود ..... »ولی بعداز ختم گفتارش رئيس كنفرانس آن گفته را ناشيانه و وبا خشونت رد كرد و گفت « بدخشی صاحب اوزبيك نبود بلكه يك تاجيك بود » آيا نميتواند اين يك اهانت بزرگ به بدخشی باشد كه نسب او را كه همه اقارب او هنوز در قيد حيات اند جعل كنند ؟ آيا اين كار نميتواند تورك ستيزی تلقی شود ، رئيس كنفرانس به امر و هدايت هر شخص عقده مند و مريض كه اين كار را كرده باشد ، به نزد ما اين معنی را ميدهد كه اولآ كم ظرفی و بعدآ تفرقه اندازی و تورك ستيزی است . آيا امكان نداشت كه اقلآ خاموش مينشستند و به راه كذب ، آن سخنران پشتون را دروغگو ثابت كنند درحاليكه آن شخص حقيقت را گفته بود . من يقين دارم كه در آن مجلس نويسنده مقاله جنجال برانگيز وجود داشت و اگر حق بين ميبودند بايد مردانه وار سخن را حل ميكردند و پرزه كوچكی را به رئيس كنفرانس نميدادند تا دروغ را دروغ تر ساخته و به سخنگوی مهمان توهين نميكردند .<br />پس لازم است كه انسان از مقام اصلی خود استفاده نمايد و حقایق را بازگو نمايد ، بسياری كسانيكه پيرو آن رهبر و حزب سازا بودند ، با آنكه از افكارش پيروی مينمايند و او را استاد و رهبر خود ميدانند ، نسبش را جعل مينمايند و از نسب و نژاد او بد ميبرند، سامانیان را كه چون غزنويان و تيموريان فارسی دوست ميدانند ، همچنان بدخشی هزار دليل ديگر بر جعل نژاد آنها ميآورند كه اين كار ها همه چشم پوشی از حقايق است و آيا جعل نسب مرحوم بدخشی تورك ستيزی بشمار نميآيد !!! برای اينكه خوانندگان گرامی از اصل قضيه وگفتار نويسنده محترم نويسنده محترم تورك ستيز بخوبی آگاه شوند ، از همه گفته هايش تير ميشويم و فقط يك پاراگراف او را درينجا نقل مينمائيم : (( با تآسف قبيله سالاران بعضی ها برخلاف رفتار اسلاف خود تقويه زبان اوزبيكی «توركی» و رشد تمايلات پان تركستی را با فارسی ستيزی بوسيله رسيدن به سيادت ميدانند و درين راستا تلاش ميكنند ، البته آرمان تقويه زبان اوزبيكی يا توركی جايز است ، اما نه با فارسی ستيزی ، فارسی ستيزی به تقويه و رشد زبان اوزبيكی فايده نميكند ، ولی مليت هاي كه درطول قرنها باهم جوش خورده زبان چ تاريخ فرهنگ سرزمين و اقتصاد شان مشترك و حتی خون شان آميخته شده است از هم جدا ساخته و مقابل هم قرار ميدهند گناهيست كبير بزيان اقوام استبداد زده و بسود شوونيزم .لازم بيادآوری است كه در سده های پسين امير نشينی های مستقل در يك بخش اراضی خراسان تحت تآثير رقابت های نژادی ، مذهبی و تهاجمات روسيه تزاری با تركيه عثمانی به تركستان مشهور بوده است ))<br />اولتر از همه در پاراگراف بالا كه نويسنده ميخواهد خود را بسيار حق به جانب جلوه دهد ، چنين سوالات بدست ميآيد :<br />ـ آقای نويسنده قبيله سالاران گفته ، گفته ميتواند كه كی ها اين كار را كرده اند و در كجا نوشته اند ؟<br />ـ آيا كدام نويسنده تورك زبان را ميتواند معرفی كند كه تاجيك ستيزی كرده و ضد تاجيك سخن زده باشد؟<br />ـ آيا كار كردن به زبان توركی به عقيده نويسنده محترم فارسی ستيزی است؟<br />ـ اينكه ميگويند به نفع شوونيزم ، كسيكه متوجه شود ميداند كه خود اين نويسنده محترم با تبصره های ضد توركی اش به نفع شوونيزم كار كرده است و يقين كه خواسته خودش تفرقه اندازی نمايد و اگرنه ده كجا و درخت ها كجا كه این حرف ها را مينويسد و تهمت می بندد .<br />- این نويسنده از يكطرف ارتباط فرهنگی و خونی تورك و تاجيك را ميآورد ، از طرف ديگر از كلمه توركستان انكار مينمايد و تورك ستيزی خويش را نميتواند كتمان نمايد و ميگويد كه « لازم به يادآوری است كه ..... » در پاراگراف بالا تمام عقده ها و بدبينی ها در مقابل يك قوم بزرگ كه اسلاف شان هزاران سال با نيكنامی ، عدالت و مردانگی حكومت كردند نشان داده شده است ، آيا نويسنده محترم ميتواند توضيح دهد ، كدام قبيله سالاری ؟ خودشان اگر به تاريخ معلومات داشته باشند ، ميدانند كه هر توركيكه بمقام شهرياری توركستان و خراسان كه اقوام نجيب تورك و تاجيك درآن زیست دارند رسيده اند در مقابل مليت های ديگر ستيزه نداشتند و اگر داشته اند اميدواريم برملا گردد .<br />آيا شده ميتواند كه شهرياران و شهنشاهان بزرگ تورك اگر بزبان فارسی و تقويه زبان و قوم تاجيك عزیز خدمت كرده باشند ، اخلاف شان هم مثل آنها حتمآ خدمت نمايند .درين گفته جواب ها زیاد است و در سطور بالا هم اشاره شده است كه آن تيموری هاييكه هزار مرتبه بالاتر و بيشتر از فارسی زبانان به فارسی خدمت كرده اند ، پاداش شان اين باشد كه ابولآبای شانرا بسيار بد و خونريز بگويند و اهانت كنند ؟ و باز آن شهرياران بزرگ كه آنقدر خدمات بی آلايشانه كرده اند طوريكه گفته شد بايد حتمآ اولاد شان هم خدمت نمايند ؟ و از خدمت به زبان خود صرفنظر نمايند ! مثليكه نويسنده محترم بدون زحمت مزد ميخواهد ويا اينكه دماغ دكتاتوری داشته ويا قرضی بر مردم تورك دارد كه بايد ادآ نمايد . نويسنده گرامی را تشويق مينمايم كه با دوستان شان به فرهنگ خويش خدمت نمايند به جای آنكه از ديگران عيب جويند .<br />اكنون جهان تغيير كرده و هركس در غم خود ميباشد ، همانقسميكه تاجيك زير ستم است ، تورك نيز در آن موقعيت قرار داردو به جای اينكه نويسنده وصل را درميان بيآورد به خشونت اين دو برادر را فصل مينمايد . از نوشته ايشان به صراحت و وضاحت برميآيد كه آنها تورك ستيز ميباشند و باز درحاليكه اين جدائی را ميآورند ، ميگويند كه باید شوونيزم كامياب نگردد و نصايح سودمند اتحاد را برقلم ميآورند .<br />آيا نويسنده محترم ميتوانند ثابت نمايند كه “پان تركستی” را كدام تورك افغانستان به زبان ويا به قلم آورده است ؟ آيا اين نويسنده اجازه نميدهد كه يك تورك با همزبانان و با هم خونان خود در تماس بوده و درباره هويت ، تاريخ و فرهنگ خود صحبت نمايد ويا فدراسيونی را بنام احيای فرهنگ از دست رفته تآسيس نمايد ؟ اگر قرار باشد كه تورك ها حق يادآوری شهرياران بزرگ تورك را نداشته باشند بخاطری كه از آن گويا بوی پان تركستی بالا نشود ؟ پس اين نويسنده محترم چرا درباره سغديان ، سامانيان و هخامنشيان حرف ميزند ، درحاليكه هيچ يك از آنها در خاك افغانستان كنونی مركزيت نداشته اند. و چرا بايد نام آنها به افتخار گرفته شود و هيچ توركی از ذكر نام آنها رنج نبرده و نويسنده را به اصطلاح خود اين تورك ستيز عزيز پان تاجيكستی متهم نساخته است .<br />برای اينكه قناعت صد در صد نويسنده محترم حاصل گردد خاطره سال ۱ هزار و نود و دوی سفرم به تاجيكستان را بياد ميآورم .<br />موسسه پيوند تاجيكستان بنام “تاجيكان جهان متحد شويد “ شعار ها ميدادند در جمله دعوت شدگان اين نگارنده به نمايندگی از فارسی گويان هند ، پاكستان و بنگله ديش از جانب شادروان استاد احمد عاصمی رئيس پیوند آن وقت مهمان آن گردهمآيی بودم ، از قضا دوست محترم جناب بشير بغلانی هم در آن مجلس بزرگ “ تاجيكان جهان متحد شويد” تشريف داشت و فعال نيز بود . من يقين داشتم كه جناب بغلانی از تاجيكان تاجيكستان و بصورت مهاجر در افغانستان زيست داشتند ، البته علت هجرت شان مشروع بود و از دست استعمار بر توركستان والدين شان به آنجا رفته بودند .<br />با آنكه هزاران مرتبه شعار های “تاجيكان جهان متحد شويد” در بلندگو ها شنيده ميشد و به آسانی دانسته ميشد كه اين صدا ، صدای پان تاجيكستی است ، ولی آيا با آنكه منطقآ بايد انتقاد ميشدند و حتی يك تورك هم اين حركت را ايراد ويا انتقاد ننمود .<br />آن نويسنده گرامی در آن وقت نه تاجيكان را قبيله سالاران گفت ونه اكنون افكار تاجيكان را پان تاجيكستی معرفی نمود ، مگر علاوه ازينكه آنرا تآييد نموده اند ، نامهای به اصطلاح خودشان شاهان آريائی ؟ غير از افغانستان را هم از خود ميدانند قطع نظر ازينكه متوجه باشند كه خود به درجه اول بيرق پان تاجيكی را بلند ميسازند .<br />نويسنده ميآورد “اما نه با فارسی ستيزی” آيا خدمت به توركی را فارسی ستيزی ميخوانند ، اميد است هر نوشته يی را كه فارسی ستيزی میدانند برملا سازند كه ماهم از آن آگاه شويم . به عقيده من مقاله شانرا زمانی ترتيب داده اند كه نتوانسته اند مقام زبان و ادبيات توركی را با ذكر اسمای شهرياران بزرگ تورك قبول نمايند. اينكه ميگويند در طول قرن ها تورك وتاجيك جوش خورده اند پس چرا از قول خود برگشته و از تورك و شهنشاهی تورك ها ندمت مينمايند ؟ و چرا موقع را به فاشيزم آماده ساخته و تفرقه مياندازند . اينكه ميگويند “نژاد زرد صحرا نشين “ ، “امير تيمور بسيار خونريز” زرد پوست، صحرا نشينان در قلمرو سامانيان ، قبيله سالاران ، انكار كردن كلمه توركستان وغيره نميتواند وانمود سازد كه كه آنها تفرقه اندازی و بيگانگی نشان ميدهند ؟ و اگر گفته هايشان از دل خاسته باشد ، پس تفاوت كردن ها ، اهانت و جدا سازی تورك ها از تاجيكان عزيز از بهر چيست ؟<br />دلچسپ تر از همه اينكه آقای محترم “اميرنشينی های مستقل ميگويند و اينرا نميگويند كه امير تيمور فتوحات خويش را تا اروپا و افريقا رسانيد ، بابرشاه و اولاده او در نيمقاره هند ، افغانستان و پاكستان حكمرانی ميكردند ، محمود غزنوی بزرگترين شهنشاه جهان بشمار ميرود و لقب سلطانی را بدست آورد .<br />كوشانيهای بزرگ در هند سلطنت كردند ، يفتلی ها ايرانی ها را بدور راندند ، غوری ها و سلاجقه بزرگ نام و نشانی را در جهان نشان دادند كه نظيرشان در جهان كمتر ديده شده است و ما درين مختصراز صد جهانكشای بزرگ دهم حصه آنرا هم نميتوانيم يادآور شويم و چطور ميشود كه آنها را امير نشينی های كوچك ميگويند !!!<br />نام ماورالنهر در زمان اعراب نامگذاری شد ، آسيای مركزی در زمان استيلای روسها شهرت داده شد ولی نام اصلی و قديمی آن توركستانات (توركستان شرقی ، توركستان و توركستان صغير) بود و ممالك توركيه و آذربايجان ، قفقازستان ، كريميا ، تاتارستان ، باشقرستان ويا توركستان را نميخواهيم ذكر نمائيم .<br />كلمه و نام خراسان بعداز اسلام پيدا شد كه نام زيبا و خوب است ، گوشه های هرات ،نيشاپور و توبس را بدان منسوب ميكردند .اينكه ايرانی ها لقمه بزرگ را با جاغر خورد ميگيرند و ميگويند “خراسان بزرگ” جواب شان بخوبی ادا گرديده است .<br />و مثليكه نويسنده گرامی جواب ها را نخوانده و به مانند ايرانی ها كل دنيا را از خود ثابت ميسازند ، اين سه صد وپنجاه ملیون توركيكه از قعر چين وسائبريا تا مسكو و از قفقاز تا قلب اروپا و از آن تا افغانستان خاك دارند و هزاران سال حكومت كرده اند چرا پس بزعم شما و ایرانيان “توركستان كبير” گفته نشود درحاليكه هيچ توركی زبانی تا اكنون بزبان نياورده و شايد هم با مناعت طبع و جاغر بزرگی كه دارند از آن يادی نخواهند كرد .<br />جناب نويسنده محترم كه چرا ممالك توركی زبان بنام توركستان ياد ميشوند ، از آن رنج برده اند ، بايد بدانند كه تاجيكان عزيز از قديم الايام در افغانستان و توركستان با توركها زیسته اند ، يقين دارم كه اگر دوستی كه توركها و برادری و محبتيكه به گراميان تاجيك دارند ، به جای نام توركستان ، تاجكستان كبير بگويند ، از آن رنج نميبرند ولی مشكل عمده اينست نفوس تاجيك در مقابل توركها چون قطره در بحر است و اين نام بسيار قديم است ، ايالت تاجيكستان در زمان روسهای كمونست پيدا شد ورنه همه ممالك بگفته شان با امير نشينی ها توركستان ياد ميشدند مگر حكومت بخارا بزرگ و قدرت آن زیاد نبود!<br />يكی از دلائيليكه نفوس فارسی زبان در توركستان بعداز امپراطوری بزرگ امير تيمور جهانكشا زياد شد اين بود كه امير تيمور علما ، دانشمندان ، كسبه كاران و صنعت چيان ايرانی را به سمرقند منحيث كارگر استخدام كرد ، زيرا او ميخواست كه سمرقند شهر اول دنيا باشد و از آن است كه تعداد فارسی گوی بعداز او زيادتر شد ولی زبانهای تاجيكی و توركی باهم مخلوط شده و چون تاجيك ها يك اقليت بسيار كوچك به مقابل نفوس زیاد توركها ميباشند از آن سبب پنجاه و دو فيصد لغات تاجيكی مردم توركستان از توركی گرفته شده و تداخل اين زبان در تاجيكی زیاد ميباشد .اين بود شمه ای از دلايليكه به نوشته دوست گرامی عرض گرديد ، اميدوارم جواب مرا سنگ تصور ننمايند و چونكه گفته اند :<br />جوابت ای برادر اين نه جنگ است *** كلوخ انداز را پاداش جنگ است<br />اگر از روی حقيقت اظهار گردد جواب های من كلوخ هايی است در مقابل سنگ انداز و بايد اين شعر را در حق اين دوست بدروآ ادا وبی وفا بگويم كه شاعری فرموده :<br />من از بيگانگان هرگز ننالم *** كه بامن هرچه كرد آن آشنا كرد<br /><br />ختم قسمت دوم بحث اول</span> <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-8490993786615391849?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-2543017558902117262008-09-15T04:04:00.000-07:002008-09-15T04:11:51.546-07:00<div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_2c5hEASl_oY/SM5CJnOvfGI/AAAAAAAABek/Zp5FEL8Mta4/s1600-h/shahrani.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer;" src="http://2.bp.blogspot.com/_2c5hEASl_oY/SM5CJnOvfGI/AAAAAAAABek/Zp5FEL8Mta4/s200/shahrani.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5246203348850277474" border="0" /></a><span style="color: rgb(51, 204, 255);">دكتور عنايت الله شهرانی</span><br /></div><div style="text-align: right;"><div style="text-align: center;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);font-size:130%;" >فدراسيون فرهنگی توركان افغانستان و“بيگانه مگوئيد مرا زين كويم “ء</span><br /></div><span style="font-size:130%;"><br /><span style="font-size:100%;">پانزدهم سپتمبر ۲۰۰۸ ميلادی</span><br />درين مقاله دو موضوع مطرح بحث قرار داده ميشود : اول تبصره درباره يكی از دوستان كه در سايت آريائی تحت عنوان ( دربارهءخصوصیات تاريخی وجود استبداد جنگ و فرياد دموكراسی در كشور ) نشر گرديده بود و دوم خاطرات نگارنده از تشكيل فدراسيون فرهنگی توركان افغانستان در كشور هاليند .<br />پيش ازينكه به اصل مطلب دست ببريم ، لازم يآدآوری است كه تورك را با تاجيك آفريدند و اين دونام اجزای لايتجزای خود اند وكسانيكه در ميان اين دو برادران تاريخ فصل آوری انجام ميدهند ، از هرنگاه كار نابجا و ناصواب بوده و رخنه بزرگ را به اتحاد اين دو ملت عزيز ايجاد ميكنند .<br />تاريخ بياد ندارد كه تورك با حكومت داری هزاران ساله خود به ملت عزيز تاجيك خود ضرر، رخنه ، تبعيض و ظلم كرده باشد، همچنانكه نويسندگان تورك تا كنون نوشته ای برخلاف آن ملت برادر ننوشته وهيچيك از افتخارات شانرا بنام خود جعل نكرده اند و دايم ظرفيت ، توانايی ومراعات دوستی را انجام داده و راه را به تبعيض طلبان ، برتری جويان وخود بزرگ بينان باز نكرده و با همه مليت ها دست دوستی و برادری داده اند .<br />تاريخ غنی و پرافتخار مردم تورك در منطقه و جهان به شكل افسانه نبوده بلكه واقعيت های عينی و انكار ناپذير است كه كم از كم از دوهزار سال به اينطرف اسناد افتخار آميز فرهنگی وسياسی شان از سنگ نبشته ها آ آبدات تاريخی ، در حفريات مدنيت های قديمه (آركيالوجی) ،در كتب معتبر تاريخ وغيره پيدا شده كه زيب برخی از موزيم های جهان گشته است .<br />خط های اورخانی ، سومری ، اويغوری ومغولی (كه از اورخانی استفاده شده است ) ، نشان دهنده فرهنگ بسيار قديم و كهن ميباشد و از صحرانوردان كه نويسنده محترم نام ميبرد نميتوان اينقدر تمدن ويادگار های فرهنگی را بدست آورد. بت های باميان ، سكه ها وغيره آثار باستانی را كسانی ساختند كه صحرانورد به زعم تعريف نويسنده محترم نبودند ولی اگر از زاويه علمی رشد جامعه بشری به اصطلاح “صحرانوردی “نگريسته شود ،همه انسانها در آغاز صحرانورد بودند.<br />كوشانی های كبير ، يفتلی های بزرگ ، تگين شاهان ، كابل شاهان ، شارهای باميان و سيستان و غرجستان وغيره آيا از نياكان و اسلاف توركان افغانستان نبودند ؟ برای تسكين اين ادعا مراجعه بفرمائيد به غرض معلومات دقيق به دائرت المعارف اسلامی ، كتب معتبر تاريخی و در خصوصیات به انساب مجمع الانساب .<br />بدبختانه جعل تاريخ درمايان ما شرقيان زیاد است ، يكی از خواص ديگر ما مردم شرق اينست كه افسانه را با تارريخ می آميزيم<br />وبر گفتار افسانوی خويش چنان استادگی دارريم كه گويی آن تخيلات ، احساسات و افسانه ها نسبت به تاريخ واقعی موثق تر و درست تر ميباشد .<br />تاريخ افغانستان كنونی ، توركستان و ايران به هيچصورت نميتواند بدون تاريخ تورك مكمل باشد زيرا از زمانهای پيش از ميلاد تاريخ اين مردم با آن مناطق ارتباط خاص داشته است . همچنانكه تاريخ مردم ارجمند تاجيك با تورك گره خورده ونميتوانيم تاريخ تورك را از تاجيك جدا كنيم .<br />شرح وبيان تاريخ اصلی بوميان خاك فعليه افغانستان نميتواند از روی احساسات تصور شود ،چونكه نوشته ها واستنباط ها اكثرآ ازغرض ومرض منشآ ميگيرد .<br />بدون ترديد در افغانستان در مناطق مركزی وشمالی كه مركز آن بلخ وبلخ مركز توركستان صغير بود ، طوائف تورك تا جاييكه تاريخ شاهد است در آنجا حيات بسر برده اند و درين باره به كتاب مرحوم مير محمد صديق فرهنگ و كتب ديگر مراجعه بفرمائيد .<br />مردمانيكه تعصب را رهنمود قضاوت خود قرار داده اند نميتوانند با فیصله های هستريك خود به مردم و طوائف تورك مهاجر بگويند وكلمه مهاجم نه تنها به تورك ها بلكه به تمام كشور كشايان ميتواند نسبت داده شود ، مهاجر بخاطری بر مردم تورك نسبت داده نشود كه آنها از دست همقبيله گان خود به هيچ جای هجرت نكرده اند زيرا كه حكام از خود آنها بوده اند ولی در عصر حاضر مردم تورك وتاجيك از دست روسها نه تنها به افغانستان بلكه در ممالك ديگر آسيائی مهاجر شدند و تعداد آنها در افغانستان محدود ميباشد و همه ميدانند كه مهاجر در اصطلاح به مفهوم آخری آمده ونه به تورك های بومی و اصلی افغانستان . اگر قرار باشد كه بمعنی لغوی مهاجر بسنده شويم در آنصورت همه بشر وآدمی از مبدآ خلقت به جای های ديگر مهاجر شده بشمول آريائی ها و تورك ها. اما در خصوص تهاجمات و استقراريابی در خاك های ديگران ، لازم است از روی شواهد و استدلال بايد تحرير يابد. مثلآ درباره تگين شاهان كه تگين آباد بنام قديم يكی از شاهان توررك ميباشد نام قديم نام قديم و پيشين قندهار است ، مسلمآ مردم تورك در آن محل حيات بسر برده اند وحكومت كرده اند بنآ در زمان بسيار سابق تگين آباد وجود داشته مثليكه نام رخج در آن زياد سابقه دارد و از نام تگين آباد بايد پذيرفت كه تورك ها در آن محيط ميزيسته اند ومهاجم نبوده اند .<br />سامان خدات قريه يی را آباد كرد ونامش را سامان گذاشت كه بعدها سامانيان بدان اسم شهرت يافتند ، درين باره مراجعه فرمائيد به مقاله “سامانيان “ در كتاب يادنامه محمود افشار چاپ ايران .<br />آلپ تگين سپهسالار بزرگ دور سامانی از توركستان به غزنی آمد و در آنجا حكومتی را تشكيل داد و پيش از او شاهان تورك در آن ديار حكومت ميكردند ، اگر آلپ تگين موئسس آن غزنويان بصورت مهاجم به غزنی آمده باشد و او را مهاجم بگوئيم ، آيا ميتوانيم تورك های مقيم اصلی و بومی ساحات مركزی را كه در تواريخ آنها را تورك گفته اند مهاجم بگوئيم ، درين باره مراجعه بفرمائيد به دائرت المعارف اسلامی ونوشته های استاد ارواح شاد حبيبی .<br />چه كسی ميتواند ثابت نمايد كه در غزنی و نواحی آن پيش از ميلاد كدام طائفه از كدام نژاد حيات بسر ميبردند؟<br />وبايد اذعان گردد كه موجوديت تورك در ساحات كابلستان ، زابلستان و غزنه از قديم الايام تثبيت ميباشد، چنانچه در روايات قرغزها آمده است كه اولاده آچيل خان اويغور بنامهای جابول بای ، غزنه جان و قابول بای در سه ساحه مذكور حيات برده اند كه تا اكنون محلات مذكور بنامهای آنها مسمی بوده و فعلآ جای و محل قابل بای وجود دارد كه دليل وبرهان خوبيست به موثقيت گفته بالا.<br />غزنی وباميان دو اسم ديگری ميباشد كه باشندگان آن محلات را غزنيچی و باميان چی ميگويندو پسوند چی به آنها آورده ميشود امكان دارد كه در تاريخ بشر تهاجمات زياد صورت گرفته باشد و بسی واقع شده است كه مهاجمان در خاك هاييكه هجوم آورده اند بقرار گفته انتراپالوجيستان هضم گرديدند وما اين دليل را ميتوانيم از هجوم تورك های توركستان و افغانستان به نيم قاره هند دليل بياوريم.<br />اما هجوم تورك ها در افغانستان شايد به سنت ديرين جهانكشا ها صورت گرفته باشد ، ولی متوجه بايد بود كه در افغانستان توركها هزاران سال پيش حيات بسر ميبردند كه تواريخ ازين مطلب زياد ياد مينمايد ، مثليكه كوشانی ها و يفتلی ها با اسناد تاريخ كه از طوايف تورك ميباشند و منشآ آنها به يوچی ها ،و سيتی ها و جزئی از اجزای هون های سفيد وبنام توركان توكيو نيز ذكر ميگردند .<br />در نواحی مركزی افغانستان طوريكه يادآور شديم حيات بسر ميبردند و تا اكنون كوشانی ها در دره های كوشان ، صفحات شمالی كابل و يفتلی های بدخشان بزبان توركی خود تكلم مينمايند . درينباره و مطالب ديگر به كتاب “تاريخچه اقوام و نژادها در افغانستان” مراجعه بفرمائيد تا سوالات شما حل گردد .<br />سوال درينجاست كه آيا ميتوان تاريخ اقوام غيرتورك را با اسناد در ساحات مركزی افغانستان دريافت اگر اسنادی و شواهدی باشد غنيمت بزرگی ميباشد كه به غنای تاريخ وطن می افزايد .<br />نويسندگان محترميكه از موجوديت قدامت تورك ها در افغانستان انكار مينمايد آيا ميتوانند كه از اسلاف خود چه در افغانستان وچه در توركستان نشانه هايی را به ما بازگو نمايند تا در معلومات ما افزود گرديده و تا ماهم با وسعت نظر و سينه فراخ افتخار نمائيم .<br />اينكه سخن را بگفته خود “ برپايه شهادت تاريخ “ می آورند و ميگويند “ سغديان ويا از آريائیان وهخامنشيان تمدن ساز قديم “ گفته ميتوانند كدام سلسله سغدی و در تاريخ آريا اين سلسله در كدام جايی ذكر شده ويا اينكه سلسله يی را بنام آريائی ها كه شهنشاهی آنها بنام سلسله شهرياران آريائی ذكر شده باشد، بما بنويسند سلسله آريائی ها بدون ذكر نام نزد مورخين چنان بی مفهوم است مثليكه بگوئيم سلسله تورك ها و درباره هخامنشيان آيا نويسنده گرامی وقت آنرا يافته است تا نوشته ناصر پور پيرار ايرانی را بنام “ دوازده قرن در سكوت “ بخوانند و درباره اصل ونسب هخامنشيان پی ببرند .<br />آيا درباره آريانا كتاب بالا وكتاب “نام وننگ “ آقای سليمان راوش را خوانده اند كه اينطور امر بصراحت و بدون دليل را بر ما می قبولانند؟<br />تمدن ساز كوشانی ها بودند ، يفتلی ها بودند ، كابلشاهان بودند، تگين شاهان ميباشند، سامانيان و شارها، تيموريان ، غزنويان ، بابريان ، غوريان وفريغونيان بودند و هيكل ها و شاهد های برجستهء باميان وفندقستان ،آی خانم و طلاتپه ، آثار باستانی هرات ومنار جام ، چهل زينه قندهارومصلی ها جهت تثبيت ادعای ما ميباشند كه جمله محصول تمدن و فرهنگ غنی توركان افغانستان بوده است كه به اصطلاح شما اينها همه مهاجر ومهاجم بوده اند ، فرضآ اگر آنها را به دو نام و اصطلاح شما بپذيريم ، پس چرا به آثار فرهنگی آنها مينازيم ، من از آن ميترسم كه آن آثار را نيز مهاجر ومهاجم خواهيد خواند ودر آنصورت تاريخ افغانستان را بی تمدن خواهيد ساخت .<br />افغانستان فعلی يك محدوده سياسی است و حدود فعليه آن بيش از صد وچند سال قدامت نداردِ. چنانچه نام آن هم به همينگونه در تواريخ نيامده است . آيا امير شيرعلی خان و اميرعبدالرحمن خان توركستان صغير مربوط افغانستان را چنين تفكيك نكرده و نگفته اند “توركستان” و خود را پادشاه توركستان و افغانستان نخوانده اند ! و اگر از موضوع واقف نباشيد مراجعه كنيد به مزار شاه اوليآ در مزار شريف و نشرات زمان هردو پادشاه مذكور وآيا در تاريخ رسمی اميرحبيب الله بنام سراج التواريخ نخوانده ايد كه صفحات شمال افغانستان را توركستان صغير آورده اند؟<br />ازينكه نام قديم افغانستان را “آريانا” گفته اند كه موءرخين ويا نويسندگان معاصر از آن گاهگاهی يادآور ميشوند ، ولی جای و حدود آريانا و خراسان را كی ميتواند با يك خط درشت بنويسد ! آريانای كه گفته اند در كدام نقطه اصابت مينمايدوبازهم خواننده را به كتابهای” نام وننگ” و “ دوازده قرن سكوت” راجع ميسازم تا به معلومات خويش در خصوص آريانا بيفزايند .<br />كلمه خراسان هم قدامت تاريخی نداشته حتی در زمان شاهنشاهی محمود كبير ملك غزنه ويا شاهنشاهی غزنی ميگفتند همچنان مناطق زياد افغانستان به معنی خاوران ومشرق زمين استعمال ميشده و نام بسيار زيبائی ميباشد كه به كدام قوم و نژاد تعلقی ندارد .خصوصآ در مناطق و وطن ما كه مليت های گونه گونی در آن زيست مينمايند .در سابق ويا در طول تاريخ در ساحات توركستان نام های محلات بنامهای اشخاص نسبت داده ميشد چنانچه : تگين آباد ( بنام يكی از شاهان تورك تگينی ) ، غزنه بنام دختر آچيل از ريشه اغز و غز ، زابل از اسم جابول بای ، كابل از اسم قابول بای ويا قابيل بای، بغلان نام قومی از صد قبيله تورك ، قطغن كه معنی لغوی آن “ممنوع” ميباشد نام قبيله يی از تورك كه اصلآ بنام “كته خان” يعنی خان بزرگ مسمی شده است ، تالقان (تولی خان ) كه مفرش ومعرب تالقان آمده ، تخار (توخار) نام قديم يك قوم تورك ونيز نام بتی بزبان توركی اويغوری ، فرخار وبخار دونام توركی اويغوری كه اسم دو بت ميباشند كه يكی اكنون فرخار و دومی بخارا ياد ميشوند، سمرخان بانی سمرقند ( سمركينت ) كينت در توركی به معنی شهر ويا جای و قلعه ميباشد .<br />اصلآ سمر در توركی بنام افسانه و نيز نامی از نامهای مشهور توركی زبانان مثل سمر تورخان كه معلم خانگی امير تيمور در فن جنگ و نيزه بازی بود .<br />سغدی ها را در تاريخ اتراك سورت ها ويا سرت ها آورند ، سغد وبيش كينت «پنج كينت» ، تاشكينت به معنی قلعه سنگی كه نام ديگرش “چاچ” (مولف اصول شناسی از همينجاست) قرشی يا قرچی ( عمر نسفی از همينجاست ) به معنی متضاد بودن يا مخالف بودن بوده نام های توركی ميباشند. ترمذ را اعراب نامگذاری كرده اند كه نام اصلی اش “پته كيسر” ميباشد . آی خانم، طلاتپه ، بلخ (از باليق مآخوذ وبمعنی شهر در توركی ) ، سمنگان ونمنگان از نامهای قديم توركی كه معرب آن سمن جان و نمن جان ميباشد ، شبورقان “شبورغان” ، آقچه ، بوينی قره ، روستاق ، ، قرغه ، قره باغ ، اورته باغ ، ، توتم دره ، كوندوز “قندوز” ده بوری ، قزل قلعه ، غزنی ، تگين آباد ، بغلان ، قطغن ، قزل آباد ، اشكمش ، پمقان “پغمان” و هزار های ديگر نامهای قديم توركی بوده اند كه طی قرون متمادی تا اكنون مورد استعمال داشته اند و آيا نميتوانند اين نامهای تاريخی به بومی بودن مردم تورك دلالت نمايد !!!<br />گفته شد كه قدامت يك قوم و يا يك ابان را ميتوان از كلمات ونامهای تاريخی آن دريافت نمود ، مگر قاطبه علما و محققين نميدانند كه محمود كاشغری هزارسال پيش ديوان لغات الترك را ترتيب داد ، وكسی از آن حقيقت نميتواند انكار كند .<br />وقتيكه فرهنگ ساز توركی هزار سال پيش فرهنگ بزرگ پنج جلده توركی را ترتيب داده باشد ( در توركيه به ظرفيت پنج جلد چاپ شده ) پس زبان توركی چند هزار سال پيشتر از آن وجود داشته و اگر اين مردم با فرهنگ تورك متوطن و مستقر نباشد ، پس چطور ميتوانند چند صحرانورد ، درحالت كوچيگری فرهنگی را بدان بزرگی و كيفيت ترتيب دهند !!!<br />سه صد وپنجاه مليون تورك جهان صحرانورد بودند و سی مليون مليت جناب نويسنده در سراسر دنيا متوطن و اين سخن كاملآ ذهنی و عاری از حقيقت است.<br /><br />پايان قسمت اول<br /><br />پانزدهم سپتمبر ۲۰۰۸ ميلادی<br />ادامه دارد</span> <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-254301755890211726?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-82764707934865855242008-05-02T10:46:00.000-07:002008-05-04T11:27:55.076-07:00<div style="text-align: right;"><div style="text-align: center;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 51, 153);font-size:130%;" ><span style="font-family:arial;">فصل پنجم</span><br /><span style="font-family:arial;">تورك های غلجائی</span></span><span style="font-size:130%;"><br /><span style="font-family:arial;"></span></span></div><span style="font-size:130%;"><span style="font-family:arial;">اصلآ اين كلمه بروايت مينورسكی بنام قبيله يی “قارسوق” ( برسم الخط چينی كولولو ) نابت داده شده است . در تواريخ قديمی اسلامی “قرلخ” و “خلخ” مينويسند و با اندك تغيير يعنی “قرلوق” به قومی ارتباط ميگيرد كه شهنشای بزرگ و فاتح افغانستان محمود كبير غزنوی از همين قوم ميباشد و به صد ها هزار ازين قوم را در حال حاضر با عين تلفظ در افغانستان داريم كه خود را از قوم قرلوق دانسته و بزبان توركی افغانستانی صحبت ميكنند .<br />از كلمات قرلخ و خلخ بگفته مينورسكی به آسانی كلمات “خلج” و “قلج” بدست ميآيد . در قسمت ارتباط خلج و قرلخ با تورك و تورك های خاقان گفته ها دارد « پس ترك خاقان ايشان را بفرمود تا ميان خلخ و كماك فرود آمدند » ( ص 554 تاريخ گرديزی ) ، « دو ديگر سومی كيماك و خلخ شود » ( ص 558 همان كتاب ) ، « اندر حدود خلخ و اندر قديم پادشاهی وی از دست تغز غز بودی » ( ص 571 همان كتاب ) ، « و از آنچه اين ولايت تركستان از آبادی دور تر بود ..... و آن سنگ را فرزندان او بميراث ميداشتند تا نسل او بسيار شد چون غز و خلخ و خزر و مانند ايشان » ( ص 547 عبدالحی گرديزی ) ، « چنين گويند كه اين خلخ مردی بود از مهتران تركان » ( ص 548 عبدالحی گرديزی ) .<br />طوريكه گفته شد خلخ همان قرلوق است و مينورسكی ميگويد « شايد قرلوق ميتوانست بدور خود اتحاديهً قوی جمع كند » ( ص 128 حدود ..... ) ، « جمعيت ديگری از خلخ ها تحت قيادت يبغوی خود در جنوب رود آمو در تخارستان عليا زندگی ميكردند » ( ص 128 همان كتاب ) . قرلوق ها در افغانستان مخصوصآ در تخار كنونی همه به لهجه قرلوقی “توركی” تكلم مينمايند و در ولايت تخار افغانستان بيش از هفتاد در صد به اين زبان مراودات دارند .<br />از روی تواريخ چنين استنباط ميشود كه خلخيان و قرلقيان در ساحات تگين آباد و رخج ( دونام قديم قندهار ) زابلستان ( اين نام ارتباط ميگيرد بنام جابول خان فرزند آچيل خان ، يكی از خوانين طائفه تورك های توكيو از بنی اعمام مردم هزاره كنونی افغانستان ) غزنی ( تنها دو ولايت شكل نسبتی “چی” توركی را از ميان ولايات افغانستان دارند يكی “غزنيچی” و ديگری “باميانچی” كه غزنوی و باميانی هم درين اواخر معموليت يافته است ) و ديگر كابلستان ( از كلمه قابول خان مآخذ شده و بنگريد به مقاله “كابل در پرده های تاريخ “ نوشته ع - شهرانی ، چاپ در كاروان . وجود دارند كه رنگ و زبان را از دست داده بزبانهای دری و پشتو و در دری هزاره ها “ به لهجه دری هزارگی” عادت كرده اند و اصل توركيت خويش را تنها در بعضی موارد حفظ كرده اند .<br />اگر درباره خلجی ها و كلمه خلج نظر داده شود ، اصلآ بدو معنی آمده كه يكی قوم و ديگری محل است كه در سطور بالا از آن ذكری بعمل آمد ، استاد جاويد در مقاله تحقیقی خويش از زبان اصطخری كلمه خلج را كه از آثار قديم كتب اسلامی و فارسی دريافته چنين ميگويد : « من بلادالغزنه و من الغور و الخنج و الخلج صنف من الاتراك و قعوآ فی قديم الايام الی الارض التی بين الهند ونواحی سجستان فی ظهورالغور و هم اصحاب نعم علی خلق الاتراك وزيهم و لسانهم » ( ص 3 آريانا .....) . اصطخری را اينك ديديم كه در تورك بودن خلج و غلجائی تآكيد دارد و زبان شان را بصراحت توركی ميگويد .<br />همچنان ابن حوقل ميگويد : « والخلج صنف من الاتراك و قعوآ فی قديم الايام الی الارض التی بين الهند و نواحی سجستان فی ظهورالغور وهم اصحاب نعم علی خلق الاتراك و زيهم و لباسهم » ( ص 3 آريانا ..... ) .<br />استاد عبدالحی حبيبی در كتاب تاريخ افغانستان بعداز اسلام “غلجائی” ها را از نگاه زبان پشتون معرفی مينمايد « لسان خلجيه بدون شك پشتو است ..... و خلجی همين قوم غلجی كنونی افغانستان است كه در حدود غزنی زندگانی دارند » ( ص 38 همان كتاب ) ، استاد حبيبی اسناد گفته خود را حواله ميدهد به نوشته خودش به كتاب “لويكان” . استاد حبيبی نگفته كه ريشه تباری غلجی ها به پشتو ميرسد بلكه گفته است «لسان خلجيه بدون شك پشتو است » و در قسمت اينكه استاد رجعت ميدهد به كتاب لويكان ، چون استاد به زبان و متون توركی وارد نيست ، معنی “لوی” را در توركی كه “بزرگ” معنی ميدهد نيافته است .<br />استاد علاوه ميدارد : « لويكان يك دودمان شاهی بودند كه در زابلستان و غزنه و گرديز حكمرانی ميكردند و از عصر كوشانيان و قرن دوم مسيحی سراغ آنها بدست آمده ..... زبان خلجی “غلجی” پشتو را ميدانستند و شايد با همين غلجائيان وادی های غزنه ربط و پيوستگی داشته و سيستم لهجوی اين بيت با لهجه وردك ، غزنه و وزير ( وجير ) قرابتی دارد ..... و درين وقت حكمران دودمان لويك خانان يا خاقان نام داشت كه معاصر بود با خنچل كابلشاه » ( ص 39 همان كتاب ) .<br />در تاريخ وردك ميخوانيم كه گروه كثير آنها عرب و گروه مسعود اصلآ تاجيك و به تواريخ اسلام و عرب و عجم درميابيم كه خلج ها ويا غلجائی ها تورك ميباشند و استاد حبيبی شخصآ اعتراف دارند كه حكمران لويك ها خانا ويا خاقان نام داشت و كلمات خانان ويا خاقان هردو توركی ميباشند و اثبات قول مارا خود استاد حبيبی چنين تصديق مينمايد : « ملك اعظم و هريكی از بنی افراسياب كه خاقان هم ناميده<br />ميشود ..... اما خاقان ملك اعظم تركست و خان رئيس ايشان ، پس خاقان مانند شاهنشاه فرس ، خان خانان و رئيس الروسآ باشد . » ( ص 443 طبقات ناصری ) .<br />كلمه “خان” در غياث الغت چنين ترجمه شده است « خان لقب پادشاهان تركستان و خطآ و بمعنی رئيس و امير از رشيدی و مويد و لغات تركی و در سراج نوشته كه خان لقب سلاطين تركستان است در ايران نیز داخل اسمآ امرآ و سلاطين ميشود و بمعنی خانه و كاروانسرآ نيز آمده است » .در فرهنگ برحان قاطع ، خان را بروزن كان آورده و بمعنی پادشاهان تركستان گفته و از روم را قيصر و چين را فغفور می آورد .<br />البته در همه جا كلمه خان را توركی دانسته اند كه تا اكنون اين كلمه را از توركی ، تاجيك ها ، پشتونها ، بلوچها ، اردو زبانها وحتی هندی زبانها گاهگاهی استعمال مينمايند . در قسمت تورك بودن لاويك ها و لويك ها كمتر شك وجود دارد و تنها استاد حبيبی از يك طرف بنی اعمام اتراك ثابت ميسازد و بعضآ سعی ميدارد كه آنها را به پشتو نسبت دهد . فرموده استاد هم شايد درصورتی بجای باشد كه اتراك غلجائی و اقوام ديگر تورك بعدها زبانشان را تبديل به پشتو صحبت كرده اند .<br />آنچه استاد حبيبی در كتاب “تاريخ افغانستان بعداز اسلام” درست توضيح ننموده است اينست كه ميگويد : « وبه ضبط گرديزی در زين الاخبار خاقان است ولی چون دربين مردم افغانستان نام خاقان مروج نيست و تسميه به خانان فراوان است و مخصوصآ مردم ارگون و زاولستان و ملاخيل همين وجيرستان بدين نام فراوان تسميه كنند . ممكن است كاتبان نسخ گرديزی آنرا به خاقان تبديل كرده باشند . » ( ص 42 همان ) .<br />باوه دهند بتی بديع زخوبان *** بچه خاتون ترك و بچه خاقان ( از كتاب تاريخ سيستان ) .<br />بنگريد كه در چند سطر قبل استاد ميفرمايد كه « دودمان لويك خانان يا خاقان » و اينجا از آن انكار ميفرمايد و ميگويد كه شايد “كاتبان نسخ گرديزی آنرا به خاقان تبديل كرده باشد “ حقيقت موضوع اينست كه در آن زمانيكه گرديزی ميزيست هنوز كلمه “خاقان” ورد زبانها بود و او بوقت بهرامشاه غزنوی ميزیست كه در تگين آباد ( نام تركی قندهار ) ، زابل ، غزنی ، كابل وغيره توركی قدیم مروج بود وباز اگر خانان هم باشند ، در آنصورت هم كلمه توركی است و هردو از كلمات توركی میباشند .<br />استاد جاويد ميآورد : ابن خرداد در دو جا از خلجها صحبت ميكند ، صاحب معجم البلدان می نويسد خلج بفتح اول تسكين ثانيه و آخره جيم موضع قرب غزنه من نواحی زابلستان بازهمو ياقوت حموح در كتاب “ مراصد الاطلاع “ عين مطلب را ميآورد : : خلج بفتح اول و تسكين ثانيه و آخره جيم موضع قرب غزنه من نواحی زابلستان ، ابن بطوطه در ذيل ذكر نام سلطان علاوالدين محمد شاه خلجی جائيكه كلمه “ماه” را به عنوان نام ياد ميكند متذكر ميشود .....عقبی چنين ميآورد و الخلج بفتح الخا المعجمه ..... من الناس و صنف من الاتراك » ( ص 3 آريانا ... ) .<br />در كتاب حدود العالم من المشرق الی المغرب ترجمه پروفيسور مير حسين شاه خان راجع به تورك بودن طائفه غلجائی چنين مفاد بدست ميآوريم كه نوشته مينورسكی و تآييد بار تولد توركشناس مشهور روسی نيز در آن دخيل ميباشد : « كلمه پيچيده خلج برای جغرافيه نويسان مسلمان منبع ابهام گرديده ، قول معتبر راجع به خلج گفته اصظری ..... است خلج نوعی از ترك هستند كه در روزهای قديم در سرزمينيكه بين هند و ناحيه سجستان درعقب غور واقع بود جا گرفتند ، آنها اهل النعم هستند و چهره و لباس تركی دارند و تركی صحبت ميكنند ، ماركوارت ..... در خلج بقايای يفتلی ها را می بينيد » ( ص 190 حدود العالم ... ) .<br />درين گفته ماركوارت دو مفهوم بدست ميآيد ، يكی اينكه غلجائی ها بدون ترديد تورك ميباشند و ثانی اينكه آنها از بقايا ويا از جمعيت يفتلی ها اند و يفتلی ها هم تورك ميباشند .<br />و همين يفتلی ها بنی اعمام مردم تورك هزاره ميباشند كه بوقت امير سبكتگين بعداز برخورد ها كوه نشينی را اختيار كردند و تاكنون آنها را كوه نشينان هزاره ياد مينمائيم و اصلآ همين لاويك ها اجداد هزاره ها ميباشند .<br />در حدود العالم مورد ديگری داريم كه ميگويد : « پس از آنكه اقامتگاه زمستانی خرلخ را نزديك كصراباس ..... علاوه ميكند و نزديك آنها اقامتگاه زمستانی خلخ ( ضبط ديگر الخلجيه ) ميباشد ، اگر هم صحبت فاصله در بين نباشد ، قبيله ايست به جانب غربی رود آمو زندگی ميكنند به اقامتگاه زمستانی خود از دو رود بزرگ مانند آمو و سردريا بگذرد . با نامهای خرلخ و خلج ضبط ديگر نامهای ( خرلخ و خلج ) ميباشد ..... تنها چنين قبيله ئی ( از نقطه نظر استنتاج ) ميتواند از بقايای فرضی خولچ باشد ..... قبيله های ترك الغوز و الخرلوج را در منطقه بين سيستان و خارچ و بست ذكر كرده ، ميتوانيم كه غور درينجا عبارت است از خلج ..... كاشغری بطور مقطوع ميگويد كه اغز مشتمل بود بر بيست و چهار قبيله اما دو قبيله خلج ازين اتحاديه بيرون آمدند ..... مشهور است كه تركان خلج پدران افغانهای غلزی ، غلجائی ، غلزائی هستند ، اين حقيقت را ( ال - دامس ) در دائرت المعارف اسلام تحت عنوان غلزائی شبه وارد كرده اما بار تولد زير عنوان خلج و ( تی - دبليو - هيگ ) تحت عنوان خلجی در همين دائرت المعارف آنرا تآكيد ميكند » ( ص 191 حدود العالم )<br />علاوه از نظر فوق در كتاب متذكره ميآورد كه « بطرفداری نظريه بعدی فقره دلچسپی را نسخه نادر جهان نامه نسخه با نسخه خطی حدود العالم در موزه بريتانيا موجود است كه در حدود “ 1200 - 20 “ بقلم محمد بن نجیب بكران نوشته شده نقل ميكنيم :خلج قومی از تركان از حدود خلخ بحدود زابلستان افتادند و در نواحی غزنين صحرائيست آنجا مقام كردند ، پس به سبب گرمی هوا لون ايشان متغيير گشت و به سياهی مايل شد و زبان نيز تغيير پذيرفت و لغتی ديگر گشت و طائفه يی از آنجمله بحدود باورد افتاد و بهر كی مقام ساختند و خلخ را مردمان تبصحيف خلج ميخوانند » ( ص 199 حدودالعالم ) .<br />خيلی دليل عمده و قوی خواهد بود كه غلجائيان در اصفهان اكنون به همان زبان توركی قرلقی ، خلخی ويا غلجائی سخن ميگويند .<br />طوريكه گفته آمد بقول مولف فرهنگ “ برهان قاطع “ خلج طائفه يی از توركان و داكتر محمد معين در حاشيه آن كتاب بقول استاد جاويد نوشته است كه نام قبیله تورك و اسم توركی آن قلچ ميباشد و جای سكوت شان اندرمیان سيستان و هندوستان بوده كه در قرن چهارم ميلادی حيات بسر ميبردند . گويا به گفته داكتر محمد معين ازينكه در قرن چهارم آنها در افغانستان حيات بسر ميبردند ، طبعآ صد ها سال پيش از آن هم در سرزمينهای متذكره حيات داشته اند . و يك دليل عمده ما از قديم بودن مردم تورك هزاره هم همين است كه آنها با دليل بالا صاحبان مناطق مركزی و اندكی مغربی ميباشند .<br />استاد جاويد تبادل انكار بار تولد و ل . و .مس را چنين نتيجه ميگيرد كه ميگويد بار تولد در كتاب تركستان نامه خود ذكری از خلج ميكند و غلجائی ها را همان خلج ها ميخواند و در مقابل ل . و . مس بار بار تكرار ميدارد كه « خلج قومی از تركان است كه از حدود خلج بحدود زابلستان افتاد و در نواحی غزنی صحرائی است كه آنجا مقام كردند » ( ص 4 آريانا ) .<br />سيفی هروی مولف “تاريخ نامه هرات” از غلجی ها ياد مينايد و مولف “تاريخ فرشته” جايی كه از نسب افغانها صحبت ميكند خلج را از افغان تيره جدا ميسازد « ..... همچنان » دار مستتر وبيلو نيز خلجی و غلجی را يكی ميداند ، طائفه خلخ با شكال خرلخ ، قرلق ، قرلغ وغيره نيز ضبط گرديده » ( ص پنج آريانا ) .<br />استاد جاويد از نوشته های محققين اثبات مينمايد خلج جايی است نزديك به كابل ، اين مطلب در حقيقت موضوعی ديگری را توضيح ميدارد كه خلجی اصلآ توركان اصلی غزنی ويا نواحی آن اند.<br />استاد حبيبی در زمينه چنين ميفرمايد : « ..... و پسر رتبيل از رخد به كابل گريخت و يعقوب بعداز تاخت وتاز بر خلج و توركان ( غلجی و تره كی ) در شوال 256 هجری به سيستان آمو » ( ص 58 افغانستان ) .<br />استاد فقيد حبيبی درينجا نيز در بين هلالين معنی خلج و تركان را “ خلجی و تره كی” آورده و حقيقت موضوع را بیان داشته است و اين اعتراف استاد است . درحال حاضر در منطقه زمين داور جايی را سراغ داريم كه بنام “خلج” معروف ميباشد .و اين موضوع بازهم بر اصالت تاريخی قوم خلج تآكيد ميكند كه در افغانستان پايه های قديم و سابقه دارند .<br />به عقيده من از روی شواهديكه گفته شد سلسله غوری های غورات افغانستان و خلجی ها كه دومين سلسله حكام مسلمان در هند ميباشند يكی است .<br />مير محمد صديق فرهنگ در خلجيها ميآورد كه : « ... و در معنی واحد بر قومی اطلاق ميشود كه در بين سيستان و كابل سكونت داشت ، خلجيان در مرحله نخست مانع پيشرفت مسلمانان بودند اما پس از آنكه به اسلام گرويدند در لشكر كشی های سلاطين غزنوی و غوری به هند نقش موثری را اجرآ نمودند . نكته درخور توجه اينست كه در بدو امر كلمه خلج با كلمه ترك در رديف يكديگر بكار ميرفت و چنين مينمود كه خلجيان شعبه يی از قوم مذكور باشند . اما بعدآ در ضمن شرح تنها جماعت مسلمان به هند كلمه خلجی ملازم كلمه افغان گرديد » ( ص 25 افغانستان در پنج ... ) .<br />مرحوم فرهنگ در حقيقت گفته های بالا را تآييد مينمايد و ميگويد كه بعدآ آنها به قوم افغان تعلق يافتند و شخص آقای فرهنگ نظر خاص خود را ارائه نميتواند بكند ، فرهنگ علاوه ميدارد : « ..... در خراسان قبيله يی بنام غلجی ظهور كرد كه يكی از شاخه های مهم ملت پشتون يا افغان بود ، ازين پيش آمده بعضی از مورخين چنين نتيجه گرفتند كه غلجائیان در واقع همان خلجيان ميباشد كه در اثر معاشرت با پشتون ها زبان و فرهنگ آنان را پذيرفته وبا تحريف نام از خلجی به غلجی به صفت يكی از شاخه های پشتونها غلجی ها با تلفظ غلزی از بازماندگان يكنفر شهزاده غوری بنام شاه حسين تلقی شده اند كه پيش از وصلت با بی بی متو دختر بيت نيكه از بزرگان پشتون با او معاشقه نموده و ثمره ارتباط به غلزوی يعنی اولاد دزدی يا اولاد غير شرعی مسمی گرديد » ( ص 25 افغانستان در پنج ...) .<br />گفته مرحوم فرهنگ را با فيصله قاطع بدون تآمل و مصرف بی جای وقت ميتوان گفت كه كاملآ يك موضوع غيرقابل قبول وباور (( و كاملآ ذهنی و احتمالآ فرمايش دربار - ويراستار )) است . اولآ بيت نیكه يك شخص افسانوی ميباشد ، دوم اينكه شهزاده شاه حسين ، اگر شهزاده باشد و عاشق آن دختر باشد ، بدون جزئی ترين مشكل ميتواند ، دختر يا معشوقه اش كه دختر بيت نيكه باشد در قطار كنیزان خود شامل و بعدآ كام دل بگيرد .از جانب ديگر وی را ميتوانسته به نكاح شرعی به زنی بگيرد . در كنار همه اين افسانه های ساختگی مردم ، چطور اتفاق افتاد كه بزرگترين شعبه فعليه پشتونها يا كه در حقیقت در رآس پشتونهای جهان همين غلجائی ها قرار دارند ، اگر از نسل متو و حسين باشند ، و بايد از روی سالهای تير شده جمعيت شان قليل باشد نه به اندازه بزرگترين قوم پشتون بنام غلزی !!!ء<br /> اينطور افسانه ها در ميان اقوام زياد ميباشد ، دربالا گفته آمد خلجی ها در حقيقت ريشه توركی دارند . فرضآ اين موضوع را زير مطالعه قرار دهيم ، تورك ها عادتآ به اين كار های ناروا دست نميزنند ، مثلآ عبدالحی گرديزی در زين الاخبار ميآورد : « ... و چون كسی با دوشيزه زنا كرد ، سه صد چوب بزنند او را ... و اگر با كالم زنا كند هر دو را به در ملك آرند و ملك بفرمايد تا هريكی را سيصد چوب بزنند او را ... » ( ص 570 زين الاخبار ) اين قوانين سخت زنا را گرديزی در خصوص غز های تورك گفته است . عبدالحی گرديزی درباره توركان غلزائی ، غلجائی ويا خلجی ها مينويسد كه آنها در اخلاق بسيار خوب ، موًدب وعالی بودند .: « چنين گويند كه اين خلخ مردی بود از مهتران تركان و از جای به جای همی شدند وما در خلخ برستوری نشسته بود و جای خالی بود ، چاكری از آن خلخ بدين مادر خلخ رسيد و قصد آن زن كرد و از روی اندر آويخت و آن زن او را بيرون انداخت و تهديد كرد بدو ، و معلوم است كه زنان تركان سخت پاك باشند . و چقن اين چاكر آن بديد بترسيد و از آنجا بگريخت و بناحيت تغز غز بشد بولايت خاقان » ( ص 548 زين الاخبار ) .<br />و اگر اين متو و حسين پشتون ميبودند ، بازهم قاطعانه مورد ترديد است زيرا پشتونها در خصوص ناموس تاريخ خوب دارند و بيگمان ميتوان گفت كه ده ها هزار نفر از مليت پشتون در راه ناموس جان باخته اند . پس در نتيجه “بچه دزد” يا غلزی كلمات بيمورد در شآن اين ملت ارجمند و نجيب است .<br />داستان غلزائی ها نظر به اينكه خارج از ساحه زيست پشتونها بگوش برسد ، بداخل پشتونها زياد است . مثلآ از جمله شير محمد خان ابراهيم زائی كه خود از نويسندگان بنام و از جمله پشتونها ميباشد .<br />در كتاب « تواريخ خورشيد جهان » نسب غلزائی ها را چنين ميآورد كه آنهم افسانه ئی بيش نيست : « شاه حسين را بمقتضای بشريت و جوانی با صبيه بكر شيخ بيت كه متو نام داشت ، الفتی و محبتی پيدا شده و رفته - رفته كار بجائی رسيد كه بی رضآ مادر و پدر سلسله مواصلت باهم درست كردند تا بعداز چند گاه آثار حمل ظاهر شد ... بخدمت شيخ بيت رسيده از حقيقت نجابت شاه حسين آگاه ساخت ... و در ساعت سعيد نكاح بی بی متو را به شاه حسين بست ... بعداز چند ايام معدوده از بی بی متو فرزند نرينه تولد يافت ، چون اين پسر پيش از نكاح به حالت وصال دزدانه علوق يافته بود بدان سبب او را غلزی نام نهادند چه بزبان پشتو غل دزد را و زی پسر را ميگويند معنی آن بفارسی دزد پسر باشد و ... » ( ص 209 تواريخ خورشيد ... )<br />ما اين نوع افسانه ها را به هيچ صورت نميپذيريم ، و حق همين است كه ما گفتيم غلزی ها از احفاد خلج ها و خلج ها از ريشه توركی و بعداز آن طوريكه علمای بزرگ در بالا با اسناد عالی به اثبات رسانيدند كه آنها بعدآ به پشتو گرائيدند .<br />وقتيكه ما شجره غلجائی ها را مطالعه مينمائيم ، اولتر از همه بايد گفت كه املايی غلزی يا غلزايی نادرست است و بايد غلجايی ويا خلجايی نوشت و سپس اولاده آنها را كه نامهای توركی دارند در شجره نسب شان بدست ميآوريم مثلآ فرزند غلجی اول كه از شاه حسين و بی بی متو بار آمده نامش توران كه مستقيمآ به تورك ها ارتباط و مناطق تورك ها بنام توران ياد ميشود ، و نامهای ديگری مثل ابولر ( با پسوند توركی ) ، بارو ، جلالری و يكی از فرزندان موسی بن ابراهيم بن غلجی “تركی” نام دارد كه در ساحات غزنی شكل “تره كی” را بخود گرفته است كه اصل اين كلمه در كتاب « تواريخ خورشيد » تركی به چهار حرف آورده شده است كه درست ميباشد .<br />و باز از همين تركی شش طفل تولد ميگردد كه در ختم نامهايشان كلمه “خيل” علاوه گشته است . از جمله يكی از نواسه هايش بنام “خان خيل “ مسمی شده و يكی ازين خاندان باسم “باتوری” كه مطلقآ تورك ها آن نام را ميگذارند كه مفرس آنرا “بهادر” آوردند كه از قديمترين لغات كهن توركی بشمار ميآيد ، همچنانيكه كلمه “تور” به دها قسم از آغاز پيدايش زبان توركی رايج بوده است واز ارتباطات لفظی طوريكه ميابيم در ميان غلجائی ها و بعضآ پشتونهای ديگر زياد يافت ميشود - مثلآ لوی ، بيك ، خان ، انه ( غازی انا ) در توركی بمعنی مادر يا غازی مادر ، اولس ، جرگه و صد های ديگر ، بنآ اين خود ميرساند كه پيوند های خونی ، محلی لفظی و ثقافتی زياد است .<br />كلمه “كته” توركی است و كته وازی ها از جمله غلجائيان اند كه تيراندازی ها ، نيزه بازی ها و اسب دوانی های شان به عين شكل تورك های تير انداز ميباشد .<br />باكم از توركان تير انداز نيست *** طعنهً تير آورانم می كشد<br />از گفتار بالا به اين باور آمديم كه اولتر از همه ، جمله اولاد آدم ايم و ثانی اينكه ما مشابهت ها و ارتباطات ديگر داريم خاصتآ مسلمانی ميباشيم ، لذا بهتر آنست كه باهم بپيونديم و يكديگر را عزيز بدانيم و مطالعات فردی و اجتماعی فقط بخاطر شناسائی ميباشد .<br />عبدالحی گرديزی در زين الاخبار ميآورد : « پس امير محمود به هرات آمد نزديك پدر ، و از هرجای مدد خواستند و ابونصر ابوزيد را برسولی نزديك خلف بن احمد حاكم سيستان فرستادند . ( خلف ) بيامد با لشكر ساخته و امير فريغون از گوزگانان آمده همچنين تركان خلج را نيز بخوانند و خلف را به پوشنگ بگذاشتند . » ( ص 372 زين الاخبار ) .<br />در سطر بالا استاد عبدالحی حبيبی كه خداوند غريق رحمتش بنمايد “ توركان” “تركان “ را بشكل “ تره كان “ آورده اند كه كاملآ غير قابل پذيرش است . اين حرف “ها” را بخاطری آورده اند كه آنرا خواسته اند به “تره كی” كه بعضی اقوام پشتون بدان منسوب ميباشد ، كلمه را به آنطرف بكشانند ، درحاليكه از نگاه قواعد فارسی نبايد حرف “ها” آورده شود و خود با فتح “رآ” موضوع را به عين شكل به تلفظ می آورد . از جانب ديگر “تره كی “ ها هم جزً غلجائی هاست و بدون جنجال بازهم غلجائی ميشوند و يكی از اقوام خلج های تورك بشمار ميآيند . ای كاش استاد اين حرف “ها” را نمی آوردند كه در شآن مبارك شان ضرر مينمايد .<br />دليلی كه اين نگارنده به اشتباه استاد حبيبی دارم ، خطوط زير است كه استاد حبيبی بقلم خود تحرير داشته : « ...و اين كلمه بلا شبهت غلط است كه صحيح آن خلج باشد ، و تلفظ كنونی آن غلجی است كه عبارت از قبايل افغانی ساكن حدود غزنه و زابل باشند و سلسله شاهان خلجی هند نيز بديشان تعلق داشت و ميرويس و محمود و اشرف شاهان هوتكی نيز غلجی و خلجی بودند به ظن غالب كلمه “تره كان” به فتحتين صحيح است كه عبارت از ترك به فتحتين قبيله معروف خلجی يا غلجی زابلستان باشد . كه اكنون هم به همين نام بين غزنه و قندهار در زابلستان تاريخی سكونت و حيات كوچی دارند . و اين نام را كه به فتحتين تلفظ ميشود همواره مورخان و نويسندگان با ترك بضمه اول و سكون دوم خلط كرده اند . و همچنين بين خلخ قبيلهً تورك و خلج قبيله افغانی اشتباه روی داده است ، بنابران املای تركان به “تره كان” كه تلفظ صحيح كلمه است آورده شد » . ( ص 373 حاشيه استاد حبيبی به كتاب زين الاخبار ) .<br />حقيقت انكار ناپذير اينست كه استاد اولآ كلمه «به ظن غالب» را آورده است و به زبان توركی هم آشنا نيستند و “ظن غالب” كلمه ايست كه يقين ندارم معنی ميدهد . ديگر اينكه تمام موًرخين و قاطبه تورك شناسان خلخ ، خلج و غلج را يكی ميدانند و اگر مبالغه نشود همه متون قديم بلاشك هر سه را يكی دانسته و طائفه خلج را تورك خالص دانسته اند كه سعی و كوشش استاد بخاطر پشتو سازی مورد ندارد . ای كاش كه حقيقت ميداشت و من به طرفداری شان قلم ميزدم . سوم اينكه در سطور بالا گفتم كه استاد حرف<br />“ها” را خودشان علاوه كرده اند ، با تصادف نيك كه در سطر آخر نوشته بالايشان خود ايشان اعتراف فرموده اند كه حرف “ها” را علاوه نمودند .<br />ما درينجا علاقمند تورك سازی و پشتون سازی نميباشيم ، فقط آرزوی ما درست نويسی و حقگويی ميباشد ونه مسخ تاريخ .<br />جناب حسين علی يزدانی يا حاج كاظم كه از نوشته های بسيار دقيق شان درين رساله استفاده ها نموديم ، در كتاب « پژوهشی در تاريخ هزاره ها » زير عنوان خلج و خلخ بصورت مفصل ، مدلل و مستند ثابت كرده اند كه خلج ها و خلخ ها همه يكی و از اهل تورك ميباشند و جناب يزدانی سعی كرده همه استدلال خود را از زبان موًرخان قديم و جديد و محققين تورك شناس و دائرت المعارف ها بياورد ، تا مبادا مثل استاد مرحوم جناب حبيبی و كسانی ديگر باز در اشتباه نيفتند .<br />درحاليكه بداخل اين مقاله از زبان خود غوری ها شنيديم كه در واقعه سلطانه رضيه ميگفتند كه تورك ، فرزند تورك و فرزند تورك ميباشم كه شبهه يی را در آن نميابيم و خلج ، غلج و خلخ كه يك قوم بنامهای مختلف ياد ميكردند در حقيقت يك ريشه داشته و يكی ميباشند .<br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(0, 102, 0);">.ادامه دارد</span><br /></span></span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-8276470793486585524?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-60212467246504884822008-04-13T09:54:00.000-07:002008-04-13T10:57:14.471-07:00<div style="text-align: right;"><div style="text-align: center;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(204, 51, 204);font-size:130%;" ><span style="font-family:arial;">كوشانی ها و يفتلی ها</span></span><br /><span style="font-family:arial;"></span></div><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:130%;">كوشانيها و يفتليها يكی از قديم ترين تورك افغانستان ميباشند ، ازينكه در تواريخ ميخوانيم كه كوشانيها چند صد سال پيش از ميلاد مسيح در بگرام كابل تخت نشينی كرده اند ، بی ترديد درست است . اما سوال اينجاست كه آيا وقتيكه آنها از توركان ختای يا توركستان شرقی چين ( ماچين ) بيرون آمدند و از طريق تخارستان به كابل داخل شدند و به زودی جلو حكومت را در خاك افغانستان كنونی بدست آوردند ؟ جواب ما درين سوال منفی است ، زيرا در ساحات زابلستان و كابلستان ، سرزمينهای غزنی وهم ارزگان از اقوام آنها يا كوشانی يفتلی حيات بسر ميبردند و هنوز يك موًرخ مدقيق نتوانسته است دريابد كه آيا كسانيكه از بيرون آمدند و فورآ زعيم های افغانستان آنوقت شدند ويا اينكه از داخل اقواميكه قبلآ در آنجا حيات بسر ميبردند خانواده ئی باسم كوشانيها بر سر قدرت رسيدند . اما برای ما معلوم است كه كوشانيهای تورك تبار از توركان ختای ميباشند .<br />يك مسئله ديگر اينست كه در تخارستان كنونی افغانستان ، كوشانيها و يفتليها زندگی ميكردند و مردم آنجا نيز اهل تورك بودند و متآسفانه در بعضی جای ها ديده ميشود كه تخارستان و تاريخ آنرا بصورت درست نمي نويسند و بتاريخ جعل مينمايند .<br />كوشانيها و يفتليها هر دو يك فاميل و از يك قوم ميباشند و در همه تواريخ ميخوانيم كه يفتليها بقايای كوشانيها ميباشند و اين موضوع كاملآ حقيقت دارد .<br />مگر مهم اينست كه يكتعداد ايراندوست ها كوشانی و يفتلی را از نژاد آرين ميشمارند و اين موضوع بصورت قطع نادرست و جعل كردن تاريخ ميباشد . زيرا در دائرت المعارف ها ، خاصتآ در دائرت المعارف اسلامی كوشانيها و يفتليها را تورك گفته اند . مثلآ در بعضی منابع معتبر ديگر چنين آمده اند : « شاهنشاهی آتيلا هون يعنی بدون شك تورك بود ..... هون های اروپا كه قطعآ از نژاد تورك بودند ..... توكيو ها قرار دارند ، اين ملت از نژاد تورك بود و نام خود را به مجموعه مللی داده است كه بان زبان تكلم ميكردند » ( صفحات 154 - 157 امپراتوری صحرانوردان ) .<br />يوچی ها ، سيتی ها ، توكيو ها ، ژوان - ژوان ها و هون های سفيد عبارت از كسانی ميباشند كه از ميان آنها تگين شاهان ، يفتل شاهان ، كوشان شاهان ، رتبيلان ، كابلشاهان ، قرلوق شاهان ( طائفه سبكتگين ) سربرآوردند و در خاك كنونی افغانستان حكمروائی كردند .<br />آقای رنه گروسه محقق توركشناس يفتليها را مغول ميداند و چون يفتليها را مغول ثابت نموده بنآ كوشانيها نيز مغول ثابت ميگردند چونكه همه از يك نسل ميباشند مگر در متن اين نوشته آورديم كه بسياری از محققين تفاوت بين مغول و تورك را نيافته و مغشوش شده اند كه اين راه گمی آنها خطری را در نوشته هايشان وارد نميسازد چونكه تورك و مغول در ريشه يكی ميباشند . در يكی از جای ها رنه گروسه خودش اعتراف مينمايد كه : « “هيونگ نو” های تورك نژاد قبل از ميلاد مسيح و “سين پی” های مغولی نژاد در قررن سوم پس از ميلاد “ژوئن - ژوئن” های مغولی در قرن پنجم ميلادی “تركان توكيو” در قرن ششم ، “تركان اويغوری” در قرن هشتم ، تركان قرقزی ( قرغزی ) در قرن نهم ، ختائيان مغولی نژاد در قرن دهم “كرائت” ها يا “نايمان” ها كه آنها نيز بلاشك تورك نژاد بوده اند از قرن دوازدهم و بالآخره مغولان چنگيز خانی در قرن سيزدهم ، هر چند ما بر هويت اين قبايل واقفيم و ميدانيم گاه تورك وگاه مغول بوده اند و تفوق و تسلط خودشان را بر ديگران تحميل نموده اند ولی نميدانيم كه در ابتدآ و در مبدآ قلمرو آبآ و اجداد اين تركان و مغولان و تنگقوت ( تنگغوت ) ها چگونه و در كجا ها بوده است » ( ص 15 امپراتوری ) .<br />اين موًرخ بزرگوار بازهم اقلآ وقت آنرا نيافته تا چند دقيقه ای تفكر نمايد كه آنهائيكه در خاك افغانستان حكومت كرده اند ، آنها از خاك افغانستان سر برآوردند وتنها در نسب به هون ها ، ژوان - ژوان ها و توركان ختای ارتباط ميگيرند و ازينكه اگر در جستجوی منشآ آنهائيكه در ختا بوده اند باشند ، لابد موضوع آسانی نيست زيرا باز به افسانه ميكشد كه همان اولاده يافث میباشند و در همان سرزمينهای ياد شده وجود داشتند .<br />حالا بنگريد كه آقای رنه گروسه با اعتماد كامل و از روی اسناد غيرانكار ناپذير هياطله را از نسل تورك و مغول ميگويد : « هياطله كه نيز بدون ترديد مغولی هستند « ( ص 154 امپراتوری ) .<br />همچنان تكرارآ ذكر ميكند كه : « هون های اروپا كه قطعآ از نژاد تورك بودند ..... توكيو ها ، اين ملت از نژاد تورك بود » ( ص 157 همان كتاب ) و استاد حبيبی ابدالی ها را بقايای يفتلی ها ميداند و آنها را از پشتونيت می برآرد .<br />استاد عبدالحی حبيبی ميگويد كه دودمان های حكام افغانستان قديم از نسل يفتليها و كوشانيها ميباشد .<br />« دودمان های حكمرانان داخلی كه از بقايای كوشانیان و يفتلیان و ديگر مردم اين سرزمين بودند » ( ص تاريخ افغانستان ) چون حكمرانان و دودمانهای حكام بعداز يفتلی ها و كوشانيها عبارت بودند از تگين شاهان ، رتبيل شاهان ، كابلشاهان وغيره و همه از نسل هون های سفيد و تورك بودند ، بنآ بروايت استاد حبيبی به استناد منابع عربی و دائرت المعارف اسلامی همه تورك بودند ، پس يفتليها و كوشانيها كه ابولآبای آنها ميباشند نيز تورك هستند .استاد عبدالحی حبيبی باز علاوه ميدارد كه كوشانی ها و يفتلی ها اصلآ تورك ميباشند : « كابلشاهان را موًرخين بنامهای مختلف ياد كرده اند ، برخی آنها را به اعتبار كيش و آئينی كه داشته اند برهمن يا هندو شاهان ويا بودائی شمردند و جمعی موًرخان ايشان را از بقايای كوشانو هيفتلی يا تورك خوانده اند » ( ص 74 افغانستان ) .<br />استاد حبيبی باز به تآييد قول بالا كه بقايای كوشانی و يفتلی را به تورك منسوب ميسازد از زبان البيرونی چنين ميآورد « در كابل پادشاهان تورك حكم ميراندند كه اصل ايشان را از تبت گويند و نخستين شاه اين سلاله برهتگين بود ..... بعداز آن بر اين سرزمين شاهیان كابلی مستولی شده اند كه قرنها از حكمرانی ايشان گذشته وتا شصت نفر ميرسنس و من شنيدم كه نسب آنها را برديبايی نوشته اند كه در قلعه نغر كوت موجود است و خواستم بر آن آگاهی حاصل كنم بنابر سبب هايی ممكن نگشت از جمله اين شاهان كنك ( كنشكآ ) است كه بهار پشاور به او منسوب است ..... » ( ص 75 افغانستان ) .<br />مكررآ گفتيم كه استاد حبيبی بسيار سعی دارد يفتليها و كوشانيها را به آريائی و باز به پشتونها نسبت دهد در پاورقی گفته های بالا موضوع را چنين ترديد مينمايد : « چون قبايل كوشانی و هفتلی آريائی از ماورای پامير و واخان به اراضی شمال هندوكش فرود آمده بودند بنابرآن موًرخان قديم ايشان را ترك پنداشته اند و تصور ميكردند كه از تبت آمده اند » ( ص 75 ) .<br />قضاوت را به خوانندگان با انصاف ميگذاريم ، اولآ سخن البيرونی صحيح ترين و موًثق ترين بوده هيچكس تا اكنون در دنيای ما حرفی از وی را رد نكرده و گفته های او را سند اعلی ميدانند .<br />دوم اينكه استاد حبيبی ، موًرخين قديم را بخاطر اثبات قول و ميل خود غلط ميگويد در حاليكه همه مآخذ وی از همان موًرخين قديم است ولی نميدانم چه اتفاقی افتاد كه استاد بخاطر اينكه ابدالی ها را از نسل يفتلی ثابت كند يفتلی ها را آريائی ميسازد . وما مكررآ ديديم كه صد ها موًرخ قاطعانه گفته اند كه كوشان و يفتل يكی و از نسل و نژاد تورك ميباشند .<br />سوم اينكه استاد ميفرمايد كه از ماورای پامير و واخان يفتلی و كوشانی آمدند و اين را بخاطر اثبات قول خود آورده اند ، درحاليكه متوجه نشده اند كه ماورای پامير و واخان همان توركستان چين و خاك هون ها ، ژوان - ژوان ها ، توكيو ها و خطائی ها هستند كه تبتی ها با ايشان هم خونی و هم نژادی دارند .<br />نظر زائر چينی : « زاير مشهور چينی شوانگ چوانگ ( هيوان تسنگ ) درباره اقوام مختلف تورك كه در تخارستان ، بلخ ، قندهار و ننگرهار حكمروائی داشتند ، معلومات مبسوطی ارائه ميكند . موًلف Afghanistan of the Afghans عقيده دارد كه حاكميت كوشانيهای تورك تبار كه يكی از گروپ های فرعی يوچيها بودند ، بعداز پارچه شدن بصورت شهزاده نشينی ها ادامه پيدا كرد و نمونه بزرگ آن كابلشاهان و يبغو های تخارستان اند » ( ص 17 - 18 آريانای برونمرزی برلاس و او از منابع چينی و توركی ) .<br />استاد حبيبی تورك بودن كوشانی و يفتلی را درينجا بصراحت توضيح ميدهد كه :« در نصف اول قرن هفتم ميلادی در شمال هندوكش و ولايت تخارستان تا بلخ و ميمنه امرايی از نژاد توه كیو ( بقايای كوشانی و يفتلی ) حكمرانی داشتند كه مركز ايشان قندز بود « ( ص 107 تاريخ افغانستان ) .<br />در بالا استاد حبيبی توه كيو را در ميان هلالين بقايای يفتلی و كوشانی ميآورد و حقيقت هم همين است كه استاد حبيبی ميفرمايد وبا صد دليل در سطور ديگر گفتيم كه توكيو ها توركان ميباشند و در آن گفته شكی و ترديدی موجود نيست .<br />در كتاب افغانستان بعداز اسلام درباره تگينهای افغانستان كه شاهان معروف بودند چنين آمده است : « در مدت سه قرن اول اسلامی در تاريخ افغانستان ، نام امرآ و حكمرانانی برده ميشود كه در آخر اسمای ايشان كلمه “تگين” اضافه ميشود . اين سلسله شاهان شايد از يك خاندان معين نباشند ولی مانند امرای شمال هندوكش ايشان نيز از عناصر “كوشانی هفتلی” اند كه در ازمنه قبل از اسلام به صفحات شمال هندوكش و تخارستان آمده اند و از رجال همين كشور شمرده ميشوند . و حتی بنام يكی از ايشان بين مجرای ارغنداب و هلمند در غرب قندهار كنونی شهری بود در دوره غزنويان آنرا “تگين آباد” گفتندی » ص 109 ) .<br />چون تگين كلمه توركی و تگين شاهان صد در صد تورك و پادشاهان بسیار قديم افغانستان ميباشند كه حتی تگين آباد يا نام قديم قندهار بنام آنها مسمی است و بگفته خود استاد حبيبی كه ميگويد ، تگين ها نيز از عناصر كوشانی و هفتلی اند ، پس سوالی پيدا نميشود كه ما كوشانی و يفتلی را قاطعانه طائفه تورك بشماريم .<br />نپكيان امرای تورك قديم افغانستان كه قبل از تگينان در افغانستان حكم ميراندند نيز از نژاد تورك و بقايای يفتلی ها اند ، چنانچه استاد حبيبی ميفرمايد : « گمان ميرود كه اين دسته شاهان از بقايای امرای هفتالی و كوشانی باشند كه بعداز اختتام دوره عروج هفتاليان در شمال و جنوب هندوكش حكمرانی داشته اند .» ( ص 105 و او از مقاله مارتن ) .<br />بقول استاد حبيبی و او به تآييد كرستين سين در تخارستان يبغو ها كه لقب قديم شاهان كوشانی بود حكم ميراندند و نيزك های تورك نژاد بآنها همكار بودند و در تاريخ اسلام در افغانستان تصريح شده كه نيزك ترخان ، جان نثاری هايی برعليه نفوذ اسلام در توركستان كرده است .<br />در قسمت شاران باميان كه استاد حبيبی آنرا به ( شيران ) مبدل ساخته سوالاتی برميخيزد ، اولآ قطعآ نميتوان آنرا “شير” خواند و دوم كلمه “شار” در شاهان غور و سلاله های توركی كوشان و يفتل كلمه “شار” معمول بوده است .<br />“شار” خود كلمه توركی و به يكسلسله شاهان چون تگينان ، نپكيان ، رتبيلان وغيره استعمال ميگردد ، چون موًرخين نتوانستند معنی كلمه را دريابند بنآ آنرا “شير” بمعنی حيوان درنده آوردند ، البته با آنكه تعبير غلط است ولی اين تعبير غلط با همه غلطی خود سابقه طولانی دارد و بعيد نيست كه زعمآ و رهبر ها علاقمند ميباشند تا در غيرت و حمله چون “شير ژيان” نسبت پيدا نمايد .<br />ولی كلمه اصلآ “شار” كه در متون به همين شكل آورده شده است مثلآ در صفحه 122 افغانستان بعداز اسلام ميخوانيم : « در زمانهای قديم بنای شهرستان بخارا از طرف شهزاده شير كشور بن قراجور بن يبغو ميداند ..... » درينجا شير كشور آمده است گويا مرد غيور مملكت ميتواند تعبير گردد ، گيرم كه اگر “شير” بمعنی حيوان درنده باشد ، ناگزير آنرا نيز ميتوان پذيرفت بخاطريكه كلمات توركی و تاجيكی اصلآ مخلوط و مركب ميباشند و در جمله بالا آمد كه « شير كشور بن قراجور بن يبغو كه اين خود نمايانگر تورك بودن آنهاست ، بنگريد درينبيت كه “شاران” را به چه معنی آورده اند :<br />پيش از همه شاهان است در ماضی ومستقبل<br />پيش از همه شيرانست در شيری و در شاری<br />اكنون چندين دهه وقصبه و قشلاق بنام “شاران” ميباشد و در اصطلاح مردم آنرا “شهران” هم گويند .<br />شايد در بحث تاجيك ها كه مقاله مستقل نوشته خواهد شد بسيار مسائل را روشن بسازيم و بسيار كلمات را توجه و تشريح نمائيم ، يك مثال از آن كلمات اينست كه در فارسی ما ميگوئيم “شاه” يا پادشاه بمعنی زعيم و آمر ، درعين حال كلمه “پاشا” ( بدون حرف های دال و ها ) معنی رزم آور و رهبر جنگ و زعيم را ميدهد كه در توركيه سابق منصبی بزرگی بوده كه بمانند “خان خانان” تورك های بابری هند ، معنی رئيس كابينه و رئيس الوزرآ استعمال ميگرديد .ودرين باره مثال ها زياد است كه بوقت موعود تحرير خواهد شد .<br />و حالا بخاطر اثبات قول به كتاب خود استاد حبيبی و اسناد او مراجعه مينمائيم كه “شار” بمعنی شهرياران آورده شده است ونه “شير” . « رتبيلان و كابلشاهان و لويك و شار وغيره » ( ص 30 ) كه “شار” در رديف شاهان ديگر ويا تورك شاهان آورده شده است .<br />« بقول ماركوارت محقق آلمانی ريشه كلمات شار و شير و شهر و شاه يكی بوده وبا كشتريه ( طبقه حكمرانان نظامی ) مقارنت دارند » ( ص 71 ) .<br />كلمات بالا و استعمال آنها تحليل كار دارد ونه به حكم آنی و لحظوی ، اگر “شار” بمعنی تلفظ عاميانه بياوريم كابليان “شهر” را “شار” گويند كه به “شاه” و “شير” ارتباطی ندارند ، تنها تشابه اندرميان آنها حرف “شين” است و بس .<br />« اليعقوبی ..... نام ملك تخارستان را شروين مينويسد ..... چون شروين ناميست كه همان ريشه شار و شير و شاه دارد . بنابران ميتوان گفت كه اين امرآ نيز از همان عناصر بومی كوشانی و هفتلی اند » ( ص 113 ) . استاد حبيبی درين جمله بالا با بزرگواری خويش اعتراف مينمايد كه “شار” های باميان تورك ميباشند از جانب ديگر ما در ايران شروانشاهان داريم كه همه تورك ميباشند و سرور و سردار سخنوران توركان پارسی گوی نظامی گنجوی يا خداوندگار قصيده سرائی بدربار يكی ازين شروان شاهان شاعر دربار بود و ميخواست به شيروان شاه خمسه را بزبان توركی آذری بسرايد ولی شروانشاه كه تعصب نداشت برايش گفت كه فارسی را ترجيح ميدهد .<br />و از “شروين” بالا دانسته ميشود با شروان شاهان شايد ارتباطی باشد ورنه كم از كم در كلمات مشابهت دارند كه به شاهان تورك نسبت ميابند ، و پادشاه تخارستان كه شروين است بدرستی ميرساند كه شاهان تخارستان بشمول شروين همه از توركان ميباشند .<br />استاد عبدالحی حبيبی در كتاب پرمحتوای « تاريخ افغانستان بعداز اسلام » بارديگر به صراحت لهجه برخلاف يكتعداد محدود و بموافقت قاطبه مورخين كوشانی و يفتلی را ميگويد كه تورك ميباشند : « نيزك معاصر يزدگر ( 31 هجری ) كه مورخان عرب لشكريان او را ترك ( عناصر كوشانی هفتلی ) شمرده اند » ( ص 115 ) ، آوردن كلمات كوشانی و يفتلی در ميان هلالين توسط استاد حبيبی ، قاطعانه حكم بر آن مينمايد كه كوشانی ها و يفتلی ها توركان ميباشند .<br />در قسمت “شير” و “شار” يك دليل خوب ديگری چنين داريم :<br />مر طغرل تركمان و جغری را ***** با بخت نبود وبا مهمی كاری<br />استاده بود به باميان شيری ***** بنشسته بعز بشين شاری<br />در قسمت آوردن كلمه “شير” به عوض “شار” به يك نتيجه ديگر ميرسيم كه به رهبران جهت خوشی شان كلمه شير را ميآورند و در تواريخ زعمآ ، نويسندگان و شعرا درين نسبت سعی ها بخرچ داده اند .<br />در اخير اين بحث چنين نتيجه بدست ميآيد كه كوشانيها و يفتليها كه آنها را به قوم سيتی های توركان ختای نسبت ميدهند ، از شهرياران تورك ميباشند و بقايای آنها را به اين شكل ميشناسيم كه در افغانستان قديم حكم راندند :<br />يك - لاويك ها كه استاد عبدالحی حبيبی تلاش زياد نموده كه آنها را نسبت نسب پشتون بدهد ولی هيچ دليلی عقلی و نقلی در آن موجود نيست همانطوريكه استاد كلمه “لوی” آورده و آنها را لويكان ( بمعنی بزرگان ) آورده ، درحاليكه استاد راعی ميفرمايد كه “لوی” در توركی و در متون بسيار قديم نيز معنی “بزرگ” را ميدهد . ولی عقيده من همين است كه كلمه لاويك استو تورك چندان به تلفظ “الف” وقعی نميگذارند و لويگ ( بفتح واو و كاف فارسی يا “گ” ) تلفظ مينمايند وما در چند جای ذكر كرديم كه اينهمه شاهان مختلف از احفاد كوشان و يفتلی ميباشند و ابدال قطعآ به يفتل ارتباطی ندارد و شايد به حسن ابدال رابطه بگيرد . استاد حبيبی باز ميآورد : « درين وقت حكمران حدود غزنه شخصی بود از خاندان لويك كه ذكر ايشان در اوايل كتاب گذشت و شايد از بقايای امرای كوشانو هپتالی افغانستان باشند ( ص 140 تاريخ ..... ) .<br />دو - رتبيلان كه ايشان تورك و تورك نژاد ميباشند ،<br />سه - كابل شاهان كه شرح آنرا آورديم و همه اتراك اند ،<br />چهار - نپكيان به اعتراف خود استاد حبيبی و ديگران اين شاهان از توركان اند ،<br />پنج - حكام و امرای شمال افغانستان همه اتراك اند ،<br />شش - تگينان نيز از تورك هائی ميباشند كه ما از آنها يادآور شديم ،<br />هفت - شيران باميان ( شاران ) كه در بالا بر آنها بحث بعمل آمد كه همه اتراك اند .<br />هشت - سوريان : در جاهای ديگر اين مقاله از آنها يادآوری كرده ايم كه همه اهل تورك ميباشند و ارتباطی به توركان ايماق دارند .<br />هشت طائفه بالا عمومآ از اولاده و بقايای توركان توكيو ويا كوشان و يفتلی ها ميباشند كه شرح آنها داده شد .<br />ما هنوز در بدخشان يفتلی ها را كه بزبان اصلی توركی اويغوری يفتلی ها صحبت ميكنند داريم و آنها كاملآ از اولاده يفتلی های اصيل ميباشند و در حقيقت در شهر فيض آباد بدخشان از نگاه نسل و نسب همين يفتليها اكثريت دارند كه بداخل شهر لغت تاجيكی بر آنها غالب آمده و به تاجيكی صحبت مينمايند .<br />در شمال كابلستان ، به صد ها هزار اهل كوشان و يفتلی تشريف دارند كه بعداز سپری عصور و قرون زبان دری را اختيار كرده اند ولی طوريكه ذكر نموديم هنوز قريه های زيادی وجود داررند كه بزبان اصلی يفتلی ها و كوشانيها يعنی لهجه مشهور و قديم توركی اويغوری صحبت مينمايند .<br />در ساحه غوربند و دره كوشان و نواحی كوتل شيبر ( اصلآ شور “بفتح اول و دوم” بمعنی تپهً سر سبز و جای چراگاه و ايلاق و تلفظ آن به ضم شين و فتح واو به توركی يفتلی ها ) كثيری از مردم بزبان اصلی كوشانيها سخن ميگويند و اين نگارنده به تعدادی از آنها صحبت نموده ام و كوه نشين هايشان زبان توركی كوشانی را بسيار فصيح و روان تكلم مينمايند</span> . </span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-6021246724650488482?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-76288227641736074442008-03-30T06:52:00.000-07:002008-03-30T06:57:48.482-07:00<div style="text-align: right;"><div style="text-align: center;"><div style="text-align: center;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);font-size:130%;" ><span style="font-family: arial;">تاريخچه نژادها و اقوام در افغانستان - تورك قزلباش<br /><span style="color: rgb(0, 153, 0);"> تورك قزلباش</span></span></span><span style="font-size:130%;"><br /><span style="font-family: arial;"></span></span></div><br /><div style="text-align: right;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);font-size:130%;" ><span style="font-family: arial;"></span></span><span style="color: rgb(51, 51, 255);font-size:130%;" >پروفيسور عنايت الله شهرانی</span><br /></div><span style="font-size:130%;"><span style="font-family: arial;"></span></span></div><span style="font-size:130%;"><span style="font-family: arial;">تاريخ اين كلمه توركی بعداز دوره امير تيمور جهانكشآ بلند شده است . قزل در توركی بمعنی “سرخ” و “باش” سر معنی ميدهد كه تحت الفظی آن “سرخ سر” ولی بمفهوم “كلاه سرخ” در ميان اردو ويا عساكر پذيرفته شده است .<br />اولين بار اين تركيب زيبا يا صاحبان كلاه قرمزی بدوره اولاده شاه صفی ولی استعمال گشت و بعداز آن اين گروپ بمانند “ينگ چريان” ونه به اندازه شان صاحب قدرت خوب بودند بلكه عمومآ و مستقيمآ بفرمان حكام كار ميكردند .<br />“ينگ چريان” از نوجوانان تشكيل شده بودند كه بعداز استقرار و كثرت نفوس شان بمقام خلافت نفوذ آنها بحدی رسيده بود كه يك خليفه را از ميان برميداشتند و خليفه ديگری را بمقام خلافت عثمانی مينشاندند .<br />ولی قزل باشان اصلآ از اسيران جنگی امير تيمور بودند كه امير تيمور آنها را در برگشت بعداز فتح خليفه مقتدر توركيه اسلامی سلطان بايزيد يلدرم به اردبيل آذربايجان باخود داشت و ميخواست آنها را به سمرقند ببرد . ولی حضرت خواجه علی خلف مولانا صدرالدين نبيره جناب سيد شاه صفی الدين ولی (رح) كه امير تيمور به او و فاميلش ارادت داشت مانع بردن اسرآ به سمرقند شد و چون آنها مسن تر از دوره های اول “ينگ چری” های توركيه بودند ، بمريدی شيخ صفوی خواجه علی نشستند و زياده تر از شكل عسكری به روحانيون وبعباره ديگر بمريدان شيخ ميماندند . ازآنرو در آغاز نام شان را قزل باش نگذاشته بودند ،<br />سپس بعداز چند نسل آن زمان كه شاه اسماعيل صفوی آهنگ جهانداری نموده و خانقآ را بجای خود گذاشته وبر تخت سلطنت نشست همين اولاده مريدان را كه از زمان جدش خواجه علی مانده بودند ، گارد محافظ و رزمندگان تعيين نمود و نام شان را “قزلباش” گذاشت .<br />وجه تسميه قزلباش را بهتر است از زبان سردفتر موًرخان عباس شيروانی بشنويم : « نگاشته اند كه هرگاه امير تيمور كورگان بجنگ شتافت بشهر اردبيل رسيد خبر كرامات و خرق و عادات حضرت خواجه علی خلف مولانا صدرالدين ، نبيره جناب سيدشاه صفی الدين عليهم الرحمه شنيده تنها وقت صبح بخانقآ نبيره شاه صفی آمد ، شاه بعداز نماز فجر در مجلس خود بمراقبه مشغول بود ، مريدانش دور او مراقب بودند هرگاه امير تيمور در رسيد شاه چشم كشاد و از راه كشف دريافته برخواست و امير تيمور را در بغل كشيد و پهلوی خود نشاند امير تيمور در دل خود گفت كه من بر بايزيد فتح خواهم يافت يانه شاه از روشندلی دريافته فرمود كه برو به مقصد خواهی رسيد ، آنگاه يك كلاه عنايت كرده رخصت فرمود امير تيمور بعداز فتح مراجعت كرده در سواد اردبيل رسيده بعدازظهر تنها به خدمت شاه حاضر شد و ملازمت حاصل نموده بسيار جواهر و اسباب عمده و كيسه های زر پيشكش كرد شاه قبول نكرد و هيچ نگرفت امير تیمور گفت شاه نذر مرا قبول فرمايد تا خاطر من شاد شود فرمود كه مرا به اين اشيآ حاجت نيست مگر از لشكر بايزيد كه اسير آورده ايد ازآن كسان آنقدر كه در حجره من درآيند بمن دهيد امير تيمور بجان منت گفته اسيران را طلب كرد ، جوق جوق ميآمدند و در حجره ميرفتند تا آنكه چند هزار اسير كه در قيد امير تيمور بودند جمله در آن حجره داخل شدند ، امير تيمور ازين كرامت نهايت معتقد شد و زمين ادب بوسيد مرخص گشت ، شاه اسيران را از حجره بيرون آورد و گفت كه آزاد كرديم شما به اوطان خود برويد جمله مريد شدند و گفتند كه ما نميرويم در خدمت خادمانه خواهيم زيست شاه قبول كرد بعداز دودمان شاه صفی هرگاه شاه اسماعيل صفوی بر جای آبادی خود نشست اولاد همين اسيران آزاد و ديگر مريدان نيك نهاد كه جمله شريف و سپاهی دلير بودند شاه اسماعيل اولی را ترغيب جهانگيری دادند ، ملك ايران را مسخر كردند و قزلباش عبارت از همين گروه با شكوه است .چنانكه در تاريخ عالم آرای عباسی مسطور است كه سلطان حيدرالموسی الصفوی پدر شاه اسماعيل شبی در خواب ديد كه او را تاج دوازده ترك از عالم غيب عطا گرديده ، لهذا از سقرلات قرمزی كلاه تركمانی را بكلاه دوازده تركه مبدل كرده بر سر مريدان نهاد منشيان خاندان صفويه باين افسر ممتاز شدند و ملقب به قزلباش گشتند .<br />ولادت اين پادشاه درسال 761 واقع شد و در 791 جلوس كرد » ( ص دوازده سلطان نامه ) .<br />در قسمت وجه تسميه بالا كه سردفتر موًرخان نظر داده ، نگارنده موافق ميباشم ، زيرا خاندان شاه صفی ولی صاحب كرامات بوده اند ، و گنجانيدن چند هزار نفر در يك حجره بی ترديد ميتواند كرامت باشد ، اما گاه گاهی يك تعداد موًرخين ميگويند كه حجره مذكور دو دروازه داشته و كسانيكه از اسرآ از يك دروازه داخل حجره ميشدند و از دروازه ديگر ميبرامدند اما بی خبر از آن هستند كه امير تيمور يك مرد زرنگ ، هوشيار و حكاك بود ، بهرصورتيكه است و به هر قسميكه مردم عقیده دارد اختيار به آنهاست وما درينجا يك مثال ديگری را از وجه تسميه قزلباش ميآوريم و پيش ازآنكه بدان شرح بپردازيم بايد گفته شود كه شاه صفی ولی دارای دو مشخصه بود كه مردم صاحب حكومت ايران معاصر علاقه به آن دو صفت فاميل شاه مذكور ندارند . اول اينكه خاندان شاه صفی همه از مذهب اهل سنت و جماعه ، ثانی جمله توركتبار و بزبان توركی صحبت مينمودند . چنانچه اگر به تاريخ ايران و تواريخ ديگر مراجعه نمائيم ، زبان درباری صفوی و قاجاری ها همه توركی بود .<br />صائب تبريزی مشهور كه از توركان تبريز و پارسی گوی بدربار صفويان شاعر دربار بود و باری هم از طريق افغانستان بدربار توركان بابری هند سفر نمود و خاطراتش را اين قلم در كتاب « مرزهای همزيستی زبانها » نوشته است كه از جمله همين آذربايجانیان است .<br />و اينك وجه تسميه “قزلباش” از جانب موًرخ ديگر :<br />تاريخ صفويه را ما از زمان جلوس شاه اسماعيل اول ( 907 هجری - 1501 ميلادی ) شروع ميكنيم اما در حقيقت اين تاريخ را بايد كمی عقب تر برد ، زيرا شروع كار صفوی از زمانی است كه قدرت معنوی اين طائفه با قدرت مادی توام شد و خديجه سلطان خواهر حسن بيك به خانه سلطان جنيد نبيره شيخ صدرالدين آمد و سلطان حيدر پسرش با عالمشاه بيگم ازدواج كرد و ازين ازدواج شاهانه ، اسماعيل ميرزا بوجود آمد كه معروف به شاه اسماعيل اول است .<br />شيخ صفی اردبيلی ( وفات 735 هجری - 1334 م ) مردی عارف و شاعر بود و روزگاری از خرابی حال و كار ميناليد و ميگفت :<br />هرگه كه رسی به خلوت يار ای دل *** ازمن برسان سلام بسيار اي دل<br />وآنگه خبر از خرابی حالم گوی *** زنهار ای دل ، هزار زنهار ای دل<br /> اما كم كم كارش چنان خوب شد و بالا گرفت كه از اكناف ايران ، مردم برای برای چارهً درد خويش بخانقآ او پناه ميبردند ، چناكه در روايات ما مردم كرمان است كه وقتی دو خانواده از مردم رفسنجان برای حل اختلافات خود بدربار شيروان شاهان شكايت ميبردند و شب بخانقآ شيخ در اردبيل درآمدند و شيخ پيش از آنكه آنان به دربار شيروانشاه برسند آنها را در همان خانقاه صلح داد و هردو خانواده باز گشتند درحاليكه خود از مريدان شيخ شده بودند و هرساله مبلغی كمك به سفره خانقاه ميفرستادند .<br />ازنظر مادی و مالی ، خانقاه شيخ ، بودجه كافی كم كم برايش فراهم آمد وتا بدانجا رسيد كه در زمان شيخ صفی ، « سيدی بنام سيد جمال الدين ، كاراطعام فقرآ را انجام ميداد ، و تنها يكروز به هزار گوسفند احتياج افتاد » بودجه خانقاه وقتی قابل اطمينان تر شد كه تيمور دستور داد اردبيل و كليه دهات و قصبات و اراضی متعلق به آن به عنوان وقف به خاندان صفوی منتقل گردد و خانقاه او حتی برای خطرناكترين جنايتكاران بست باشد .تقويت تيمور ازين خانقاه تنها جهت مادی نداشت ، او من غير مستقيم پيروان و مريدان فداكار نيز تقديم خانقاه كرد كه هر كدام بهتر از يك ده ششدانگی بودند ! كيفيت واقعآ آنطور كه نوشته اند چنين است : روزی كه تيمور يورش سهمگين هفت ساله خود را شروع كرد و رو به ديار مغرب نهاد هيچ مانعی در برابر او مقاومت نتوانست كرد ، ديار بكر و دشت قبچاق و شهر های شام وارزنگان وارزروم پی در پی سقوط كردند ( 802 هجری 1399 م ) ، در جنگ سيواس كه در پنجم ماه محرم سنه ثلاث و ثمانمايه ( 803 هجری 27 اوت1400 م ) رخ داد « عموم سپاهيان را زنده زنده در چاه نهاده بخاك بينباشت » و شام و انطاكيد را نابود كرد و آنگاه بطرف انگوريه ( آنقره ) رفت و روز جمعه اول محرم 805 هجری ( اول اوت 1404 م ) با ايلدرم بايزيد به نبرد پرداخت تا او را اسير كردند و بدرگاه آوردند ، آنگاه از راه گرجستان و ايران به فكر بازگشت به سمرقند افتاد در حالی كه « مجموع اقوام تاتار را كه موازی ده تومان خانوار بوده باشد از نواحی سوری حصار و آق شهر بطرف آذربايجان كوچانيد و ايلدرم بايزيد را با خود ميآورد » .<br />اين كاروان فتح كه يك دريا اسير همراه داشت ، و اين اسيران بيشتر روئسای ايلات شاملو و قاجار و استاجلو و افشار و بيات و ذولقدر و تكلو بودند به اردبيل رسيد .<br />در آنجا تيمور بخاطر آورد كه در اردبيل پيری نازنين سكونت دارد . اين مرد خواجه علی ( معروف به سلطان علی سياهپوش متوفی 830 هجری - 1426 م ) پسر شيخ صدرالدين و نوه شيخ صفی الدين اردبيلی بود ، روايت است كه تيمور با پدر شيخ نيز ملاقات كرده بود و آن در وقتی بود كه از برابر امير حسين فراری بود . در روايات صوفيه آمده است كه در كنار جيحون امير تيمور « سيدی را ديد كه بروی آب ميدود و فرو نميرود به آب . امير تيمور آنوقت از پيش امير حسين فراری بود ، در آنجا دست ارادت به شيخ صدرالدين “صفوی” ميدهد و در آنجا شيخ صدرالدين وعده سلطنت به او ميدهد و جهانگيری و عالم كشی و تخريب بلاد و عباد و ضعف اسلام تقريبآ اغلب به واسطه امير تيمور شده ..... » در همين ملاقات بود كه صدرالدين دستمال سرخ رنگی به تيمور نشان داده و او را به سلطنت نويد بخشيد .بهرحال تيمور از جهت ادای شكر وهم از جهت ارادتی كه به صوفيه داشت بديار خواجه علی رفت . هنگام ملاقات با خواجه علی ، در نخستين برخورد ، شيخ به كثرت اسرای به پناه اشاره كرد و تقاضای آزادی آنها را نمود . روايت است كه شيخ به تيمور گفت : « اين اسرآ مريد های مخصوص من هستند و مانند تو هستند در مريدی ، اگر آنها به اين ذلت باشند ، به غيرت خداوندی قبول نميآيد و تو رانده خواهی شد . امير تيمور عرض كرد كه چگونه تميز بدهم در تمام اين اسرآ كه كدام مريد حضرت شيخ هستند و كدام نيستند ؟ پارچه سرخی ( كه در ملاقات روحانی اول كه در كنار جيحون در وقت فرار امير تيمور از پيش امير حسين ، به او نشان داده وعده سلطنت و جهانگيری عالم را به او داد ) از زير پوستين درويشی درآورد و پيش امير تيمور انداخت و گفت : مريدان شخصی من هريكی قدری ازين بسر شان دوخته اند ، آنها را بگو تواچيان ( لشكر نويسان ، يساولان ) از ميان اسرآ بيرون كرده به خانقاه من تسليم كنند . از كرامت حضرت شيخ ، آن مختصر دلق با پارچه های قرمز ديگر درآورد و به او اضافه كرد ، اسرای رومی بر خود دوخته قزل باش خود را ناميدند ..... اسير زادگان روم به مرور دهور اميرزادگان شدند و پير زادگان خود را از كنج خانقاه درويشی بر تخت سلطنت اردشير وشاپور و گنج كيخسرو و كيكاس رساندند .<br />هفت ايل ترك كه اسرای روم بودند و بتوسط شيخ صدرالدين خلاص شدند از ظلم امير تيمور :<br />اول - ئيل قاجاريه - به دوازده شعبه و تيره كه يك تيره قوانلوست كه ما باشيم و امروز در ايران سلطنت ميكنيم ( مقصود گوينده ظل السلطان است ) يازده تيره ديگر هست ..... طائفه دوم - شاملو كه آنهم دوازده تيره هستند .....طائفه سوم - استاجلو ..... طائفه چهارم - افشار ، پنجم - بيات ، ششم - ذولقدر و هفتم - تكلو.... » روايت است كه خوجه علی برای آزادی اين اسرآ تمهيدی بكار برد ، بدين معنی كه شيخ از تيمور خواهش كرد كه اسرای روم را به او ببخشد ......تيمور به او گفت : همه اسرآ را كه نميتوان بخشيد ، يك تعداد معينی را بخواه تا قبول كنم ، شيخ گفت ، ازين اسرآ آنقدر كه در خانقاه من بگنجد به من ببخش ! تيمور پذيرفت و دستور داد اسيران وارد خانقاه شوند . گويند خانقاه شيخ دو در داشت . به دستور شيخ در عقبی را نيز باز كردند .بدينطريق از يك در اسرآ وارد و از ديگر در خارج ميشدند ، و يكوقت تيمور متوجه شد كه ديگر اسيری باقی نماند .<br />بعض از موًرخين درباب مالاقات تيمور با شيخ شك كرده اند ، اما بايد دانست كه در اواسط دوران صفويه هم اين واقعه معروف و مشهور بوده است .<br />صاحب عالم آرای عباسی مينويسد : « بين الجمهور چنين مشهور است كه امير تيمور را بر حضرت سلطان صدرالدين مسی ملاقات افتاد اما اَصَحّ آنست كه سلطان خواجه علی بود ، اگرچه اين روايت در كتب تاريخ و حالات منظوم و منثور اين سلسله بنظر احقر نرسيده ..... »<br />بهرحالت روايت آنست كه تعداد اين اسرای آزاد شده سی هزار تن بوده است كه همه را تحويل شيخ دادند . اين اسرآ همه به عنوان حق شناسی در شمار اتباع و مريدان شيخ درآمدند .<br />درست يكصد سال پس از عبور تيمور ، يعنی درسال 907 هجری ( 1501 م ) فرزندان و احفاد اين آزاد شدگان ، در زير لوای نبيره شيخ ، يعنی شاه اسماعيل ( فرزند حيدر ، مقتول 893 هجری ، فرزند جنيد مقتول ، 860 ، فرزند شيخ ابراهيم معروف به شيخ شاه متوفی 851 پسر سلطان علی سياه پوش متوفی 830 ، پسر شيخ صدرالدين موسی متوفی 793 ، پسر شيخ صفی متوفی 735 هجری ) شمشير زدند و او را به سلطنت ايران رساندند .<br />( نقل از مقاله “شروع يك حكومت “ « ص 9 - 14 » از كتاب « سياست و اقتصاد صفوی » .<br />در فرهنگ ها نيز قزلباش را به تآيد گفته های بالا ميابيم . فرهنگ غياث ميگويد : « بكسرتين لفظ تركی است بمعنی “سرخ سر” و كنايه از سپاهی چه شاه اسماعيل صفوی ايجاد كرده كه همه لشكر خود را قاج قرمزی كه دوازده ترك داشت پوشانند چون قزل بمعنی سرخ است و باش بمعنی سر از آن روز اين لقب در ايران به لشكريان ماند و عدد ترك كلاه كه دوازده اند عدد ائمه اثنا عشر عليهم السلام منظور داشت از سراج »<br />اين بود داستانهای وجه تسميه قزلباش كه در افغانستان و ايران از مردمان بسيار عمده ، باسواد ، سياسی و نظامی بشمار ميآيند . اين گروپ مردم طوريكه شرح داده شد همه و همه از مردمان تورك توركيه بودند .<br />بعدها توركان آذری و ديگر قبايل تورك به اين جمعيت افزوده شدند . و ازآنست كه به اقتدار يافتن توركان صفوی در خاك ايران رول های عمده را بازی كردند و شاهان مشهور صفويان تورك ايران شاه اسماعيل اول ، شاه طهماسب اول ، شاه اسماعيل دوم ، شاه محمد خدا بنده ، شاه عباس اول ، شاه عباس دوم ، شاه سليمان اول ( شاه صفوی دوم ) ، سلطان حسين اول ، اما « اعقاب او شاه طهماسب ثانی و شاه عباسی سوم و شاه اسماعيل سوم و سلطان حسين دوم و محمد شاه ابوالفتح كسانی هستند كه دست نشانده پادشاهانی مثل نادر و عليمردان بختياری و كريم خان زند و آقا محمد خان قاجار » بودند .<br />اين صفويان يا پادشاهان تورك نژاد ايران از آغاز پادشاهی شاه اسماعيل كه 1501 ميلادی شروع و در سال 1722 مسيحی بپايان ميرسد ، شاهان با اقتدار صفويان بودند اما ما بقی كه اعقاب آنها بود قابل چندان يادآوری نميباشد و صفويان بيش از دو صد سال در ايران حكم راندند .<br />آقای عزيز الدين وكيلی فوفلزائی خطاط هفت قلمی و قهرمان خط ثلث كه چندين كتاب تاريخ و هنر را تحرير و به چاپ رسانيده است در قسمت تعداد قزلباشان با احمد شاه ابدالی كه منحيث گارد محافظ داشته در حدود بيش از چهارده هزار نفر می آورد . و اين برعلاوه آنكه خوانين قزلباشيه در شهرهاييكه با اقوام خود زندگی ميكردند ، هريك در جنگ ها با اقوام خود اشتراك ميكردند و علاوه بر آن سردار مراد خان كه امروز بنام مرادخانی ياد ميشود قوای عليده از قزلباش را با خود داشت .<br />قزلباش در افغانستان علاوه ازينكه نفوس شان زياد ميباشد ، در سياست و دفتر داری خاصتآ در حكومات درانی ها و محمدزائی ها رول های عمده را داشتند ، چنداول ، ريكا خانه و ديگر مناطق مردمان تورك قزلباش ميباشند كه اكثريت قاطع شان درين سالهای اخير زبان اصلی شان توركی را از دست داده و بزبان فارسی تكلم مينمايند ، و دلچسپ تر اينكه يك تعداد شان سرداران بزرگ فارسی چون ارواح شاد پروفيسور داكتر احمد جاويد وغيره ميباشند .<br />درميان قزلباشان گروه های زيادی از ايشان اهل سنت چون استاد جاوید ميباشند ولی كثيری از آنها پيرو حضرت امام جعفر صادق ( رح ) هستند ، زمانيكه در كابل ويا در ساحات ديگر افغانستان نام از قزلباش برده ميشود ، فورآ دانسته ميشود كه او تورك و شيعه است . در بالا ها گفتيم كه اساسآ قزلباشان و شيخ اعلی آنها همه سنيان بودند ولی بخاطر جاه طلبی صفويان جاه طلب و حكومت خواه ، بخاطر مقابله با خلافت اسلامی توركيه حنفی مذهب ، شيعه را تقويت و انكشاف دادند .<br />از همان افكار منحوس و منفور صفويان تخت طلب بود كه رياست ظاهری را به خانقآ باطنی ترجيح دادند و اختلافات شيعه و سنی را دامن زدند و از همان است كه اختلافات مذهبی را انگليسها آله دست خود قرار دادند و ايران شيعه را برعليه توركيه سنی و تورك های حنفی را برضد شيعه ايرانی قرار دادند و يكبار ديگر مردمان گوسفند مزاج شرق ثابت كردند كه آنها آله دست بيگانگان ميباشند بدون اينكه بدانند عاملان اصلی كی ها اند وفرق بين شيعه و سنی چيستو هردو يكيست و هردو خدای مشترك ، پيغمبر مشترك و كتاب مشترك دارند .<br />يكی از علت هائيكه ايرانی ها بوقت شاه بدهل امريكائی رقصيدند ، و عرب ها بساز انگليس پايكوبی ميكردند دليلش آن بود كه جهان غرب ميخواست خلافت اسلامی توركيه را ريشه كن نمايد و اروپا از هيبت آنها در امان باشد و حكومتی را در آسيای ميانه برقرار سازد كه بعداز صلاح الدين ايوبی تا زمان سلطان عبدالحميد كسی نتوانسته بود آن مملكت را ايجاد نمايد .<br />شيعه ها ويا قزلباشان به كابل ، قندهار ، هرات ، صفحات شمال و ساحات مركزی زياد ميباشند ، اما قزلباشان عمومآ از دوره نادرقلی خان افشار توركمن در افغانستان وارد شدند . يك گروپ زياد قزلباشان كابل مخصوصآ سنی ها از اخلاف آنهائی ميباشند كه نادر افشار آنها را بخاطر دفاع بشكل ديوار در مقابل هند در كابل مستقر نموده بود و از آنست كه ايشان در كابل ماندند و اولاده آنها مردمان با فرهنگ و دانش افغانستان شدند . و ديگر اينكه قزلباشان مهمترين ركن شاهنشاهی احمد شاه ابدالی و اولاده او را تشكيل ميدادند و از آنست كه ميرزايان زيادی با اعليحضرت تيمورقلی ( تيمور ميرزا ) فرزند احمدشاه ابدالی بكابل نقل مكان ميكردند .<br />يكی از علت های مهم كاميابی های امير دوست محمد خان كه از مادر تورك جوانشير بود ، اين بود كه وی هرگاه مشكلی برايش پيش ميشد ويا مشكلی را ميخواست حل نمايد به قزلباش ها رجوع ميكرد . حتی به استناد تاج التواريخ تآليف امير عبدالرحمن ، مادر امير محمد افضل و امير محمد اعظم تورك طهماسی ويا بعباره ديگر از جمله توركان صفوی بود .<br />اين نگارنده زمانيكه بسال 2003 ميلادی به شبرغان مركز جوزجان عازم شدم ، گروپ هفت نفره را برياست جناب لطيفی زيارت كردم كه ميگفتند آنها قزلباش و به نمايندگی قزلباشان افغانستان آمده اند و تعداد مجموعی كلی قزلباشان را در افغانستان يك مليون قلمداد كردند و گفتند كه احصائيه بشمول آنهائی است كه تعدادی از آنها با اقوام هضم و منحل شدند ، ولی همينقدر ميدانند كه اصليت شان به تورك های قزلباش ميرسد .<br />قزلباشان را اگرچه در منشآ از توركيه عثمانی معرفی داشتيم ولی در زمان حكومت صفويان ، توركان ديگر علی الخصوص توركان آذری ، قبچاق ، تاتار ، توركمن ، قره چای وغيره علاوه شدند و در طول دوصد سال و بيش از آن از حكومت های صفوی حراست كردند وبيش از دو صد سال به حكومات پشتون نژاد افغانستان خير و بركت شان رسيده است .<br />استاد بسيار محترم جناب محمد آصف آهنگ فرزند شهيد قهرمان ميرزا مهدی جان چنداولی قزلباش و منشی اعليحضرت شاه امان الله غازی يك يادداشت را برايم فرستاد كه آوردن آن درين قسمت مقاله عاری از فائده نميباشد و آن نوته ، اقوام مختلف قزلباشانيست كه در گارد محافظ احمد شاه ابدالی شامل و پادشاهی او را تقويت ميبخشیدند :<br />قوتولوها ، ايرلو ، گندوزلو ، جلاير ، جلال وند ، قرق لو ، فيلی ، زعفران لو ، قزاق ، قلماق ، افشارارشلو ،افشار احمد لو ، ايران لو ، افشار قاسملو ، دلفان ، سالاروند ، افشار استاجلو ، كيوان لو ، قرائی ، عمارلو ، نيكالو ، يموت ، شاملو ( ازين دانسته ميشود كه احمد شاملو شاه و سلطان شعر نو از طائفه قزلباش و تورك ميباشد ) . باجلان شارلو « در بحث شار ها گفته شد كه از “شيران” -شاران درست تر است و طوريكه اينجا هم ميابيم كه كلمه “شار” كه از آن “شارلو” ساختند از همان ريشه شار است كه ذكر نموديم » ، جليل وند ، قراچورلو ، جاف ، چارنگ ، چاچ « كلمه چاچ هم قديم است و نام سابق شهر تاشكند كنونی ميباشد » ، خواجو ، خدابنده لو باقلان و بهتوی . (( درينجا لازم به تذكر است ، پسوند “لو” كه در اكثريت كلمات فوق الذكر ضميمه گرديده است ، به معنی “نسبت” ميباشد و این پسوند نسبتی به پنج قسم مورد استعمال دارد « لو ، لی ، لق ، ليك ، ليغ » فرق استعمال اين پسوند ها ازيكطرف در ميان اقوام مختلف تورك محسوس و مشهود است و از جانب ديگر مربوط به نحوه تلفظ كلمه ، نسبت داده شده ميگردد . “لو” كه شكل كلاسيك و قديمی پسوند نسبتی است ، اوزبيكان افغانستان بخصوص در ولايات فارياب ، سرپل و جوزجان پسوند نسبتی “لی” را بكار ميبرند مثلآ المارلی ، قيصارلی ، خواجه موسی لی - يعنی الماری ، قيصاری و خواجه موسی يی .همين پسوند ميتواند در بعضی از اقوام توركتبار افغانستان ويا تورك های آسيای ميانه “ليك” استعمال گردد ، چنانچه قزاق ، تاتار ، باشقر و بعضی ديگر “لق” ويا “ليغ” را بكار ميبرند .مانند المارلق ، قيصارلق قسميكه بعضی از اتنيك های تورك تبار “ليغ” را بكار ميبرند .در آذربايجان اگر در اسم فاعل “محمد لی” بگويد و درعين حال به اسم مكان نسبت دهد “گنجی ليك “ يعنی از گنجه ميگويد خلاصه هر پنج اين پسوند ها يكی بوده و بزبان توركی “پسوند نسبتی” ميباشد .- ويراستار )) .<br />در نتيجه جمله قزلباشان در جمله توركان بشمار ميآيند و ازينكه آيا آنها بيك مليون ميرسند ويا نميرسند موضوع بحث ما نيست ، زيرا در افغانستان احصائيه گيری دقيق صورت نگرفته ولی يك موضوع را ميپذيريم كه قزلباشان در احصائيه توركان افغانستان شامل ميباشند .<br /><br /></span></span>ادامه دارد<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-7628822764173607444?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-88995014073541908472008-03-12T15:54:00.000-07:002008-03-17T06:58:18.040-07:00<div style="text-align: center;"><div style="text-align: right;font-family:arial;"><div style="text-align: center;"><span style="font-size:130%;"><span style="color: rgb(255, 102, 0); font-weight: bold;">تاريخچه نژادها و اقوام در افغانستان</span></span><br /></div><span style="font-size:130%;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(51, 51, 255);font-family:arial;" >تورك های ايماق</span><br />ايماق ها شاخه بسيار مشهور اقوام تورك و مغول ميباشند . مناطق و قبايك بزرگ ايماق ها را در كتب تاريخ گاهی باسم “ايماقات” ياد ميكنند .<br />كليد قفل جماع است زر ولی كو زر ؟<br />سراغش از چه بلد گيرم و كدام ايماق<br />“ ملا فوقی يزدی بنقل از آنندراج “<br />درباره “ايماق” در كتب معتبر تاريخی معلومات زياد است و چون ريشه خالص توركی دارند ، بجای اينكه موًرخين توجه خاص باين كلمه بنمايند ، زياده توجه خويش را به ريشه يا اصل “تورك” مبذول داشته اند . با آنهم سعی ميگردد كه درباره اين قوم نامی و مشهور بحدی توان گفته ها و اسناد بياوريم كه گروه يا شعبه ايماق های عزيز از آن آگاه شوند و پيوند های خود را با اطرافيان شان محكمتر سازند .<br />عبدالحی گرديزی موًرخ دوره غزنويان در كتاب “زين الاخبار” خود كه استاد عبدالحی حبيبی زياده تر كتاب مذكور را به “تاريخ گرديزی” شهرت داده اند ، درباره ايماق معلومات زيبا ميآورد :<br />« كيماك : اصل ايشان آن بوده است كه مهتر تاتاران بمرد و او را دو پسر ماند ، مهتر پسر پادشاهی بگرفت ، كهتر پسر از برادر حسد برد ..... تا هفت تن از مولدان تتار بنزديك ايشان آمدند يكی ايمی دوديگر ايماك ، و سه ديگر تتار و چهارم بلاندر و پنجم خفچاق و ششم لنقاز و هفتم اجلاد ..... » ( ص 550 زين الاخبار ) .<br />از هفت شخص بالا كه همه از يك نسب و كيماك ميباشند ، بدو شخص آن ايماك و تتار كار داريم ، در قسمت تتار بتاريخ آنها زير عنوان تورك ها آورده ايم و به آنها سوالی پيدا نيست كه اصل شان تورك ميباشد ، وحالا توجه نمائيد كه وقتيكه يك برادر تورك تتار است ، برادر ديگر ايماق كه “ايماك “ آورده شده است ، ضرورت به آن نيست كه بگوئيم كه او هم تورك ايماق ميباشد ، زيرا برادر با برادر هم خون و همتبار ميباشد .<br />در كتاب “نظام اجتماعی مغول” ميخوانيم كه : « لغات تومان و اولوس فقط معرف يك دسته ايلی وسيعی است كه در تشكيلات آن اتوغ های متعدد وارد می شدند . احتمال دارد كه اتوغ های مغولی با وجود اينكه بسختی قابل تقسيم بودند ، تغيير و تبديل ميافتند ..... » ( ص 219 ) .<br />بعدآ در صفحات ديگر چنين ميخوانيم : « هريك از قشون های خلخ دارای اتوغ های جديدی شدند كه از تقسيم اتوغ های قديمی بوجود آمده بودند ، احتمال دارد كه در نقاط ديگر نيز شرايط برای پديد آمدن چنين تقسيمات بوجود آمده باشد ، گذشته از تقسيم اولوس ( تومان ) به اتوغ ، تقسيمات ديگری نيز بنام ايماغ وجود داشته است ، ايماغ چه بوده و با اتوغ چه تفاوتی داشته است ؟ در مغولستان قرون وسطی يك دسته ائيل خويشاوند كه در سرزمينی كوچ ميكردند ايماغ ناميده ميشدند .<br />« ايماق يك قبيله كوچك ويا بهتر بگوئيم يك اجتماع خانوادگی بوده است ، تفاوت اصلی بين ايماغ واتوغ درين است كه اعضای يك ايماغ بايستی متعلق بيك دسته خويشاوند باشد . تعداد اين ايماغ ها در تغيير بوده است . و چند ايماغ ميتوانست از يك اتوغ تشكيل شده باشد . ولی ايماغ و اتوغ از لحاظ كميت باهم تفاوتی نداشتند ، ميتوان تصور كرد كه وحدت ارضی ميتوانست دو يا چند ايماغ را با يكديگر بياميزد و بدينترتيب يك اتوغ جديد بوجود آورد .مانند بعضی اتوغ های بوريات » ( ص 221 نظام “اجتماعی” . (( جمهوری خودمختار بوريات در شمال روسيه فدراتيف واقع است و شامل دولت فدراسيون روسيه ميگردد كه مانند هر جمهوری خود مختار ديگر دارای قانون اساسی ، پارلمان ، حكومت و قضای خود مختار خود ميباشد - ويراستار )) .<br />تا حال در تحقيقات ما تا اينجا دو كلمه را به ارتباط “ايماق” يافتيم كه بلاشك از نامهای ديگری ايماق از نظر شكل و تلفظ و حروف تطابق پيدا ميكنند كه ايماك زیاده تر شكل توركی و ايماغ ارتباط نزديك به مغولی ميابد كه در حقیقت هردو از يك ريشه اند .<br />در كتاب “نظام اجتماعی” دنباله موضوع را چنين ميابيم كه ميگويد : « ايماغ ايلی به معنی اجتماع خاص خويشاوندان هم خون نبوده است ، بلكه معرف به يك دسته خانواده خويشاوند نزديك و يك قبيله كوچك بوده كه از افراد ايلات و « استخوانهای “يسونها” » مختلف را نيز راه ميداده ولی اصل نسب همه ميبايستی به فرد واحدی منتهی ميشد . بدينترتيب ايماغ از اجتماع خانواده های خويشاوند متعلق به شعبات مختلفی تشكيل يافته بود كه اين شعبات خود از تقسيمات ايلات ( اتوغهای ) قديمی بوجود آمده بودند ( ص 221 نظام اجتماعی ) .<br />در پاورقی صفحه بالا دو موضوع ديگر را بدست ميآوريم يكی اينكه همين سيستم نظاميكه درباره ايماق ها يا ايماغ ها گفته آمد نزد “ياقوت ها “ هم ديده ميشود ، ياقوت ها را در كتاب مذكور “ياكوت” نوشته است كه تفاوت قاف و كاف بوده و اصل آن ياقوت و يكی از شاخه های تورك و مغول همين ياقوت ها اند كه فعلآ در مملكت “جمهوری “ ياقوتستان در گوشه آخری سيبيريا حيات بسر ميبرند . (( كه مربوط روسيه فدراسيون هستند وخاك آن دارای غنی ترين معدن الماس در جهان بوده و اقليم آن بسيار زياد سرد ميباشد و به اين سبب در بين مردم ياقوت افسانه عجيب فولكلوريك وجود دارد كه مطابق آن گفته ميشود “ وقتيكه خداوند با دستان پُر از ياقوت والماس از منطقه ياقوت گذر ميكرده كه با خنك گرفتن دست های خداوند تمام ياقوت و الماس درين ناحيه از دست خداوند ريخته است “ - ويراستار )) .<br />موضوع دوم اينكه معنی ايماق را چنين شرح ميدهند : « تجمع چيزهای نزديك بهم و مربوط بهم » در كتاب بالا علاوتآ ميافزايد كه : « وحدت ارضی مهمترين اصل ايماغ ميباشد ، بدين معنی كه ايماغ مالك يك زمين صحرآ گردی يعنی توغ ميباشد و دسته آن كه فاقد اين زمين باشند نميتوانند بنام ايماغ خوانده شوند » ( ص 222 همان كتاب ) .<br />همچنان ما كه در ريشه ايماغ نظر نموديم ، ايماق يا ايماغ بزبان مغولی به قومی اطلاق ميگردد كه از آن ميتوان استنباط نمود ، همانطوريكه بر مردم هزاره ، نام شان از شكل نظام عسكری داده شده است ، در ايماغ هم كه شكلی نظام جامعه است به آنها اين اسم اطلاق شده و بعدآ به ايماق مبدل شده كه هم ايماغ وهم ايماق يك كلمه بوده كه با دو شكل مورد استعمال بوده و در ختم به كلمه “ايماق” منتهی شده است .<br />داكتر لوئی دوپری در كتاب خود بنام “افغانستان” درباره اصليت و ريشه ايماق چنين ميآورد : « از نسل مغول ( هزاره ، ايماق ، توركمن ، اوزبيك ، قرغز و ..... ) « ص 57 » .<br />دوپری باز در صفحه 169 كتابش ايماق را تركمن ايماق نوشته كه درست است و در تواريخ توركستان اين اقوام دركنار هم از روی ارتباط تحرير يافته است : اوزبيگ ، تركمن ، هزاره ، تاجيك و ايماق .<br />استاد حبيبی و از كاشغری معنی “يماك” را يكی از قبايل بيست گانه تورك گفته است كه قرابت به ايماق و ايماك دارد . ( درباره تاجيك درين رساله بحث عليده نوشته شده است كه حقيقت تاجيك را توضيح نموده ايم ) .<br />در قسمت منشآ ايماق در بسی جای ها “ايماق مغول” آمده و چنانچه كه ما در كلمه “ايماغ” در سطور بالا معلومات زياد آورديم ، چون منشآ مغول و تورك يكی است ازآنرو دور از حقيقت نخواهد بود جناب استاد برهان الدين نامق ايماق را به كتاب محول نموده است بنام “اويماق مغول “ .<br />موًلف حيات افغانی ايماق و هزاره را از نسل ترخان تاتاری آورده در كتاب « تواريخ خورشيد جهان » درباره نظر موًلف حيات افغانی ميآورد كه وی هردو قوم هزاره و ايماق را از يك نسل قرار داده و گفته است كه وقتيكه مسلمان شدند در آنوقت ازهم جدا گشتند ، زيرا ايماق ها “سنی پخته” و هزاره ها “شيعه كته” اند و اين اختلاف مذهب موجب افتراق قومی ايشان شد . ( ص 314 تواريخ ) .<br />در كتاب بالا هزاره را با ايماق گفته كه درست است ، هزاره را گفتيم كه آنها تورك خالص اند و اگر با ايماق يكی باشند ، پس ايماق هم نظر به اينكه مغول باشد - تورك است .<br />آقای شير محمد ابراهيم زائی مصنف كتاب تواريخ خورشيد علاوه ميدارد كه : « در بودن هزاره از نسل يافث بن نوح عليه السلام كه تاتار و مغول هردو فرزندان المجنه بن ترك بن يافث بن نوح ..... و ديگر تمامی اقوام تركان تمامآ از نسل اولاد ترك بن يافث هيچ شك نيست ..... و در بودن لخ و خاقان و هزاره نيز از نسل تورك شبهتی نيست ، چنانچه از معارج النبوه و روضته الصفآ و ديگر كتب معتبر واضح است » ( ص 315 تواريخ ) .<br />آقای ابراهيم زائی برخلاف گفتار پيش درباره چهار ايماق ميگويد كه از جمله چهار ايماق مشهور جمشيدی ، سوری ، فيروزكوهی و تايمنی دو گروه اولی را عرب و دو گروه ديگر را افاغنه ميداند .<br />« موًلف حيات افغانی اويماق را برادر هزاره نوشته و افتراق مذهبی را موجب افتراق قوميت ايشان بيان كرده محض به اصل است ، چراكه اويماق هرگز هزاره نيست بلكه جمشيدی و سوری از نسل ضحاك تازی و فيروزكوهی و تايمنی از افاغنه قديمه اند ، بلكه اويماق چهارم خود از قوم هزاره سنی مذهب پخته است و اين همه فرق ضحاك نسب و افغان نسب و هزاره سنی را با هزاره شيعه مفارقه مذهبی يكسان است ، اگر اويماقات در اصل هزاره ميبودند در تسميه هرچهار اويماق بنام هزاره سنی مذهب خوانده ميشدند حالا سوری اويماق چهارم قوم هزاره كه حد اوشان متصل به حد فیروزكوهی و تايمنی است » ( ص 315 ) .<br />گرچه ابراهيم زائی املای ايماق را كه اصلآ “اويماق” است درست نوشته ولی وی افتراق هرچهار خيل ويا قوم اويماق را زياده تر مذهب ميداند ، درحاليكه موضوع بحث ما تنها عروق و خون ميباشد نه مذهب .<br />فراموشم نميشود كه از مرحوم عبدالعلی مزاری رهبر معروف قوم تورك هزاره پرسيدم كه “تو شيعه هستی ويا تورك ؟ “ شهيد مزاری فكری عميق كرد و گفت : « من تورك هستم » ، دليلش اين بود كه گفت امكان تغيير دادن مذهب بدست شخص است ولی كسی نميتواند خون خود را تبديل و تغيير دهد ، بنابرين گفت كه وی تورك است .<br />ازجانب ديگر سوال اينجاست كه چطور هرچهار قوم اويماق كه زاده يك پدر و از يك نسل ميباشند و آنرا ما در بالا ذكر نموديم ، دوی آن عرب و دوی ديگر پشتون باشد و باز در آخر يكی ديگر به هزاره تعلق ميگيرد ، يعنی گويا يك قوم بدو نسل متعلق ميشود .خلاصه اينكه هرچهار اويماق كه اقوام شريف و نجيب و محترم ميباشند بيك قوم تورك از نگاه نسل ارتباط دارند اما ازينكه گروهی به پشتو گرائيدند و گروه ديگر به تاجيكی عيبی ندارد و آنها بمانند اقوام ديگر به اثر قرابت ها با اقوام همسايه زبان و شكل نو را بخود يافتند . چنانچه در بحث غلجائی ها ازين بحث ها زياد بعمل آمد .<br />طوريكه گفته آمد كلمه اويماق اصلآ توركی ويا بعباره ديگر بخاطريكه در قسمت كلمه “ايماغ” مغولی بحث ها بعمل آمد بدون ترديد آنرا كلمه تورك و مغول ميخوانيم و خطری درين گفته وجود ندارد . جناب موًلف تواريخ خورشيد جهان در آغاز بحث اويماق می آورد كه « بدانكه اويماق و ايماق لفظ تركی است معنی آن الوس و قوم است و چهار ايماق عبارت از چهار قوم است كه در قديم عبارت از سوری و جمشيدی و تايمنی و فيروزكوهی بود و بعد قلت تعداد سوری و حيثيت آن قوم هزاره سنی كه اوشانرا دوازده هزار خانوار ميگويند و در عهد شهزاده كامران و وزير باز محمد خان سرداران اين اويماق محمد يوسف خان و كريم داد خان هزاره بودند » ( ص 315 تواريخ ) .<br />اينك درين سند جناب ابراهيم زائی ميفرمايد كه طائفه اويماق سوری اصلآ هزاره ميباشند كه سرداران شان را نيز ياد مينمايد و همين قوم سوری است كه در هندوستان حكم راندند .<br />چنانچه در جمله آريانا پروفيسور راعی برلاس اينطور اشاره را بر سوريان ميرساند : « هفتمين طبقه سلاطين دهلی سوريان اند ، اينان نيز مانند لودی ها تركان پشتو زبان اند ، مذهب ايشان حنفی و زبان رسمی ايشان فارسی بود ، در قصر و در بين اردو تركی و پشتو صحبت ميكردند » ( ص 17 آريانا ... ) .<br />در حدود صد سال پيشتر نفوس ايماق ها را بصورت تقريبی از جمله ايماقات اربعه اويماق جمشيدی را پانزده هزار خانوار در پنجده ، كشك ، مرغاب ، وغيره و ولايات اهلی شان را بادغيس و اويماق فيروزكوهی به تعداد هشت هزار خانوار كه در مسكن اصلی خود فيروزكوه ، تايمنی ها به تعداد هزار خانوار در كوه سياه بملك غور ، تيهوره و ساغر كه تيموری ، زوری و درزی از جمله همين قوم تايمنی ميباشد كه جمله سنيان باشند قلمداد نموده اند .<br />موًلف تواريخ خورشيد جهان نكته جالب ديگر دارد كه در حقيقت چشمديد و شاهديت عينی را ميدهد كه درباره تايمنی ها چنين ميآورد : « رياست گاه اين قوم تيهوره است .قبل ازين خان كلان اين ايماق عبدالغفور خان تايمنی بوده كه به عهد خانی خود حسن زهراب هزاره رافضی را كشت و وقتيكه موًلف به هرات رسيد آنوقت پسرش ابراهيم خان رئيس بود و رئيس ايماق جمشيدی سابق ميراحمد خان و بوقت رسيدن موًلف به هرات سردار تمام اقوام جمشيدی خان آغا برادر مير احمد خان و خسر محمد يعقوب خان امير كابل بود و سردار ايماق فيروز كوهی فتح الله بيگ پور پدر سردار نياز بيك بود » ( ص 315 همان ) .<br />موًلف محترم نام امير محمد يعقوب را ميآورد و بعدآ ميرساند كه وی با ايماق ها خويشی كرده و ضمنآ موًلف در ختم نامهای سرداران فيروز كوهی ، پسوند “ بيگ توركی “ و در آغاز كلمه “سردار” را می آورد كه زياده تر به سرداران محمد زائی ارتباط پيدا مينمايد .<br />همچنان بايد گفت كه در كتاب تواريخ خورشيد جهان ملك هزاره ها را با ملك اويماق ها در حدود سه صد ميل طول و دوصد ميل عرض تخمين نموده است و جمله را در يك ملك نشان ميدهد .<br />در قسمت تاريخ وجه تسميه ، سكونت و خانهای ايماق ها ذكر بعمل آمد ، نكته مهم ديگری كه بايد درينجا ذكر گردد عبارت از حكومتداری ايماق های تورك نژاد و توركتبار ميباشد .<br />قبيله اويماق سوری به سركردگی شيرشاه سوری مدتی را در هندوستان حكم راندند ، همانطوريكه بابريان را هندوستانی ها و محققين به غلط ويا به غرض مغولی مينويسند ، به همان شكل سوری ها را در هندوستان قديم بنام افغانان يعنی پشتونها ميدانند ، درحاليكه يكی از خوانين بزرگ اويماق ها ابراهيم خان رئيس قوم ايماق ها بود ، جد سوريان حاكم در هندوستان بشمار ميرود .<br />همين ابراهيم خان در حدود قرن پانزدهم با پسرانش بوقت لودی ها از منطقه غور يا مركز عمده غوری ها و ايماق ها به هندوستان هجرت مينمايد كه بعدآ اشخاص مشهورشان اينها بودند ، سلطان جلال سليم اسلام شاه ، سلطان محمد شاه ، سلطان فيروز شاه ، سلطان ابراهيم شاه و سلطان احمد سكندر شاه .<br />در نوشته استاد برلاس درباره سوريان چنين آمده است : « اينان نيز مانند نيپكيان ، امرای شمال هندوكش ، تگينان ، شيران باميان و خلجها از بقايای هفتاليت ها ( يفتليها ) تورك تبار بودند » و استاد حبيبی در جائی سلاسه غور و سوری را از نژاد آرين ميداند و غوری ها را از بقايای موهوی سوری افسانوی ميشمارد .<br />در اوراق گذشته درباره اصل و نسب اويماق ها كه سوری ها جزئی از آنها و به آنها تعلق كلی دارد سخن گفتيم و نتيجه تحقيقات را درباره نسب سوريان ( سوری ) ، جمشيدی ، تایمنی و فيروزكوهی آنها را در رگ و رشته تورك و مغول رسانيديم كه همه از روی روايات محققين و مستشرقين دلايل را گرفتيم و اگر گروپ هائی ازين قوم بنام افاغنه ويا پشتون مسمی شده باشند درست ميباشد كه بمانند خلجيان ( بفتح خا و لام ) توركی تباران اند كه بزبان پشتو حرف ميزنند و فرهنگ بين پشتو و توركی را دارند .<br />يك موضوع شاعرانه ديگر را بايد در قسمت قدامت و اهليت وسياسی بودن ايماق ها ذكر نمائيم اينست كه “اياز” مشهور يا مشاور خاص سلطان و شاهنشاه كبير محمود غزنوی از قوم اويماق بود كه او را در تواريخ و روايات سينه به سينه “اياز ايماق” ميدانند و مسكن او را بدخشان گفته اند ، مرحوم استاد خليل الله خليلی درباره اين اياز ايماق رساله مستقلی تآليف نموده و نيز مفكوره بت شكنی سلطان محمود را كه سومنات را شكست از همين اياز ايماق ميدانند و اياز تا دم مرگ از اعزاز و اكرام اخلاف سلطان محمود غزنوی برخوردار بود .<br />در قسمت تورك بودن سوری های ايماق شادروان استاد عبدالحی حبيبی چنين ميآورد : « در قرن اول اسلامی بر زابلستان دودمان رتبيلان و بر كابل كابلشاهان و بر باميان شيران وبر غزنه و گرديز لويكان و بر ولايات شمالی هندوكش تگينان ، و بر غور وهرات سوريان حكم ميراندند وتمام اين خاندانها مردم بومی و از بقايای فرماندهان محلی ويا كوشانی هفتلی افغانستان بودند » ( ص 159 تاريخ افغانستان بعداز.....) .<br />در قسمت اينكه استاد حبيبی فرماندهان كوشانی هفتلی را امرای محلی ميخواند ، حقيقتی است انكار ناپذير ، زيرا در افغانستان اقوام تورك كوشان كه اسلاف يفتليان ميباشند از قديم تشريف داشتند و اينكه ميگوئيم آنها از قوم سيتی ويا يَوچی ها از توركستان چين ، ختن ( خطای ) ، كاشغرستان ويا اويغورستان آمده اند كاملآ حقيقت دارند ، اصلآ بقرار روايات قاطبه موًرخين آن منابع ذكر شده مركز اعلی و قديمه توركان بوده اند ، ويك گروپ يا دو گروپی كه به افغانستان آمده وحكومت نمودند معنی اين را ندارد كه در وطن مان افغانستان پيش از آن ، قوم مذكور تشريف نداشتند بلكه بايد دانست كه غالبآ آنها نزد اقوام خود آمدند . يكی از مراكز عمده توركان توكيو و هون های سفيد تخارستان ميباشد كه تا اكنون بيش از هفتاد درصد آن مردم به همان زبان كهنه خود توركی صحبت مينمايند .<br />چنانچه از زبان هيوان تسانگ زاير چينی ميابيم كه در افغانستان كنونی اقوام مختلف تورك در تخارستان ، بلخ ، قندهار ، كابل و ننگرهار حكمرانی ميكردند و بگفته جناب پروفيسور برلاس از زبان موًلف « افغانستان آف ده افغانز » سند ميآورد كه او گفته است : « حاكميت كوشانی های تورك تبار كه يكی از گروپ های يَوچی ها بودند ، بعداز پارچه شدن بصورت شهزاده نشينی ها ادامه پيدا كرد و نمونه بزرگ آن كابلشاهان و يبغو های تخارستان اند » ( ص 18 آريانا ...) .<br />استاد حبيبی يك موضوع ديگر را با بزرگواری خود توضيح ميدارد كه لويكان و سوريان از بقايای يفتليان يا كوشانيان اند كه در بعضی نوشته های خود استاد آن اقوام را در كتابها مثل كتاب “لويكان” وغيره پشتون گفته اند ، واقعآ اگر نيك فكر شود ، ما گفتيم كه تعداد كثير تورك ها مثل خلجائيان وسوريان وغيره بعدها به پشتو سخن گفته و زبان خود را از دست دادند و اين موضوع عظمت و جلال پشتونها را ثابت ميسازد كه قدامت تاريخی دارند و نيز زبان پشتوی سحرآميز بر ديگران اثر گذاشته و آنهم به كهنگی زبان مذكور اشاره مينمايد .<br />چون در خصوص مردم و مليت ارجمند ايماق در طول تاريخ كمتر بحث شده و موًرخين بخاطر اينكه آنها ريشه خالص توركی دارند در عموميات تورك ها پيچيده اند ونه به خصوصيات . ازآن سبب بسيار ضرور نبوده كه درينباره تعمق زياد بخرچ داده شود ، درين وقتيكه مقاله ايماق به پايان رسيده بود دانشمند گرامی ، دوست ديرين اين نگارنده داكتر فيض الله ايماق يكی از نطاقان سابقه دار وطن بزبانهای توركی و تاجيكی يادداشت كوچكی را اندر باب “ايماقها” فرستادند و اينك آوردن آنها اندك تكرار احسن بايد باشد ولی خالی از مفاد نخواهد بود .<br />پيش ازينكه فرستاده آن دوست را بياوريم يك موضوع ديگر را بايد ذكر نمائيم كه كلمه “ايماق” كه يك مقدار آنرا “اويماق” و “اويماغ” (( مردم مغولستان كه در گذشته ها الفبای اويغوری را بكار ميبردند ، “ايمق” به فتح حرف “الف” يعنی همزه و كسر حرف “ميم” - ويراستار )) تلفظ مينمايند ، شكل دومی را تورك ها به “انگشتانه” نسبت ميدهند و آن توته آهن را كه در پنجه ميپوشند و سوزن را بوقت دوختن با آن فشار ميدهند نامش را در توركی “اويماغ” و در تاجيكی انگشتانه گويند .<br />آقای داكتر ايماق از نوشته س . ن . امين يار از شماره پنج و شش مليت های برادر درمورد ايماق ها اين چنين اقتباس مينمايد :<br />« ايماق يا اويماق كلمه توركی بوده و معنی طائفه ويا قبيله را افاده ميكند . بعضآ با پيشوند عددی چهار ، بنام چهار ايماق نيز مشهور اند . بنابر قولی وجه تسميه آن از دو كلمه توركی ( اوی يا اوهم و آق ) كه مفهوم خرگاه يا خانه سفيد را ميرساند ، تركيب گرديده است و اين طائفه با داشتن خانه های سفيد بنام « آق اويها يا ايماق ها » مسمی گرديده اند . در زبان توركی “اوی” خانه و “آق” سفيد معنی ميدهد .<br />« ايماق ..... در منابع مختلف بحيث نام قبیله و طائفه صحرانشين قيد گرديده است به هرصورت ايماق يا چهار ايماق از اختلاط و امتزاج نژادهای مختلف به گمان اغلب توركی ، تاتاری و مغولی تشكيل يافته و درطول جريانها و حوادث تاريخی با ساير ملل و اقوام آميخته و بنامهای مختلف مسمی گرديده اند : ايماق جمشيدی ، ايماق فيروزكوهی ، ايماق تايمنی و ايماق سوری ( تيموری و زوری ) ، از نقطه نظر كلتوری بسياری ازين قبايل شبيه اهالی آسيای ميانه بوده وبا اندك تفاوت عين عنعنات و رسوم را دارآ ميباشند . ايماق ها بزبانهای توركی اوزبيكی ، تاجيكی و بعضآ توركمنی تكلم ميكنند » ( جريده اولوس ) .<br />نوشته بالا يك موضوع حساس را كه شامل تاجيك با توركی ، تاتاری و مغولی باشد خواننده را مغشوش ميسازد وما درباره اصل و نسب اين طائفه توركی در سطور بالا ذكر ها كرديم . داخل ساختن كلمه تاجيك يك مفهوم خوب را ميآورد كه اگر در قسمت “زبان” باشد . اگرچه كثيری از ايرانيان و زياده تر از مردمان به اين عقيده ميباشند كه تاجيك ها جزً تورك ها ميباشند . ای كاش ميبودند اما شايد به اثر نزديكی ها همسايگی ها و صدها موضوع مشترك اينها هشتاد درصد يكی باشند ، ولی تحقيقات ميرساند كه تاجيك ها از نژاد آرين و ارتباط به فارس و فارسی زبانهای ايران دارند ، درين باره بحث ها خواهد شد . (( اما اين مسئله از لحاظ خونی و اتنيكی مربوط آن عده تاجيك هائی نميگردد كه اصليت آنها متعلق به اقوام مختلف تورك وبعضآ پشتون بوده ولی به مرور زمان با تعويض زبانهای اصلی خود به تاجيكی گراييدند - ويراستار )) .<br />درقسمت ديگر آورده جناب داكتر ايماق بعد از ذكر كلمه “سوری” در هلالين “تيموری” آورده بودند . شايد يكی از آن چهار شاخه ايماق های تورك نژاد ، خود را به تيموری منسوب بسازند ، چنانچه بسی از ايماقان هرات و بادغيس به نسبت اينكه توركی بودن خود را ثابت بسازند ، خود را به “تيموری” نسبت ميدهند كه اين موضوع خارج از حقيقت قرار ندارد .<br />اما در قسمت سوری با آنكه در سطور پيش گفتيم ، موضوع ازين قرار است كه آنها در جمله همان جمشيدی ها ، فيروزكوهی ها و تايمنی ها ميباشند و تفاوت بصورت قطع ندارند .<br />استاد عبدالحی حبيبی كه خداوند روح شانرا شاد داشته باشد “سوری” ها را يك شاخه ای از پشتونها ميشمارند ولی دليلی را نميگويند . اولين نكته ايكه بايد گفته آن بزرگمرد ترديد گردد اينست كه - اين چه اتفاقی است كه در جمله چهار برادر سه برادر تورك وچهارمی پشتون ميشود و اين باز به ما تداعی مينمايد كه استاد و ديگران همه خان ها ، پادشاهان محلی را بشمول “لاويك” از بقايای كوشانی و يفتلی ميآورند ولی يكباره استاد ميفرمايند كه “لويك” است و “لوی” بزبان پشتو بزرگ را گويند و “لويك” ها يعنی بزرگك ها معنی دارد . اول اينكه تركيب “لويك” و “بزرگك” در فارسی و پشتو درستی ندارد . همينكه بزرگ شد از حالت تصغير ميبرايد ، ديگر اينكه گفته شد كه كلمه “لوی” به استناد متون قديم در توركی معنی بزرگ را ميدهد و عقيده من اينست كه “لويك” نيست بلكه “لاويك” وغالبآ كلمه ختنی و اويغوری است .<br />به همين قسم داكتر برلاس مينويسد كه سوريان سلسله شاهان تورك پشتو زبان هند ميباشد و این موضوع از امكان دور نيست ، زيرا زبان ركن اصلی نژاد شناسی نميباشد و ميتواند پشتونها فارسی زبان و فارسی زبان ها و توركی زبانها پشتون باشند .<br />« مورد سوری ها كه از جمله چهار ايماق يا چهار قوم عمده تورك های ايماق اند ، اولتر از همه اذعان بايد نمود كه استاد مرحوم حبيبی به فكر آن بوده اند كه “سور” در پشتو “سرخ” معنی ميدهد و تصور كردند كه بايد اين گروه توركان پشتو باشند ، درحاليكه در فارسی ماهم اين كلمه را «سور» چنين بكار ميبريم «گل سوری» ، گل سرخ ضمنآ اين “گل سوری” در فولكلور تاجيك ها يكی از موضوعات مهم بشمار ميرود .<br />زياده بر آن در لغت توركی “سور” سبز معنی ميدهد ، گويا كسانيكه چشم سبز يا آبی داشته باشند وی را “سور” يا “چشم سبز” ميگويند كه تا اكنون اين لغت مورد استعمال را دارد و اين ميرساند كه غالبآ شخص اول ايماق ها در تاريخ چشم كبود بوده و كبود رنگ خاص عقيدوی توركانست .<br />استاد حبيبی ميفرمايد : « اسم زور يا رب النوع سوريا بعداز اسلام توسيع يافته و به اين نام بلاد و قبايل و اشخاص مسمی ميشوند ، مثلآ “زورآباد” ناحيتی بود كه اكنون هم به همين نام در جنوب سرخس و رقاصی گوشه شمالغرب سرحدات افغانی ولايت هرات موجود است ويا قوت آنرا بصورت «زورابذ” از نواحی سرخس ضبط كرده و ابن اثير منسوب به آنرا “زورابذی” گويد و اين “زور” بصورت “سور” هم ضبط گرديده » ( ص 127 تاريخ افغانستان .....) .<br />اينك خود استاد حبيبی متون قديم را بشكل “زور” آورده و اكنون نيز در ساحه غور منطقه چشمه ساريست كه آنرا “زورآباد” گويند به اثر مرور ايام “زور” به “سور” مبدل شده است و نيز كوهی در غور وجود دارد كه آنرا زوركوه گويند و كسانيكه از آنجا هستند خود را زوری ميگويند و تاريخ هرگز اين “زوری” ها را به پشتون بودن نشان نميدهد . زوری ها كه بنام پادشاهان در هند به شكل شاهان “سوری” شهرت يافتند به دنبال همان نسب سازی ها آنها را به پشتو نسبت دادند ، وشايد به گفته پروفيسور برلاس زبان شان به پشتو مبدل شده باشد . اما نژادآ به پشتو نسبتی ندارند ويك موضوع درينجا پيش ميشود كه آيا در آن هنگام در پشتو كتابت پيشرفته وجود داشته يا نه ! زيرا متون اصلی از آن عهد كه براستی باشد تا اكنون بدست ما نرسيده است .طوريكه گفته آمد و درينجا باز ميآوريم كه آقای داكتر برلاس ميفرمايد : « هفتمين طبقه سلاطين دهلی سوريان اند ، اينان نيز مانند لودی ها توركان پشتو زبان اند ..... جد اين خاندان ابراهيم خان سور است كه با پسرانش در اواخر قرن پانزدهم در زمان لودی ها از منطقه غور به هندوستان مهاجرت نمود و بحيث يكتن از قومندانان اجرای وظيفه ميكرد ، اينان نيز مانند نيپكيان امرای شمال هندوكش ، شيران باميان (شاران باميان ) و خلجها از بقايای هفتالت ها ( يفتليها ) و تورك تبار بودند » ( ص 17 آريانا برون ... 1999 ميلادی و او از نوشته استاد حبيبی ) .<br />در دائرت المعارف مملكت اوزبيگستان به صفحات 161 - 162 درباره ايماق ها چنين آمده است : « ايماق نام عمومی يكتعداد قبايل و عشاير توركی افغانستان و اوزبيكستان در قرن پانزده و شانزده در وادی فرغانه و در ولايت قشقه دريای ( فعلی ) سكونت داشتند ، با مرور سده ها ايماق های ساكن اوزبيكستان شامل تركيب اوزبيكان شده ، نام قبايل و عشاير خود را از دست دادند ، فقط يك قسمت آن در ولايت قشقه دريا نام قبايل “ايماق” را حفظ كردند .<br />به تركيب ايماقهای ساكن افغانستان يكسلسله قبايل و عشاير فارسی و تاجيكی زبان شامل ميشود . درحال حاضر نام اقوام توركی زبان و تاجيكی زبان كوهی و نيمه كوچی « فيروزكوهی ، تيمنی ، جمشيدی و تيموری » ساكن شمالغرب افغانستان است . ايماق علاوه بر افغانستان و اوزبيكستان در ايران نيز بسر ميبرند . آنها متعلق به تايمنی بوده در حدود شش مليون نفر هستند . يك قسمت ايماق های سنی و قسمت ديگر آن شيعه ميباشند . ايماق ها بنام “چهار ايماق “ نيز مشهورند “ .<br />بعداز علاوه نمودن مطالب بعدی اين بحث همين را بدست آورديم كه ايماق ها بمانند قرغز ، قزاق ، تاتار ، اويغور ، توركمن وغيره يكی از آن شاخه ها ميباشند كه سر چشمه شان از تورك است .<br /><br /></span></div><div style="text-align: right;"><span style="color: rgb(51, 255, 51); font-weight: bold;">ادامه دارد</span><br /></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-8899501407354190847?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-52484944763753936852008-03-01T06:55:00.000-08:002008-03-02T11:11:45.269-08:00<div style="text-align: center;"><span style="font-size:130%;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);">فصل چهارم</span><br /><span style="color: rgb(255, 204, 51); font-weight: bold;">تورك هزاره<br /><br /></span></span><div style="text-align: right;"><span style="font-size:130%;">درين بخش درباره كسانی بحث مينمايم كه روح و روان من دايم با آنها بوده است . </span><br /><span style="font-size:130%;">هزاره ها يكی از شاخه های بسيار مهم و قديم تورك ميباشند كه در قاطبه تواريخ موثق آنها را از جمله هون های سفيد ويا توركان توكيو ها آورده اند .مرحوم عبدالحی حبيبی ميفرمايد : « در نصف اول قرن هفتم ميلادی در شمال هندو كش و ولايت تخارستان تا بلخ و ميمنه امرايی از نژاد توه كيو ( بقايای كوشانی هفتلی “ يفتلی “ ) حكمرانی داشتند كه مركز ايشان قندوز بود “ ص 107 تاريخ افغانستان “ .</span><br /><span style="font-size:130%;">در فرهنگ آنندراج هزاره را قومی از افاغنه آورده اند و گفته اند از عشاير شيعه مذهب . منظور مولف افاغنه اينست كه در افغانستان زيست دارند ونه اينكه خودشان پشتون باشند و در قسمت شيعه بودن مردم هزاره بارها گفته ايم كه مركز و اطراف هزاره جات شيعه اند ولی يك اكثريت بسيار بزرگ شان در سرتاسر افغانستان اهل سنت والجماعه ميباشند .</span><br /><span style="font-size:130%;">معنی كلمه “هزاره” در فرهنگ دهخدا “ حصهً پائين ديوار “ آمده است . همچنان در تشابه تلفظی كلمه هزاره لغت “هزاله” را آورده اند كه “ هزلی” به معنی شوخی و ظريف طبعی ميباشد و شايد هم حرف لام به حرف زآ در اثر كثرت استعمال تبديل شده باشد .تا هنوز در بين اوزبيگ ها اعم افغانستان و اوزبيكستان آدم های شوخ و ظريف طبع را “هزل گوی” ميگويند .</span><br /><span style="font-size:130%;">در فرهنگ دهخدا كلمه ديگری را به وزن “هزاره” به شكل “هزاوه” ميآبيم كه ميگويد : « قصبهً دهستان فراهان سادات از بخش فرمهين شهرستان اراك دارای 2736 تن سكنه و آب آن از قنات ، محصول عمده اش انگور ، غله و ميوه است . اين قصبه از قرار قديمی اين ناحيه و دارای چشمه سار های متعدد و آبهای گوارا و تاكستان های فراوان است .......جلوس اباقاخان بن هلاكو به تخت سلطنت بعداز پدرش بسال 663 درين قصبه بوده است » از شرح بالا منظور ما تنها از هموزن بودن كلمات است كه شايد به شكلی از اشكال در افغانستان و پاكستان به مردم هزاره نسبت يافته باشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">تعداد نسل تورك های هزاره در پاكستان بمراتب زيادتر از تورك های هزاره در افغانستان ميباشد كه بحث آنها ضرورت به تحقيق عليده دارد .</span><br /><span style="font-size:130%;">اگر از كلمات بالا در خصوص وجه تسميه “هزاره” بگذريم ، امكان توجيه اصل كلمه “هزاره” شايد طبق گفتار اكثر نويسندگان “هزار” باشد كه در لشكر های مغول و تورك ، به واحد های هزار نفره تقسيم ميگرديدند و ما تا اكنون در ساحات شمالی افغانستان ( در سابق توركستان صغير ) مينگباشی و يوزباشی به معنی سركرده هزار نفری و صد نفری را گاه گاهی ياد مينماييم ..... زمانيكه اين راقم متعلم مكتب ابن سينای كابل و دارالمعلمين كابل بودم ، منصبی را درميان ملازمين ميشنيدم كه “ده باشی” ميگفتند كه تركيب زبان دری و توركی يعنی “كلان ده نفره” بود ، بنآ كلمه “هزاره” ميتواند با معنی “مينگ باشی “ مرتبط باشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">در كتاب نظام اجتماعی مغول اتوغ ها ، نويانها ويا گروپ ها را چنين ميآبيم : « بطور خلاصه ميتوان گفت كه در زمان سلسله يوآن ، شخصيت های مغولی همه از طبقه اشراف فيودالی ، نويان ( روئسای هزاره ) روئسای ده هزار و افراد گارد ( اشراف ) بودند ، پس از انهدام اين سلسله و فرار مغولها به خارج از چين ايشان مجبور به ترك زندگی شهرنشينی و مراكز چينی و بازگشت “به هزاره های” خود در اعماق استپهای مغولی گرديدند .ولی درين زمان هزاره ها تبديل به اتوغ و نويانها ( فرماندهان هزاره ) تبديل به جای سنگ و دای بو وغيره گشته اند ( ص 228 نظام اجتماعی ..... ) .</span><br /><span style="font-size:130%;">از گفته های بالا بيگمان كلمه “هزاره” هويدا و آشكارا ميشود كه شايد سركرده كدام واحد اردوی تورك ها ويا مغول ها شخص مهم و با نفوذی بوده كه لقب اولاده و مربوطين او را “هزاره” گذاشته اند و اين اصطلاح حتمآ در خاك فعليه افغانستان مروج شده باشد بخاطريكه اصطلاحات تاجيكی ويا فارسی از قدامت لازم برخوردار است . همچنان نميتوانيم از گفته های بعضی تحليلگران انكار نمائيم كه شايد كلمه “هزاره” از خود گروپ هزار نفری باشد كه اولاده و مربوطين همه شانرا “هزاره” گفته باشند و چون اصطلاح زيبا ، روان و آسان است ، از آن سبب بزودی ورد زبانها شده است و شايد هم هزاره معنی كلمه “نويان” باشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">مرحوم حبيبی مركز اراكوزيا را كه كاملآ خاك و سرزمين ملت تورك هزاره ميباشد ميگويد كه “هزاله” است و چون هزاله با هزاره هم وزن و قرين است ، شايد هزاره از هزاله آمده باشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">موضوع دوميكه از زبان ولاديمير تسف بدست ميآيد و بسيار مهم است ، اينست كه به كلمه “دای” و معنی آن دسترسی پيدا مينمائيم .</span><br /><span style="font-size:130%;">در يكی از نوشته ها ميخوانيم كه « دای بو چين » بمعنی “زن دای بو” آمده و معلوم است كه كلمه “دای” ريشه طولانی دارد .</span><br /><span style="font-size:130%;">در نوشته های آقای تسف دای ها را به چنين شكل ميآبيم : « كه كلمه دای بوی مغولی از آميزش سه لغت چينی كه عناوين اشخاص مهم سلسله يوآن بوده ، تشكيل شده است ، اين سه كلمه عبارت اند از : ( tai - baw , tai - fau , doi - fou ) بمعنی مهردار بزرگ » ( ص 223 نظام .....) .</span><br /><span style="font-size:130%;">كلمات و القاب تای فو ، تای بو و دای فو را ميتوان بخوبی تصور كرد كه خيلی عميق و صاحب معنی است و حالا ما در هزاره جات افغانستان “دای” ها زياد داريم كه به اقوام تعلق ميگيرند . اما يك موضوع ديگر بايد گفته شود كه “دای” ويا “تای” در توركی بمعنی كرهً اسپ آمده و واقعآ خيلی بجای خواهد بود تصديق نمائيم كه بگروه های “دای” ها بخوبی صدق مينمايد به اين معنی كه اسپ سواری و اسپ كاری از قديمترين ايام شغل مردم تورك بوده است . و كسانيكه صاحبان اسپ های خاصه و بخصوص ميبودند ، او و مربوطين او را به صفت اسپ او ميشناختند .</span><br /><span style="font-size:130%;">مثلآ اگر كسی اسپی ميداشت كه در گردن او زنگ آويخته باشند ، آن اسپ را “دايزنگی” ميگويند و ما تا اكنون در ميان توركان هزاره افغانستان منطقه يی داريم بنام “دايزنگی” و همچنان در ميان تورك های صفحات شمال كشور قومی داريم بنام “كلته تای” گويا كسی از اشخاص مهمی كه دُم اسپ آن كوتاه بوده (( ويا هم اسپ او نسبت به ديگر اسپ ها قد كوتاه بوده - ويراستار)) ، بنآ شخصيكه صاحب آن “تای” يا “دای” بوده او و مربوطين او را “كلته تای” گفته اند .زيرا كه “كلته” به زبان توركی به مفهوم كوتاه ميباشد . ويا اينكه آن تای يا دای دردويدن “ يُرغه” بوده ودربزكشی نام ونشانی داشته و به نسبت كوتاه بودن دم ويا قد اسپ ، صاحبش را ، صاحب تای كلته و بعدآ جمع فاميل او را “كلته تای” خطاب كرده اند . در تلفظ ها اندر ميان اقوام مغول و تورك حرف “دال” با حرف “تا” اكثرآ مشابه تلفظ ميشوند .</span><br /><span style="font-size:130%;">البته اقوام بنام حيوانات از قديم الايام بدينسو معموليت داشته ، چنانچه در ميان شهرياران تورك ايران پادشاهانی را بنامهای « قره قويونلوها » و « آق قويونلوها » ميشناسيم . بيرم خان مشهور بدخشی كه هندوستان به توسط او نصيرالدين همايون دوباره بدست تيموريان افتاد ، از جمله قره قويونلوها و باز از شاخه “بهارلوها” بود كه فرزند او همان عبدالرحيم خان خانان يا صدراعظم جلال الدين اكبر بود كه زبان فارسی را به اوج ترقی رسانيد و اصلآ در ميان توركان آنها متعلق به شعبه توركان توركمن ميباشند .</span><br /><span style="font-size:130%;">(( احتمال قريب به يقين ديگر وجه تسميه “دای” اينست كه “دائی” برای اكثر مردم تورك زبان مانند توركمن ، آذری ، تاتار ، قرغز ، قزاق و بعضی از اقوام اوزبيگ به معنی ماما “برادر والده” را دارد . و به احتمال زیاد استعمال كلمه “دای” برای مردم هزاره معنی همان “دائی” را داشته باشد . بنآ “دای چوپان” در اصل خود “دائی چوپان” بمعنی “ماما چوپان” ميباشد و ميتوان دای كندی ، داي زنگی ، دای قوزی ، دای دهقان ، دای قلندر وغيره “دای” را با پسوند آن به همين قياس نمود . - ويراستار))</span><br /><span style="font-size:130%;">اگرچه بعضی ها “دی” را مشابه “زی” آورده اند ، چنانچه آقای يزدانی نيز تا جايی به اين دو كلمه اشاره نموده است و شايد “زی” بشكل غيراصلی “دی” از “دای” گرفته شده باشد زيرا “دی” از لغات بسيار قديم توركی است و قدامت لغات توركی را از آن بايد دانست كه هزار سال كه هنوز بسی زبانها قوام نگرفته و به قيام نرسيده بودند ، فرهنگ عالی بزبان توركی توسط محمود كاشغری تحرير شده بود و اين خود نمايانگر تاريخ كهن زبان و ادبيات توركی ميباشد . همچنان خط اورخانی هم از قديمترين خطوط توركی بشمار ميرود .</span><br /><span style="font-size:130%;">در هزاره جات “دای” ها زياد ميباشند ، بمانند دای كيو- دای قوزی - دای كلان - دای پولاد - دای چوپان - دای نوری - دای كندی - دای دهقان - دايزنگی - دای ختای - دای ختن - دای بيركه - دای قلندر وغيره</span><br /><span style="font-size:130%;">در سطور قبل يادآور شديم كه يك جانب وجه تسميه “دای” به “تای” توركی نسبت دارد ، اما وقتيكه تنوع دای های توركان هزاره را مطالعه مينمائيم “دای” به قوم نسبت داده شده است ، مثلآ “دای ختن” كه غالبآ قومی از توركان ختن بودند كه بعد ها آمده باشند ، يا اينكه “دای دهقان” قشلاق دهقانها ويا اينكه يكی از دای های “دای توكيو” ميآبيم و شايد “دای توكيو” باشد كه اصل شان به “تورك توكيو” منتهی ميشود .</span><br /><span style="font-size:130%;">البته اين “دای” ها همچنان ميتوانند منطقه و جای تعبير شوند و امكان معنی های ديگری هم وجود دارد . به هرصورت كلمات “دای” و “دی” مخصوص اصطلاحات خاص توركان هزاره ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">يكی از موضوعات ديگريكه در خصوص “دای” بايد گفته شود اينست كه “دای” ميتواند بعضی وقت جزً نام اشخاص باشد و ما بنام يكی از خانم ها به استناد تاريخ رشيدالدين فضل الله خانمی را ميشناسيم كه “دای” جزً نام اوست : « اين غارت چنان با شدت بعمل آمد كه در “يورتها” غير از خاكستر ديگدانها چيزی باقی نماند . قوتوی خاتون و تودای خاتون و ارمن خاتون را برهنه بگذاشتند » ( ص 607 امپراتوری صحرانوردان و او از رشيدالدين ).</span><br /><span style="font-size:130%;">گرچه درخصوص پيشتر درباره وجه تسميه ، منشاً و مبداً كلمه و اشارات ديگر در خصوص توركان هزاره بحث گرديد ، بازهم بخاطر توضيح بهتر نظر يكتعداد دانشمندان را درين بحث داخل سازيم ، تا توانسته باشيم بحد وسيع در ساحه اصليت اين مردم بومی افغانستان روشنی باندازيم .</span><br /><span style="font-size:130%;">درقسمت وجه تسميه هزاره ها سخن های نو بسيار كم است و زیاده تر يكی از ديگری تقليد كرده اند ، و موضوع اينكه ايشان از بقايای اردو و لشكر تيموچين يعنی چنگيز خان ميباشند و موًرخين يكی بعد ديگری ، موضوع را تقليد كرده اند كه اين طرز ديد به نظر نگارنده اين مقال عاری از حقيقت ميباشد و حتی بقراريكه درين مقاله متذكر شديم ، آنها با آنكه بنی اعمام بسيار دور مغولها ميباشند ، مستقيمآ به تورك ارتباط خونی دارند و بدان سبب اصليت آنها خاصتآ و راًسآ به تورك منتهی ميگردد .</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای داكتر سيد مخدوم رهين در كتاب اشك خراسان درحاليكه به ابولآبای توركان يا افراسياب توهين ها كرده است چنين ميخوانيم : « بنابر نوشته جهانگرد چينی هيوان تسنگ كه در دوره كوشانی از آريانا عبور كرده قوم هزاره قرنها پيش از ورود اسلام به سرزمين ما درين كشور می زيستند، در ادبيات و تواريخ دوره اسلامی قرن سوم وچهارم هجری اطلاق ترك غرچه به قوم هزاره شده است » ( ص 31 كتاب مذكور ) . نوشته آقای رهين خيلی برجاست كه هزاره را تورك دانسته است .</span><br /><span style="font-size:130%;">در كتاب پژوهشی در تاريخ هزاره ها بقلم جناب حاج كاظم يزدانی موضوع چنگيزی بودن تورك های هزاره با دلايل زياد رد شده ولی نظر يكتعداد را كه در كتاب خويش گنجانيده اند ، خالی از مفاد نخواهد بود كه با تبصره های كوچك آنها را ازنظر بگذرانيم :</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای “بليو” گفته كه هزاره ها از ديگر اقوام افغانستان مجزاً ميباشند ، موضوع قابل ترديد است ، آنها اولآ به تورك ها می پيوندند و ثانيآ با ديگر اقوام اختلاط نسبی دارند (( همانقسميكه هر قوم ديگر افغانستان با همديگر اختلاط اتنيكی دارند - ويراستار )) .</span><br /><span style="font-size:130%;">ژ . فيرير گفته است كه هزاره ها ساكنين اصلی افغانستان ميباشند و در زمان حملات اسكندر در همان محل زندگی ميكردند كه حالا حيات بسر ميبرند و فيرير موضوع فوق را از نوشته های موًرخ قديمی يونان “كورتس” استفاده كرده است .تبصره اين نگارنده چنين است كه اصليت و قدامت تورك هزاره بگفته هردو درست است اما مسكن اصلی هزاره های توركتبار مراكز عمده غزنی ، زابل و كابل و تگين آباد بود و آنها نه بواسطه سامانيان بلكه توسط شخص امير سبكتگين “سيويكتگين” بروايت های مختلفه خصوصآ از مركز اصلی توركها يا غزنی باستان منتقل شده اند .</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای حاج كاظم ميگويد : « بعضی از دانشمندان گويد هزاره ملتی است كه از اختلاط و تركيب تورك و مغول بوجود آمده اند ( ص 157 ) درست كه تورك هزاره با مغول ارتباط خونی دارد ولی غرور ملی ملت تورك هزاره بايد پايمال نگردد و نبايد به اين شكل آنها را به دوراهه و تشويش نگهداشت و حق همين است كه ايشان از شاخه بس مهم و با ارزش ملت تورك ميباشند .» .</span><br /><span style="font-size:130%;">نظريه “دمورگرفت” كه ميگويد صورت و چهره های هزاره ها نظر به مغولها بيشتر به تبتی ها ميماند و قرلوق ها پيش از حمله مغول در افغانستان مركزی بودند ، درست است ولی يك نظر نو نيست زيرا آل سبكتگين « سيويكتگين » از قوم قرلوق ميباشند و در تبت توركان بسيار اند .</span><br /><span style="font-size:130%;">ازينكه در دائرتالمعارف اسلامی قوم مغولی يا نسل تورك مغولی ميخوانند بازهم در تردد ميباشند و نميتوانند به تاريخ اصلی تورك هزاره آگاهی حاصل نمايند . در سطور ديگر به عرض رسيد كه تورك های هزاره خون مغولی و توركی دارند و با مغول خون مشترك و مشابه دارند اما ازنگاه تقسيماتيكه ما ذكر نموديم زياده تر به توركی ارتباط ميآبند .</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای عندليب را جناب حاج كاظم ميفرمايد كه او گفته است ، تورك های هزاره ، هزار قبيله اند ، زياده تر يك نظر افسانوی و تخيلی ميباشد ولی نظر آقای قمبری بهسودی درقسمت اينكه تورك های هزاره پيش از چنگيز خان در غرجستان می زيستند ، مورد پذيرش است . زيرا گفتيم كه اين قوم پيش ازميلاد بخاك كنونی افغانستان حيات بسر ميبردند .</span><br /><span style="font-size:130%;">اگر داكتر “ريچارد پتر” كه درباره هزاره ها ده سال تمام تحقيقات نموده ولی اغلاط فاحش او قابل تاًمل است . مثلآ ميگويد « زبان هزاره گويشی از فارسی - دری است در آن از لغات مغولی استفاده فراوان شده است » ( ص 160 پژوهشی ) اين حكم آقای پتر را پروفيسور شاه علی اكبر شهرستانی چهل سال پيش ناقص ساخته است ، زيرا از روی تحقيقات علمی كه نموده از جمله پانزده صد لغات تورك و مغول يكهزار و دوصد و پنجاه آن خالص توركی و مابقی مغولی ميباشد و از جانب ديگر اين كلماتيكه به زبان مغولی ارتباط ميگيرد معنی آنرا ندارد كه توركی زبانها آن لغات را استعمال نمی نمايند بلكه جمله از آن لغات را استفاده نموده و در گفتار خود ميآورند و بدين حساب همه لغات پانزده صدی در زبان توركی مورد استعمال دارد .</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای حاج كاظم يك موضوع مهم را نتيجه گيری مينمايد و ميفرمايد : « اين مدارك مسئله نژادی مهمی را روشن مينمايد كه اهميت آن از مسئله خصوصی هزاره تجاوز ميكند و اين مطلب بما نشان ميدهد كه در حقيقت نه فقط فلات های مرتفع ماورای هيماليا بلكه تمام دنباله های جبال هندوكش تا منتهی اليه غربی آن در زمان قديم محل سكونت قبايلی از نژاد چينی و تبتی بوده است ( ص 163 ) . درين شكی وجود ندارد كه منظور از چينی ، ماچينی ها يا توركان غيرچينی اند و تعداد زيادی تبتی ها همچنان متعلق به توركان تبتی ميباشند و توركان ختائی و ختنی هم گفته ميشوند .</span><br /><span style="font-size:130%;">درقسمت دو كشور هزاره بمعنی تقسيمات بين دو مملكت افغانستان و نيم قاره توافق وجود دارد ولی درحقيقت يك زمانی جمله به يك سرزمين واحد حيات بسر ميبردند و دليل ما پيش از دوره كوشانی ها تا بعداز دوره غزنويان و غوريان و حتی تيموريان ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای حاج كاظم يزدانی نظر استاد جاويد را اينطور ميآورد : « اين طائفه ( هزاره ) از اقوام اصيل و بومی اين سرزمين اند كه قبل از مغول ( چنگيز ) بنام غوزه يعنی غرجستانی معروف بوده اند و سلسله شاهان غور و شار های باميان از ميان همين اقوام بوده اند ، نژاد هزاره ممكن است اختلاتی از اقوام اورال آلتائی “ اله تائی “ باشد » ( ص 164 )</span><br /><span style="font-size:130%;">مسلمآ فرموده استاد جاويد قابل قبول بوده و تحقيقات شان علمی است و غوری ها و شار های باميان و ديگر خان های كوچك از اهل تورك های هزاره ميباشند .</span><br /><span style="font-size:130%;">ازينكه آقای يزدانی از قول يكی از موًرخين از قوم لاچين ذكر كرده ، چنين است كه هزارهً لاچين همه هزاره ها را دربر نميگيرد ، بلكه شاخه هايی از هزاره ها ميباشند . امير خسرو بلخی دهلوی از قبيله لاچین هزاره و نيز كهگدای ها از همين شعبه برخاسته اند .</span><br /><span style="font-size:130%;">خيلی دلچسپ است كه آقای يزدانی از زبان پروفيسور همام ميآورد : « محققان درين امر كه هيونگ نو و هونها همانها هستند كه بعدها بنام مغول شناخته شدند و تركان و تاتاران هم ازين مردم ريشه گرفته اند ترديدی نيست » ( ص 165 ) . درحاليكه ما در اوراق هذا ثابت ساختيم كه ريشه و كنده تورك و بعدآ به تاتار و مغول و ديگر شعبات منقسم ميگردند و در همه كتب معتبر تورك پيش از مغول بمانند اكبرنامه وغيره آورده شده است .</span><br /><span style="font-size:130%;">آقای حاج كاظم يزدانی نظر استاد حبيبی را كه هزاره از هزاله ويا هساله باشد تآييد مينمايد درحاليكه من هم آنرا تآييد مينمايم ولی در قسمت تركيب پشتوی آن يقين ندارم .</span><br /><span style="font-size:130%;">موضوع مهمی را كه جلال الدين صدیقی در قسمت كلمه “بربر” ذكر مينمايد خيلی دلچسپ است و كلمه بربر و ملك بربر در داستانهای حماسی “گور اوغلی” آمده است و اين نگارنده در آن باره نوشته ام . اما استاد جلال الدين صديقی بصورت قاطع فرموده است كه « نژاد تورك شامل هزاره ، ايماق ، اوزبيك و قرغيز ميباشد » ( ص 169 پژوهشی ) و فرموده آقای صديقی درست است اما تورك های قزاق ، توركمن ، اويغور ، آذر و تاتار را شامل نژاد تورك نيآورده و شايد لازم ندانسته باشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">موضوع ديگريكه از نوشته استاد صدیقی بدست ميآيد اينست كه درين رساله سعی نموديم تا تورك بودن ايماق و هزاره را ثابت بسازيم و استاد صديقی گفته های ما را كاملآ تصديق نموده است .</span><br /><span style="font-size:130%;">حالا درقسمت هويت اصلی و تاريخی تورك های هزاره بايد بحث كرد :</span><br /><span style="font-size:130%;">درقسمت معرفی تورك ها گفته شد كه تورك های هزاره بمانند اقوام ديگر تورك از اولاده يافث بن نوح عليه السلام ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">درسطور ديگر اين مقاله آورديم كه سابقه داری مردمان تورك هزاره در افغانستان يك خط درشت و تاريخ معين ندارد ، ولی بی ترديد ميتوان گفت كه مردمان تورك های هزاره بيش از هزار سال قبل از ميلاد در افغانستان زيست داشتند و آسانترين و ساده ترين دليل ما حكومت داری بنی اعمام شان كوشانی ها در افغانستان ميباشد كه در قبل ازميلاد آنها در كابلستان و زابلستان و مركز غزنی و بعدها تا مناطق دور نيم قاره هند حكم راندند . و از روی مطالعات غلجائی ها “خلجی ها” و تاريخ تورك های هزاره چنان پيداست كه غزنی يكی از قديمی ترين مركز تورك ها در كنار بلخ بامی بوده است .</span><br /><span style="font-size:130%;">در مقاله “كابل در پرده های تاريخ” به تحقيق اين نگارنده چنين آمده است كه در قديم ها پيش از ميلاد مسيح فرزندان يكی از خوانين و رئيس قبيله تورك های توكيو در كاشغرستان و ساحه ختن و ياركند “ياركنت “ و اورومچی بنام آچيل خان بعداز شكست در مقابل ژوان - ژوان ها جانب تخارستان ميآيد ولی ناگهان در راه بدار بقآ می شتابد و دو پسر و يك دختر او بنامهای قابول خان ، جابول خان و غزنه جان ( دخترش ) در سرزمين های كابل و زابل و غزنی آمده صاحبان آن ولايت ها ميگردند و از آنست كه كابل و زابل و غزنی بنامهايشان نامگذاری شده است . اما يك تعداد محققين مغرض و متعصب غزنی را بمعنی های گوناگون تعبير مينمايند تا ازين تحريف ها سوً استفاده های سياسی نمايند . درحاليكه غزنی از كلمه “غز” گرفته شده و كلمه ايست كه به لفظ توركی نسبت داده ميشود ، و غزنه دختر آچيل خان افسانوی است ، گفتيم و پيشتر هم ذكر رفت كه يگانه دو ولايتی كه به پسوند نسبتی “چی” مطابقت داشته و استعمال ميگردد همانا ولايت غزنی و باميان است كه باشندگان شانرا بنام غزنيچی و باميانچی ميگويند . درقسمت باميان و نسبتی “چی” به كتاب پژوهشی در تاريخ هزاره ها مراجعه شود .</span><br /><span style="font-size:130%;">نسبت دادن مردمان تورك هزاره به توركی بودن شان صدها دليل ديگر موجود است كه تورك بودن آنها را بمانند آفتاب روشن ميسازد مثلآ در خصوص قبايل و فرقه هزاره ها اين نامها را داريم : تاتار ، خلج ، خلخ ، قرلوق ( در اصطلاح مردم هزاره و تورك های توركستان افغانستان ) قللغ ، توركمن ، چوگل “چگل” ، نايمان وغيره كه همه را درميان هزاره ها ميتوان يافت و به عين تلفظ و شكل در ميان توركان رايج ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">در بين هزاره ها يكتعداد نامهای ديگر توركی زياد ه تر مورد استعمال را دارد مثلآ زاولی ( گفتيم كه شايد اولاده همان جابول خان افسانوی باشد ) لاچين ، بربر ، ترخان ( كه اصل آن تورخان است و نام ابونصر فارابی يا معلم ثانی ترخان است كه زاده توركستان و توركی تبار بود ) .</span><br /><span style="font-size:130%;">درسطر بالا از “بربر” ياد نموديم ، اين كلمه در داستانهای گوراوغلی مكررآ آمده و من در آن باره مقالات زياد و كتاب نوشته ام كه داستانهای گوراوغلی كه تعداد حكايتش به پنجاه و دو ميرسد در زمان اندك پيش از اسلام و آغاز شيوع اسلام در سرزمينهای از غور و بادغيس گرفته تا توركستان چين ، توركستان موجوده و ساحات تورك نشين افغانستان بوقوع پيوسته است و اكنون ما در ساحه تورك های هزاره افغانستان در يكاولنگ محلی داريم كه مخروبه بيش نيست ولی نامش را ميگويند “شهر بربر” كه غالبآ در هنگام قتل عام های چنگيز خان بمانند شهر غلغله خراب شده است . ناگفته نماند كه بسياری از لشكر جلال الدين منكبرنی خوارزمشاه همين اسلاف تورك های هزاره بودند و قتل عام شهر باميان و شهر غلغله از جانب چنگيز خان به همين سبب بود .</span><br /><span style="font-size:130%;">اين نگارنده در بسی مجالس سخن از تورك های هزاره گفته ام كه ايشان يك كميت بزرگ در افغانستان ميباشند ، يعنی تنها كسانيكه بنام “هزاره” ( تورك هزاره ) ياد ميشوند و مقصد من ديگر تورك تباران افغانستان نميباشد زيرا درين مقاله مطول خواهيد يافت كه جمعيت تورك تباران در افغانستان بيش از اقوامی است كه دعوای اكثريت نموده و امتيازخواهی ميكنند ولی درينجا هزاره های افغانستان را كه در سرتاسر افغانستان بصورت پاشان و پراكنده حيات بسر ميبرند فقط نام ميبريم :</span><br /><span style="font-size:130%;">يك - تورك های هزاره كه در مجاورت پشتونها حيات بسر برده اند ، بمانند غلجی ها بالآخره پشتون شده اند و شايد هم جمله غلجائيان تورك های هزاره بودند كه فعلآ به تبار پشتون پيوستند ، طوريكه در عنوان ديگر درين باره بحث نموديم .</span><br /><span style="font-size:130%;">دو - هزاره های بلوچ شده در ساحات بلوچ نشين افغانستان اما در سرزمين پاكستان زياد ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">سه - در ولايات خوست و پكتيا قومی از اقوام مسعود وجود دارند كه نظر برخی موًرخين بر آنست كه آنها ( مسعود ) از قوم تورك هزاره نيست ولی به قرار گفته آقای حاج كاظم يزدانی ، بهسود و مقصود دو برادر بودند ، بهسود به همان نام هزاره باقی ماند كه بهسود فعليه بنام وی است و اما مقصود كه دور از آن زيست بالآخره مسعود شد و به مليت برادر پشتون گراييد .</span><br /><span style="font-size:130%;">چهار - عمومآ در ساحه لوگر فارسی را بگونه يی تلفظ و لهجه توركان هزاره در گفتار عاميانه استفاده ميكنند ولی اصل تورك های هزاره نيز در آن ولايت به شكل مردم لوگر و با تفاوت از تورك هزاره حيات بسر ميبرند .</span><br /><span style="font-size:130%;">پنج - هزاره بغل و هزاره گدی ، در نواحی و اطراف شهر كابل سكونت دارند .</span><br /><span style="font-size:130%;">شش - در ولايت فارياب هزاره ها به كثرت حيات بسر ميبرند .</span><br /><span style="font-size:130%;">هفت - غوربند و سرخ پارسا جايهايی اند كه اصلآ هزاره نشين ولی در غوربند در كميت تناسب نفوس ايشان تفاوت ها پديد آمده و در سرخ پارسا اكثریت دارند .</span><br /><span style="font-size:130%;">هشت - ولايت غور و بادغيس دو ولايت مهم تورك هزاره نشين ميباشند .</span><br /><span style="font-size:130%;">نه - نكودری ها : اميد است كه درباره این تورك های هزاره تحقيقات بيشتر صورت بگيرد ، اينها در حقيقت تورك های هزاره سجستان يا سگستان ويا سيستان كنونی خاك های افغانستان و ايران ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">امير تيمور جهانكشا در كتاب “ منم تيمور جهانكشا “ از قوم هزاره ياد كرده و گفته است كه اين مردم از پرهيبت ترين مردمانی ميباشند كا تا آنوقت ديده است .</span><br /><span style="font-size:130%;">ده - وقتيكه در بحث هزاره ها مصروف تحرير بودم در كتاب آقای حاج كاظم يزدانی مراجعه كردم و ديدم كه يكی از عناوین را بنام “هزاره مغول” نوشته است . در همين حال بصورت فوری در ذهنم مفكوره مغول نبودن هزاره ها خطور كرد ، زيرا آقای يزدانی مثليكه هزاره های پشتون ، هزاره های بلوچ وغيره را مينويسد ، هزاره ها را با مغول به همان سياق ميآورد كه من به آن اعتراض ندارم ، فقط به اين عقيده معتقد تر ميشوم كه هزاره را مستقيمآ با نسل مغول پيوستن لازم نمی پندارم با آنكه در زمان های بسيار پيش نه تنها هزاره بلكه ديگر اقوام تورك نيز ارتباط ريشوی با مغول داشته اند بنآ لازم و حتمی ميدانم كه بايد بالای اصل تورك بودن هزاره مانند ساير شاخه های بيشمار اتراك تآكيد نمايم زيراكه اين اصل و واقعيت عينی اتنيكی ميتواند هويت اصلی هزاره را تثبيت نمايد . ما درين ماده “ده” هزاره مغول را در ولايات غور ، فراه ، هرات ، بغلان و سرپل ميآبيم .</span><br /><span style="font-size:130%;">يازده - آقای يزدانی عنوانی دارد بنام “هزاره های حنفی ولايت غور” با احتراميكه به نوشته اين محقق عزيز دارم ، من عمومآ تورك های هزاره را بصورت كل يك ميدانم و افتراق مذهب را چندان ارزش نميدهم زيرا شيعه و حنفی ( سنی ) هر دو مسلمان و يك خداوند را به عين معنی سجده مينمايند . ولی اينكه آن دانشمند تحقيق دقيق كرده كارش اهميت دارد .</span><br /><span style="font-size:130%;">دوازده - در ولايت پنجشير تورك هزاره زياد ميباشند و از جانب ديگر درين ولايت توركان سمرقندی هم تشريف دارند .</span><br /><span style="font-size:130%;">سيزده - در صفحه 289 كتاب “پژوهشی در تاريخ هزاره “ با تعجب زياد به عنوان “هزاره تاتار“ برخوردم ، زيرا تورك تاتار و تورك هزاره هردو يكی ميباشند و تورك تاتار در ميان اقوام تورك يكی از بزرگترين شاخه ها ميباشد كه مملكت تاتارستان را دارند و در باشقرتستان كه جمهوری تورك های باشقرت است نيز تاتار ها زيست مينمايند و مهمتر اينكه كريميا يا جزيره ( قرم ) را كه اعراب بنام “خزينته الدنيا” ناميده اند ، قبل از استيلای روس ها كاملآ تورك های تاتار زيست داشتند و بعداز كوچانيدن اجباری تاتار ها از كريميا در زمان يوسف استالين بار ديگر برای امروز نيز تاتار ها در “قرم” متوطن ميباشند . زمانی خان های تورك تاتار كه در آن جزيره زيبا يا عروس شهر های دنيا قدرت آنرا داشتند كه با تورك های عثمانی ويا خليفه های اسلام در قوه برابری نمايند . برای دانشمند عزيز و گرامی حاج كاظم يزدانی دو چيز ضرور است : اولآ مطالعه عميق تاريخ تورك و ثانيآ آموختن زبان توركی ، زيرا در نوشته بسيار پربهای شان در همين دو خصوص به تاًملات روبرو ميشويم .</span><br /><span style="font-size:130%;">چهارده - در ولايات قندوز “كندوز” ، تخار ، و بغلان مردم تورك های هزاره با يك كميت قابل ملاحظه وجود دارد و شايد در ولايت تخار اكثريت نسبی باشندگان را همين تورك های هزاره تشكيل بدهند ، ساحات خوست و فرنگ آنانيكه زبان اصلی خود را حفظ كرده اند همه به توركی قديم ختائی تكلم مينمايند . </span><br /><span style="font-size:130%;">در ولايت قندوز ( كه اصل كلمه “كندوز” به زبان توركی روز روشن معنی ميدهد-ويراستار )، هزاره های ده ويران شهرت خاص دارند و آنها به همان توركی قديم هون ها ، كوشانی ها و يفتلی ها تكلم مينمايند . همچنانكه يفتلی های بدخشان و هزاره های دره كوشان به زبان توركی كوشانی و يفتلی سخن ميگويند . و اين مردم كه بيش از دو هزار سال به اين خاك زيسته اند ، زبان شانرا از دست نداده اند .</span><br /><span style="font-size:130%;">پانزده - در يكی از احصائيه های جناب ثاقب زاده تحرير شده است كه اكنون در ولايت پروان دوازده قشلاق درحال حاضر به زبان توركی حرف ميزنند و وی آن دهات را به چشم خود ديده است و مسلمآ بگرام كه مركز ويا پايتخت كوشانی ها و كابل پايتخت يفتلی ها بوده است ، اقوام و قبايل تورك به مرور ايام شكل ، رنگ و زبان ديگری برای خود گرفتند .</span><br /><span style="font-size:130%;">در مقاله مطول “كابل در پرده های تاريخ “ نوشته شد كه اطراف كابل بمناطق چهاردهی وغيره اگر نظر انداخته شود همه چهره های توركی هزارگی دارند و دليل آن اينست كه آنها از بقايای شاهان كوشان و يفتل و نيز از جمله اقوام شان ميباشد .</span><br /><span style="font-size:130%;">شانزده - ولايات سمنگان ، باميان ، وردك و ميدان ، يكاولنگ ، ارزگان ، زابل ، غزنی ضرورت به بحث ندارد ، زيرا باميان ، غزنی و ارزگان مراكز حكام قديم تورك های هزاره بودند كه بسی عزيزان غزنيچی به هويت وتاريخ خود معلومات نداشته وخود را از دیگر اقوام ميشمارند كه البته كدام عيبی و گناهی شمرده نميشود .</span><br /><span style="font-size:130%;">يك اصطلاح ديگری در كتاب بالا به آن مواجه شدم كلمه “لاچين” بود ، لاچين در مقابل چين قرار دارد چنانچه ميگويند « چين و ماچين » گويا چينی و غيرچينی ويا لاچينی كه همين غيرچينی ها به شمول توركان تبتی همه اتراك و تورك ها ميباشند و اين گروه با آنكه در هر گوشه افغانستان بصورت پراكنده حيات بسر ميبرند ، بزرگترين مركز شان بغلان و بعدآ در اطراف و ساحات قندهار ميباشد . همه كهگدای های افغانستان به همين لاچين ها ارتباط دارند و “بخش قابل ملاحظه لاچين ها در زمان فعلی در آذربايجان متوطن ميباشند” .</span><br /><span style="font-size:130%;">امير خسرو بلخی ثم دهلوی كه نگارنده مقاله مفصلی در باب ايشان نوشته ام از همين تورك لاچين ميباشد كه خود به زبان ميگويد :</span><br /><span style="font-size:130%;">تورك هندوستانی ام من هندويی گويم جواب ***** شكر مصری ندانم كز عرب گويم سخن</span><br /><span style="font-size:130%;">از نوشته بالا كه بدون شك مبالغه ، مغالطه و تفوق جويی در آن وجود ندارد ، دانسته ميشود كه مردم تورك هزاره بكدام سطح كميت نفوس داشته و در سرتاسر افغانستان با صلح و صلاح توام با زحمت كشی بی مانند حيات بسر ميبرند و با تمام اقوام افغانستان پيوند های ناگسستنی دارند .</span><br /><span style="font-size:130%;">ذاتآ تورك های هزاره مردمان صادق القول ، صميمی ، دلير و زحمت كش ميباشند كه در طول تاريخ افغانستان بيشترين استبداد را از جانب حكومات تفوق جو و ظالم متحمل گرديده اند . توام با انواع استبداد غير انسانی از جانب حكومت های دوره های مختلف ، كوشش شده است كه هزاره ها را از هويت اصلی تاريخی خود نيز بيگانه ساخته و خواستند آنها را مجزاً از هويت توركی شان مطالعه نمايند و شايد اين مفكوره حكومات باشد كه به فحوای مَثَلی « تفرقه بانداز و حكومت كن » مردم تورك هزاره را از پيوندی خونی با ديگر تورك های افغانستان دور نگه داشته باشند تا از تآثير كميت تعيين كننده آنها در روند سياسی و اجتماعی افغانستان جلوگيری نمايند . ولی حالا كه هويت ها بصورت تحقيقی آشكارا ميگردد ، هيچ عيبی و گناهی نخواهد بود كه بگوئيم كميت توركهای افغانستان ( اوزبيگ ، هزاره ، توركمن ، ايماق وغيره ) نقش مهمی را در روند حيات سياسی و اجتماعی جامعه بازی ميكند<br /><span style="color: rgb(51, 51, 255);">ادامه دارد</span> .</span><br /></div><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7107538972456735774-5248494476375393685?l=aqwaam.blogspot.com' alt='' /></div>Ebrahimi Ahttp://www.blogger.com/profile/13814436453091338945noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7107538972456735774.post-4578356775620345972008-02-16T05:37:00.000-08:002008-02-17T12:04:09.470-08:00<div style="text-align: right;"><div style="text-align: center;"><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 102, 0);font-size:180%;" >فصل سوم</span><br /></div><span style="color: rgb(255, 204, 0);font-size:180%;" ><span style="font-weight: bold;">تورك ها</span></span><br /><span style="color: rgb(51, 204, 0);font-size:130%;" > <span style="font-family:arial;">تورك ها در افغانستان يك قسمت اعظم مليت ها را تشكيل ميدهند ، موجوديت تورك در افغانستان بدو قسمت شناخته ميشوند :</span> <span style="font-family:arial;">اول - تورك هائيكه از آغاز در صفیات مختلف بخصوص شمال در افغانستان تشريف داشتند ،</span> <span style="font-family:arial;">دوم - توركانيكه پيش از ميلاد و قبل از اسكندرر در افغانستان كنونی حيات بسر ميبردند و توركان مركزی دست كم صد ها سال پيش از ميلاد از توركستان شرقی و ختائيستان آمدند . چنانچه قاطبه موًرخين از جمله مير محمد صديق فرهنگ گفته ما را تآييد مينمايد .</span> <span style="font-family:arial;"> تورك ها مليتی ميباشند كه در تواريخ مختلف آنها را از اولاده يافث فرزند نوح نبی ميدانند .همچنان افراسياب را ابولآبای توركان گفته اند ، مثليكه گفته ايم كيومرث از تاجيكان است .</span> <span style="font-family:arial;">« گويند تركان از اولاد يافث بن نوح است » ( برهان قاطع )</span> <span style="font-family:arial;">- ترك : نام طائفه ايست در تركستان كه تاتار و مغول و ساير اتراك از آن طائفه اند و زبان ايشان معيين است ( انجمن آرآ و آنندراج )</span> <span style="font-family:arial;">- گروهی از اولاد يافث بن نوح ( ناظم الاخبار )</span> <span style="font-family:arial;">- نام قوميست منسوب به ترك كه مردی بود از فرزندان نوح عليه السلام ( غياث الغات )</span> <span style="font-family:arial;">- اتراك نقيض تازيك طائفه بزرگی از طوائف انسانی را گويند ( ناظم الاخبار )</span> <span style="font-family:arial;">- “تورك” نام قوميست به عنوان قوم بدوی نخستين بار در قرن ششم ميلادی ديده ميشود ، در همان قرن تركان دولتی نيرومند و بدوی تآسيس كردند كه از مغلستان و سرحد شمالی چين تا بحر اسود امتداد داشته ( توركان - ناظم الاخبار )</span> <span style="font-family:arial;">- تورك به معنی معشوق و زيبا هم آمده است :</span> <span style="font-family:arial;">دخت سقلاب شاه نسرين نوش **** ترك چينی طراز رومی پوش “نظامی”</span> <span style="font-family:arial;">- تركستان را نيز به طريق مجاز ترك گويند .</span> <span style="font-family:arial;">- يك معنی تورك اسلام باشد ( خليل احمد حامدی )</span> <span style="font-family:arial;">- ترك : روديست در توركستان كه وارد سيحون ميگردد ( دهخدا و دهخدا از .... )</span> <span style="font-family:arial;">- ترك : بگفته برخی از نسابان از فرزندان يافث بن نوح و جد اقوام تورانی است و ظاهرآ دو مرد بنام مغول و تاتار كه دو قوم نيز ميباشند به همين نام شهرت يافته اند از احفاد وی اند ( ؟ )</span> <span style="font-family:arial;">- ترك : نام كوهی است در ميان توركستان شرقی و جنوبی .</span> <span style="font-family:arial;">- « شاهنشاهی آتيلا نيز كه اصلآ هون يعنی بدون شك ترك بود » ( امپراتوری صحرانوردان )</span> <span style="font-family:arial;">- « فريدون پسر تور مالك ترك و چين گرديد بنابر همين روايت است كه او را توران شاه يا پادشاه چين ميگفتند . رجوع كنيد به كلمه توران بقلم مينورسكی در انسيكلوپيدی اسلام ( حدود العالم صفحه 63 ) .</span> <span style="font-family:arial;">ابوريحان البيرونی گويد : « در كابل پادشاهان تورك حكم ميراندند كه اصل ايشان را از تبت ميگويند و نخستين شاه اين سلسله برهتگين بوده است » ( صفحه دوصد پژوهشی واو از بيرونی ) .</span> <span style="font-family:arial;">- موًرخين اسلام عمومآ رتبيلان را تورك خوانده اند ، طبری در ذيل حوادث هفتاد و نه هجری مينويسد كه ياران و سپاهيان رتبيل تورك بودند ، ابن اثير نيز در ذيل حوادث همين سال از رتبيل نام برده و به تورك بودن او و سپاهش اشاره ميكند ( صفحه دوصد يزدانی واواز ابن اثير ) .</span> <span style="font-family:arial;">- در هنگام مسافرت هيوان تسنگ در تخارستان پادشاه تورك بنام « تاردوشاد » حكومت ميكرد ، اين خان پسر يولدوز و داماد خان كائوشانگ بود اين اسامی نيز تورك بودن آنها را تآييد ميكند .( صفحه دوصد ويك پژوهشی ..... واو از منابع ديگر چون ايران در عهد باستان و وفيات الاعيان و تاريخ سيستان ) .</span> <span style="font-family:arial;">- ملوك يزد : « طائفه پنجم از ملوك اطراف ايشان ملوك يزد اند ..... كه اصل آن اتايكان از ترك است و گويند كه مقدم ايشان تركی بوده نام او عطا خان و در مصر ميبود پيش علما و خلفای مصر گفتنی نسب من از خانان تركستانست » ( ص دوصد و ده مجمع الانساب ) .</span> <span style="font-family:arial;">- ملوك هرمز : « و چون روزگار امارت به بهآالدين اياز رسيد كه تركی بود » ( صفحه دوصد وسيزده مجمع الانساب ) .</span> <span style="font-family:arial;">- « و قراقورم اصل تركستان است و تختگاه افراسياب بود » ( صفحه دوصد وسی و پنج مجمع الانساب ) .</span> <span style="font-family:arial;">- « ايلخانيان سلاطين ايران از طائفه مغول اند ..... چوپانيان : دكراحوال چوپانيان كه نسب امير چوپان تراكمه بود » ( صفحه دوصد وهشتاد مجمع الانساب ) .</span> <span style="font-family:arial;">- « خلخ در آن وقت روابط دوستی با هيتال طخارستان قايم كرده بودند اين اتحاد بررای خاقان ترك مشكلاتی ايجاد كرد و مشار اليه به تغز غز های مذكور هدايت داد كه بين خلخ و كيماك مقيم شوند » ( صفحه يكصد وبيست حدودالعالم ) .</span> <span style="font-family:arial;">منهاج سراج درباره نسب توركان آورد : « افراسياب الترك : در نسب او دو روايت است : يك روايت آنست كه افراسياب بن بشنگ بن داوشم بن تور بن افريدون . و بروايت ديگر ، افراسياب بن بشخ بن رستم بن ترك و اين شخص آن بود كه جمله نسب تركان بدو كنند ..... جمله چشمه سار های جبال غور كه آن بخراسان و سجستان رفتی انباشته گردانيد » ( ص 140 - 141 حدود العالم ).</span> <span style="font-family:arial;"> در سطور بالا ديده شد كه “تور” بحدی در زبان توركی قديم است كه نميتوان بدان تاريخ يافت .ازجانب ديگر “تور” مخفف توركی ميباشد و توره و توران و تور همه ارتباط مستقيم به توركی دارند .</span> <span style="font-family:arial;">در كتاب امپراطوری صحرانوردان آقای رنگ گروسه كه علاقه زياد به تورك ها ندارد ، موجوديت و عظمت تورك ها را چنين در صحنه تمثيل ميگذارد : « آنچه يك قرن بعد بروی سنگ نوشته اند و بنام “گول تگين” در “ كوشوتزايدام “ وجود دارد با عباراتی حماسه مانند اعتلآ تركان را به اوج عظمت بدينترتيب وصف ميكند : ( هنگاميكه آسمان كبود در بالا و زمين تيره در پائين آفريده شد بين اين دو فرزندان انسان نيز بوجود آمدند . مافوق فرزندان آدم اجداد من بومين خاقان و ايستمی خاقان جای گرفتند ، پس از آن برياست منصوب شدند پادشاهی و تآسيسات ملت تورك را بنياد نهادند و بسلطنت پرداختند ، در چهار گوشه زمين دشمنانی بسيار برايشان پديد آمد ولی با لشكركشی هائيكه كردند ، دشمنان را مقهور و شورش بسياری از ملل را در چهار گوشه ً دنيا خاموش نمودند . آنها درر برابر اجداد من سر خود را خم كردند و بزانو درافتادند . اجداد مان ما را مقيم سرزمينی نمودند كه از جلو و مشرق تا جنگل قدرخان “ جبال كنگان - خينگان “ و از عقب و مغرب تا درهای آهن “ ماوراالنهر “ امتداد دارد . بين اين دو نقطه دور دست و در تمام اين پهن بوم ما تركان چون مالك و صاحب ، سلطنت ميكنيم . آنها خاقانهای فرزانه ، خاقان های دلاوری بودند ، سركردگان آنها همه فررزانه و همه دلاور وهمه نجيب بودند و تمام ملت آنها درستكار و نيك كردار بودند » ( ص 165 حدود العالم ) .</span> <span style="font-family:arial;">استاد عبدالحی حبيبی موًرخ بزرگ به تآييد گفته های منهاج سراج كه گفته بود : « افراسياب بن بشنج بن رستم بن ترك » رستم و افراسياب را از يك فاميل تورك ثابت مينمايد ، زيرا تحقيق استاد حبيبی از زبان موًرخين متقدم و معتبر ميباشد و اينست نوشته استاد مرحوم : </span> <span style="font-family:arial;">يك - تاريخ طبری : افراسياب بن فشنج بن رستم بن ترك بن شهراسب و يقال ابن ارشب بن طوج بن افريدون ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - نظر ابوريحان البيرونی : افراسياب بن بشنك بن اينت بن ريشمين بن ترك بن زين اسب بن ارشب بن طوج ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - نظر ابن خلدون : افراسياب بن اشك بن رستم بن ترك ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - مسعودی : افراسياب بن اطوج بن ياسر بن رامی بن آرس بن بورك بن ساساسب ن زيسست بن نوح بن سرور بن اطوج بن افريدون . ( صفحه 140 طبقات ناصری نوشته و تحقيق استاد حبيبی ) .</span> <span style="font-family:arial;">در كتاب “ اكبرنامه “ علامه شيخ ابولفضل علامی درباره نسب توركان بعداز نوح نبی چنين می آورد : نوح نبی سه پسر داشت - يافث ، حام و سام ..... چين و سقلاب و تركستان را به يافث كرامت كرد . يافث يازده پسر آورد : تورك ، چين ، سقلاب ، منسج يا منسك ،كماری يا كيمال ، خلج ، خزر ، روس ، سدسان ، غز و يارج .</span> <span style="font-family:arial;">ازآنست كه خلج كه به غلجائيها منتهی ميشود وی را در جمله اتراك آورديم ، البته چين و روس از تورك ها جدا ميگردند و درر توركستان شرقی كه با چين همسرحد ميباشد منبع تورك ها سراغ ميگردد .</span> <span style="font-family:arial;">درباره فررزند اول يافث می آورند كه : « در آئين او آن بود كه پسر را جزً شمشيری ميراث ندهند و تمام خواسته دختر را باشد » ( ص 59 اكبرنامه ) .</span> <span style="font-family:arial;">يكی از دانشمندان شهير ايران زمين جناب داكتر سيد محمد دبير سياقی از كتاب الغات ترك محمود كاشغری درباره دولت داری توركان چنين ميآورد : « از رسول “ ص “ خدا سبحانه تعالی به روايت شيخ امام زاهد حسين بن خلف بن خلف كاشغری با چند واسطه روايت است كه فرمود : خدای عزوجل ميگويد مرا لشكری است كه ايشان را ترك نام داده و مسكن شان را در مشرق زمين قرار داده ام و چون بر قومی خشم گيرم آنان را بر آن قوم مسلط و چيره ميگردانم و اين فضيلتی است ايشان را برجمله آفريدگان كه نامگذاری ايشان را خود “ خدای عزوجل “ مباشرت و ولايت كرده است و ايشان را در بلند ترين جايگاه و پاكيزه ترين هوا از كره زمين سكونت داده و آن را از لشكريان خود ناميده است . به اضافه آنچه در خود تركان از زيبائی و خوشرويی و نمكينی و مراعات حرمت پيران و دليری و فخر ديگر چيز ها هست كه همه استحقاق ستايش و مدح دارند » ( نقل از جمله آشنا جلد چهاردهم صفحه چهل و نه از گفتار شيخ امام زاهد ) .</span> <span style="font-family:arial;">در بالا گفته آمد كه توركان صفحات شمال و بعضی حصص ديگر افغانستان از آغاز تاريخ تا اكنون موجود بود و اصيل زادگان همين مرز وبوم هستند كه با تاجيكان تقريبآ يكی شده اند . چنانچه مرحوم مير محمد صديق فرهنگ كه محقق عاليقدر است مينويسد : « در شمال هندوكش يك تعداد مردم توركی زبان از سابق موجود بود » ( صفحه شانزده افغانستان ) .</span> <span style="font-family:arial;">اما گروه ديگر تورك ها را گفتيم كه منبع و منشآ آنها اصلآ ختای يا توركستان شرقی ميباشد كه در زمانهای بسيار پيش يا قبل از ميلاد در سرزمينهای كابلستان ، زابلستان ، غزنی ، باميان ، كاپيسا و كوهدامن حيات بسر ميبردند و چنانچه با گواهی تاريخ اينرا ميدانيم كه كوشانی ها پيش از ميلاد مسيح در خاك افغانستان و هندوستان حكم ميراندند و آنها از اقوام يوچی و سيتی ويا هونهای سفيد بودند كه بقايای شان يفتلی و ديگر شاهان بعداز آنها می باشند كه يكی از بازمانده های عادی آنها عبارت از تورك های هزاره ميباشد .</span> <span style="font-family:arial;">استاد عبدالحی حبيبی ميفرمايد : « بقول هيوان تسنگ جهانگرد چينی ( 654 - 24 هجری ) رسم الخط مردم كابل و كاپيسا مانند تركان بود » ( ص شش تاريخ افغانستان بعداز اسلام ) .</span> <span style="font-family:arial;">كتيبه های اورخانی و منگولی به وفرت يافت ميشوند و در بسياری كتب معتبر تاريخ نمونه های خط اويغوری و منگولی مشاهده گرديده است . (( برای امروز طرح بازسازی فرهنگی حكومت منگوليا اينست كه الفای اويغوری بار ديگر به رسم الخط مغولستان باز گردانيده شود و كار بالای اين پروژه جريان دارد - “ ويراستار “ )) .</span> <span style="font-family:arial;">در قسمت كار ها و فعاليت ها و خدمات توركان مراجعه شود به كتب تاريخ افغانستان ، تاريخ افغانستان و شرق اكثرآ درباره تورك ها ميباشد و ضرورت به شرح و بسط درين رساله نمی افتد .</span> <span style="font-family:arial;">رنه گروسه در كتاب امپراتوری صحرانوردان ميگويد كه : » بعضی از روئسای اين قبايل صاحب هوش و ذكاوت سرشاری ميباشند و بايد دانست كه تمام اين تركان فطرتآ استعداد حكمرانی را دارند » ( ص 274 امپراتوری صحرانوردان ) .</span> <span style="font-family:arial;">وقتيكه درباره تاريخ و حكام تورك ها صحبت ميشود بايد درنظر گرفته شود كه توركها علاوه ازينكه بزور شمشير در نيم دنيا حكم راندند ، كار های عمرانی و فرهنگی شان مساوی و حتی زيادتر از جهانكشائی آنها ميباشد .</span> <span style="font-family:arial;">مثلآ در افغانستان تمام عابدات تاريخی هرات ، آثار هده جلالآباد ، فندقستان ، بغلان ، وردك ، باميان ، هرات ، مزار شريف ، قندهار ، غزنی ، آی خانم ، طلا تيپهً جوزجان وغيره معماری های تاريخی افغانستان جمله در جمله خدمات توركان به افغانستان بشمار ميآيد و در يكی از صفحات نيز اين موضوع مقايسه گرديد كه از شاهان مليت های ديگر درين سرزمين به چشم نخورده است .</span> <span style="font-family:arial;">در قسمت فرهنگ ، ادبيات و هنر :</span> <span style="font-family:arial;">بدوره تيموريان هرات زير نظر سلطان حسين بايقرآ ، امير علی شير نوائی و ميرزا بايسنقرر ولد شاهرخ ميرزا ، فرهنگ بحدی پيش رفت كه آن دوره را دوره رسانس شرق ميگويند . حضرت خاتم الشعرآ عبدالرحمن جامی ، استاد كمال الدين بهزاد ، خود اميرعلی شير نوائی يا خداوندگار زبان و ادبيات توركی ، هلالی چغتائی ، بنائی ، لطفی هروی ، ميرعلی هروی ، ميرعبدالرحمن و صدها و هزاران عالم و فاضل محصول دست پروردگان و تشويقات شاهان تورك تيموری ميباشند كه نامهای برخی از آنها چون جامی ، بهزاد ، ميرعلی هروی ، و نوائی در سراسر دنيا گرفته ميشود .مصلی های هرات ، مسجد گوهرشاد وغيره عمارات از آن دوره به يادگار مانده است .</span> <span style="font-family:arial;">استاد حبيبی كتابی را به ضخامت بزرگ بنام “ هنر عهد تيموريان “ تآليف و در ايران چاپ كرده است كه فخر تاريخ تورك ها در افغانستان است .</span> <span style="font-family:arial;">بدربار سلطانان غزنی - فرخی سيستانی ، عنصری ، فردوسی ، مسجدی ، ابولفضل ، بيهقی ، عبدالحی گرديزی و بالآخره چهار صد شاعر و عالم درين دربار تربيه شدند و شهكاری های شان در شرق و جهان تا كنون ورد زبانها ميباشد . هر نقاشی و كاردستی نيز بدوران اين شاهان به منتهای پيشرفت صورت گرفته بود ، معماری لشكرگاه ، قلعه بست ، چهل زينه قندهار ، منار های غزنی ، مقابر شاهان ،بند سلطان و صدهای ديگر از نشانه های خدمات توركها در افغانستان است .</span> <span style="font-family:arial;">بدربار غوری های بزرگ علاوه ازينكه خود آن شاهان فرهنگی مآبان بودند منار جام و يادگار های ديگر آنها ورد زبانهای عام و خاص ميباشد . علاوتآ يادگار های بزرگ آنها در سرزمين نيم قاره هند بمشاهده ميرسد .</span> <span style="font-family:arial;">بابريان در افغانستان يادگار های زيادی بجا مانده اند كه ذكر آنها در صفحات ديگر آورده شد و تنها بدربار نورالدين جهانگير ملقب به شهزاده سليم چهارصد شاعر بزرگ فارسی مستمری ميگرفتند و هزاران كتاب به دوران آنها نوشته شده و اكثرآ در موزيم های هند تاكنون محفوظ مانده اند و اگر آن كتب به افغانستان ميبود توسط حكام محمدزائی وبه فعاليت محمدگل مومند سوختانده ميشدند .</span> <span style="font-family:arial;">البته اين خيلی مضحك ميباشد كه بدوران حكام توركی در افغانستان عمرانات صورت ميگيرد و كتب تآليف ميشوند وبدوره حكام متآخر ، آنها ازميان برده ميشوند وبدبختانه خودشان نيز مصدر كاری هم نميشوند .</span> <span style="font-family:arial;">رياست بدست كسانی خطاست *** كه از دست شان دست ها برخداست</span> <span style="font-family:arial;">بدوره كوشانی ها ، يفتلی ها ، كابل شاهان ، رتبيل شاهان ، شيران باميان ، تگين شاهان و لاويكان مثل هيكل های بزرگ باميان ، ديوار های كوه های آسه مايی و شيردروازه كابل و صد های ديگر تعمير و آباد شده كه يگانه افتخارات مردم افغانستان را تشكيل ميدهد .</span> <span style="font-family:arial;">در قسمت انكشاف دادن دين مبين اسلام توسط توركها :</span> <span style="font-family:arial;">سلطان محمود غزنوی بزرگ از توركان قرلوق افغانستان تنها در روی زمين دست كم پنجصد مليون انسان را مسلمان گردانيد و پدرش تمام گوشه های جنوبی و شرقی افغانستان را مسلمان ساخت . تنها در شهر بلخ از هزاران شيخ ، ملا ، فقها ، علمآ قدعلم كرده اند . از نمونه های كوچك آن كتاب “ فضايل بلخ “ ميباشد كه استاد حبيبی آنرا تحشيه و تعليق نموده اند ، “ هفتاد مشايخ بلخ “ هم از همان كتابهايی است كه فخر افغانستان ميباشد . منهاج سراج جوزجانی موًرخ بزرگ و موًلف كتاب “ طبقات ناصری “ از شبرغان ميباشد . دقيقی بلخی ، رابعه بلخی ، شهيد بلخی ، ناصر خسرو بلخی ، امير خسرو بلخی و صدها و هزاران تورك و تاجيك بلخ و توركستان افغانستان قابل مباهات و فخر كافه افغانستان ميباشند .</span> <span style="font-family:arial;">امروز برر سر مولانای روم هفتاد و دو ملت برخاسته است و آن از عظمت مردم توركستان افغانستان ميباشد .</span> <span style="font-family:arial;">اگر درباره علمآ ، مجتهدين ، صوفيان و عارفان ، شاعران و نويسندگان مردم تورك افغانستان سخن بگوئيم مثنوی هفت من ميشود ، آنچه را كه درين نقطه حساس ميخواهم بگويم كه در همين فعاليت های عرفانی ، تاجيكان دائم سهم داشته اند .</span> <span style="font-family:arial;">در قسمت خدمات تورك ها به اسلام كتابهای زيادی نوشته شده است ، يك دانشمند برجسته پاكستان بنام خليل احمد حامدی ميگويد : « كلمه تورك هم معنی كلمه مسلم است » ( ص پنج در تاريكی ...) . حضرت امام بخاری رحمت الله عليه كتاب دوم جمله مسلمانان را تهيه و ترتيب نمود كه بنام “ صحيح بخاری “ ياد ميشود .امام ابومنصور مانريدی بعداز حضرت امام اعظم همه اساليب تمرين عبارت را به حنفيان جهان آموخت ، خلفای عثمانيه شش و نيم قرن خلافت اسلامی را چلاندند .بخارا مركز دين بود ، در سمرقند چهارونيم هزار امام گور هستند . امام جعفر هندوانی يا ابوحنيفه كوچك در بلخ دفن است . ابونصر فارابی معلم ثانی بعداز ارسطو از توركان اوزبيك است . ابوريحان البيرونی ، ابن سينای بلخی و صدهای ديگر فخر مردم افغانستان ميباشند .</span> <span style="font-family:arial;">اگر درباره خدمات عموم توركان دنيا در دين مبين اسلام بحث برانيم ، مقالا هذا گنجايش آنرا ندارد . برای مزيد معلومات تنها درباره علمای توركستان غربی و امامان و فقها و علامه های آن دياربه كتاب خليل احمد حامدی بنام “ن در تاريكيهای سرخ “ مراجعه بفرمائيد .</span> <span style="font-family:arial;">اكنون بر ميگرديم بياد حكام و شهريارانيكه در خاك فغليه افغانستان حكم راندند و توركی تبار بودند و بزبان توركی در خانه های خود صحبت مينمودند :</span> <span style="font-family:arial;">يك :- لاويك ها در حدود سال صد قبل از ميلاد :</span> <span style="font-family:arial;">- انوك بوسر ويا دوام لاويك ها در حدود يكصد و شصت ق . م .</span> <span style="font-family:arial;">- برهتگين ها تا در حدود پيش از سال صد ق. م . كه شصت نسل ويا پشت بقول ابوريحان البيرونی حكم راندند .</span> <span style="font-family:arial;">- شارتپه در حدود 430 ميلادی</span> <span style="font-family:arial;">- كنك از نسل برهتگين در چهارصد ميلادی و فيروز بن كنك </span> <span style="font-family:arial;">- سيری باميكان در حدود 480 ميلادی </span> <span style="font-family:arial;">- خود ويه كه در حدود 400 ميلادی</span> <span style="font-family:arial;">- سپاله پتی در حدود پنجصد ميلادی</span> <span style="font-family:arial;">- يدمه در حدود پنجصد ميلادی </span> <span style="font-family:arial;">- وكه ديوا توزك يبغو در حدود پنجصد ميلادی </span> <span style="font-family:arial;">- رتبيل ، رتبيل دوم ، رتبيل اعظم و رتبيل از سی هجری تا دوصد وپنجاه وهشت هجری</span> <span style="font-family:arial;">- شار معاصر هيوان تسنگ در حدود نه هجری</span> <span style="font-family:arial;">- كابلشاه و كابلشاه بزرگ حدود سی وشش هجری</span> <span style="font-family:arial;">- تاردوشاد ، نيزك ، شار يبغو، نيزك و نيزك معاصر - ابومسلم از نهم هجری تا يكصد وسی هجری</span> <span style="font-family:arial;">- هو در حدود يكصد ونهم هجری</span> <span style="font-family:arial;">- ماهوی سوری و شنسب تا امير سوری از ( 34 - 253 هجری ) </span> <span style="font-family:arial;">- خانان ويا خاقان ( 164 هجری )</span> <span style="font-family:arial;">- شار معاصر منصور و مسلم ( 145 هجری )</span> <span style="font-family:arial;">- خنچل ( 164 هجری )</span> <span style="font-family:arial;">- تگين حدود يكصد وسی وچهار هجری</span> <span style="font-family:arial;">- امير ناصر ، يكصد وشصت هجری </span> <span style="font-family:arial;">- امير بنجی ، يكصد وهفتاد هجری</span> <span style="font-family:arial;">- حسن بن شير باليق حدود ( 176 هجری ) و محمد بن خاقان ( 200 هجری )</span> <span style="font-family:arial;">- شار بقول ابن خرداد حدود ( 234 هجری )</span> <span style="font-family:arial;">- لكتورمان ، كلر ، سامند ، كملو ، بهيم ، جپه پاله ، انند پاله ،ترر جنيانه و بهيم پاله از دوصد هجری تا 417 هجری</span> <span style="font-family:arial;">- افلج بن محمد ، منصور بن افلح ، ابوعلی ، مرسل بن منصور وسهل بن تيرسل از دوصد وهشتاد تا ( 450 هجری ) </span> <span style="font-family:arial;">- شارباديك معاصر آلپتگين شار از سه صد وچهل و هفت تا ( 365 هجری ) </span> <span style="font-family:arial;">- آلپتگين ، اسحاق ، بكاتگين ، پيری تگين ، سبكتگين “ سيويكتگين “ ، قرا تگين در حدود سال ( 352 - 370 هجری )</span> <span style="font-family:arial;">تواريخ نوشته بالا بسيار موًثق نميباشند ، استاد عبدالحی حبيبی از قول يكتعداد موًرخين و نيز از روی شواهد يك تعداد ررا تاريخگذاری كرده اند ، مآخذ ها عبارت اند از هيوان تسنگ ، ابوريحان البيرونی ، ابن خرداد ، ابن حوقل ، ووكونگ ، هونچاو وغيره ميباشند .</span> <span style="font-family:arial;">دوره تخمينی پادشاهی توركان فوق الذكر از قبل از ميلاد تا دوره آخر سبكتگين پدر محمود غزنوی بيش از هزار سال ميشود .</span> <span style="font-family:arial;">دو :- حكومت كوشانيان بزرگ </span> <span style="font-family:arial;">حكومت كوشانيان بزرگ در افغانستان و هندوستان از تاريخ 70 قبل از ميلاد تا ظهور يفتليان در حدود 488 ميلادی دوام نمود و درين ميان در اواخر حكومت كوشانيهاساسانيهای ايران بر كوشانيان غلبه نمودند ولی هون های سفيد يا يفتليان كه از بقايایشاهان كوشانی يَوچی نژاد بودند در حدود 488 ميلادی قباد ايرانی را عقب زدند وباز امپراتوری يفتلی ها ويا اسلاف شان كوشانی ها را برقرار ساختند .</span> <span style="font-family:arial;">سه :- يفتلی ها</span> <span style="font-family:arial;">يفتلی ها نيز صدها سال در افغانستان حكم راندند كه شرح حال آنها را با كوشانيان نميتوانيم درين رساله بگنجانيم .</span> <span style="font-family:arial;">درين قست درباره يك نوشته مرحوم استاد علامه حبيبی كه مربوط يفتليان ميباشد چند كلمه بگونه نقد تحرير ميگردد . استاد مينويسد : « آثار زبان و فرهنگ هپتاليان در السنه افغانی پشتو ، دری وغيره باقی مانده كه از آنجمله لقب “ خان “ تا كنون هم جزً نام هر افغان بود . و هر فرد افغان در هند بدين نام شهرت دارد . و تورخان و مهرگل هم نامهای بسيار مروج افغانيست ، همچنان لغات اولس “ ملت “ و جرگه “ مجلس شوری “ و يرغل “ ايلغار “ در پشتو و دری و نامهای سهاك ( = ساكه ) و خلجی ( = غلجی ) و ابدالی ( = هپتالی ) و كشانی ( = كوشانی ) و ميرويس ( = مهرويسه =مهره كوله =از خاندان آفتاب وغيره در افغانستان از همان عصر ساكه ها و كوشانيان و هپتاليان باقيست » ( ص 79 تاريخ مختصر ... ) .</span> <span style="font-family:arial;">استاد مرحوم نگفته كه اولاده خود همان مردم تاكنون موجود اند و اينطور نبوده كه آنها حكومت كنند وباز بكدام جائی بروند . استد حبيبی بخاطريكه ابداليان پشتون تبار را به يفتليان برساند در كتاب تاريخ افغانستان بعداز اسلام در صفحه بيست و نهم چنين ميآورد : « و در عهد قبات بعداز 488 ميلادی هون های هفتلی ( خاندان ابدالی ) كه از نژاد آريائی بودند » ، نسبت به اين تحريفات تاريخ بايد قاطعآ گفت كه ابدالی ها اصلآ از پاكستان ميباشند و احمد شاه ابدالی در ملتان تولد شده و باز هون ها ويفتلی ها را به صد دليل و فاكت درين رساله ثابت ساختيم كه توركان ختائی ميباشند . از جانب ديگر دلايل زيادی ررا از قلم خود آن مرحوم آورديم كه آنها ( هون های سفيد ) آريائی نميباشند و كلمه “ خان “ را كه نام آريائی ناميده اند ، خود استاد در تعليقات طبقات ناصری درباره كلمه “ خان “ چنين ميآورد : « كلمات توركی : خان ملك اعظم و هريكی از بنی افراسياب كه خاقان هم ناميده ميشود ( ديوان 3 . 117 ) اما خاقان ملك اعظم تركست و خان رئيس ايشان پس خاقان مانند شانهشاه فرس ، خان خانان و رئيس الروًسآ باشد » ( مفاتح العلوم 37 ) ( ص 443 طبقات ناصری ) .</span> <span style="font-family:arial;">اينجا استاد حبيبی به صراحت كلمه را توركی ميداند ولی در بالا آنرا به آريائی و ابدالی توجيه مينمايد . در قسمت دو كلمه ديگر « اولس و جرگه » كه اولس توركی و جرگه مغولی ميباشد در كتاب “ مرزهای همزيستی زبانها “ مراجعه شود و با دلايل زياد هردو توركی و مغولی ثابت شده اند . اين كلمات در وقت محمد شاهرشاه خان بنام لغت پشتو معرفی شده بودند كه كاملآ اشتباه ميباشد (( معلومات موًثق و صد در صد ديگر كه دربارره دو كلمه “ اولس و جرگه وجود دارد اينست كه نقل قولی از مقاله دكتور همت فاريابی تحت عنوان « جرگه امن منطقوی يك بازی سياسی » بدون كم وكاست صورت میگيرد :</span> <span style="font-family:arial;">اصطلاح جرگه -</span> <span style="font-family:arial;">بنظر ميرسد كه درين بحبوحه جرگه بازی های بعداز اجلاس بُن چند سخن كوتاه درمورد تعريف كلمه « جرگه » برای ازدياد معلومت بيهوده نخواهد بود :</span> <span style="font-family:arial;">اصطلاح جرگه كه در تعاملات حيات سياسی و اجتماعی مردم افغانستان در رديف اصطلاحات گردهمآيی شامل گرديده و كاربرد وسيع در جامعه افغانستان دارد ، اين اصطلاح از فرهنگ مغول وزبان توركی اويغوری مآخوذ ميباشد .</span> <span style="font-family:arial;">تلفظ واژه جرگه در اصل خود به زبان مُغلی « جُرغه » به ضم حرف “ ج “ وسكون حرف “ ر “ بوده و به معنی جلسه بزرگ قومی ميباشد . استعمال اين كلمه در جامعه مغول پيشينه عميق تاريخی دارد كه برای امروز نيز ازين واژه استفاده ميگردد .</span> <span style="font-family:arial;">لقب “ تينگيز “ كه به معنی بحر بزرگ است ، با تدوير “جُرغه” سراسری قبايل مغل متشكل از خان های مغل برای تيموجين داده شد كه بعدآ بنام چنگيز خان « خان بزرگ » معروف گرديد .</span> <span style="font-family:arial;">عظمت « جُرغه » در جامعه امروزی منگوليا بالاتر از اصطلاح سياسی كنگره معاصر بوده و اصطلاح « قورال خلقی » به نشست ويا جلسه دولتی پايانتر از جُرغه استعمال ميگردد . و همچنان اصطلاح “ اولس “ اوزبيگی كه در زبان پشتو نيز معمول و مستعمل است ، مآخوذ از زبان توركی اويغوری بوده و مستعمل به زبان های مغولی ، اوزبيكی ، تركمنی ، قزاقی ، قرغزی و آذربايجانی ميباشد كه اصل اين واژه بنابر گرامر قديم زبان اويغوری « اوْلْس » به سكون حروف “ واو “ و “ لام “ تلفظ گرديده است .</span> <span style="font-family:arial;">جرگه كه در افغانستان از كاربرد سابقه تاريخی برخوردار است ، احتمالااصطلاح جرگه از ورود كوشانی ها در سرزمين بخدی “ بلخ “ در سال چهلم بعداز ميلاد مسيح به ميراث مانده است . نظرياتی هم وجود دارد كه مطابق آن واژه “ جرگه “ از زمان ورود چنگيز خان بدينسو در كشور افغانستان معمول گرديده است .</span> <span style="font-family:arial;">ذكر اين معلومات بخاطری هم ضروری دانسته شد كه در مقاله ، رساله و حتی آثار علمی بعضی از نخبگان به ارتباط تعريف و مآخذ اصطلاح “ جرگه “ وهمچنان “ اولس “ معلومات غير دقيق ارايه گرديده بود .</span> <span style="font-family:arial;"> مآخذ اين معلومات يادداشت های نگارنده است كه در صحبت زنده با يك داكتر زبان شناس منگوليائی بنام دامبينيام دورچ خان در تابستان سال 2003 در هالند تهيه گرديده است “ ازطرف ويراستار “ )) .</span> <span style="font-family:arial;">استاد محترم حبيبی سهاك را به ساكه مساوی ساخته اند درحاليكه اين كلمه از بقايای سكزی ها و سيستان و سجستان و سگستان گرفته شده و ارتباطی با آنچه استاد ميفرمايد ندارد .</span> <span style="font-family:arial;">“ كوشانی” را به “ كشانی “ ارتباط ميدهند كه پر واضح است كه كوشانی و يفتلی به هيچ يك از كشانی پشتو ويا ابدالی ارتباط ندارد ، در توركستان جائی بنام “ كوشو تزايدام “ kocho Tsaidam وجود دارد كه جمله توركان ختای در آن جای زيست دارند و عقيده بسيار قوی اينست كه كوشانی از همين نسب “ كوشو “ گرفته شده اند . همچنان استاد محترم كلمه “ ميرويس “ را به مهرويسه ، مهره كوله و از خاندان آفتان گفته اند . استاد درينجا باز اشتباه بزرگ كرده اند و نام “ ميرويس “ بعداز اسلام در افغانستان آمده “مير” و “ويس” هردو الفاظ عربی ميباشند كه “مير” به اولاده چهاريار كبار تعلق ميابد و “ويس” هم از كلمات عبری عربی است كه “ويس قرنی” كه در اسلام شهرهً آفاق دارد ، بدوران آنحضرت “ص” ميزيست و اين كلمات به كلمات توركی توركستان چين قطعآ ارتباطی ندارد . همچنان در كلمه “تورخان” كه كاملآ توركی ميباشد و خود استاد هم در بالا آنرا توركی گفته اند ولی پشتو دوستی آنها ايشان را وادار ميسازد كه گفته های سابق شان فراموش گردد .</span> <span style="font-family:arial;">استاد دريك جای ديگر در رد فرموده خود باز میآورند : « تگينان ، مانند امرای شمال هندوكش ايشان نيز از عناصر كوشانی و هفتلی اند كه در ازمنه قبل از اسلام به صفحات شمالی هندوكش و تخاررستان آمده و درينجا مليت وفرهنگ و تمدن اين سرزمين را پذيرفته و از رجال همين كشور شمرده ميشوند و حتی بنام يكی از يشان بين مجرای اررغنداب و هلمند در غرب قندهار كنونی ، شهری بود كه در دوره غزنويان آنرا تگين آباد گفتندی ..... تگين به كسر تين كلمه ترركيست » ( ص يصد ونه افغانستان بعداز ...) .</span> <span style="font-family:arial;">اينك ملحظه فرموديد كه استاد درينجا آريائی بودن را فراموش و حق را گفته است ، چونكه ناگزير به كتاب لغات الترك محمود كاشغری رجوع نموده است . استاد حبيبی همچنان از زبان ابوريحان البيرونی پادشاهان كابل را تورك ميآورد :« در كابل پادشاهان ترك حكم ميراندند » ( ص هفتاد وپنج تاريخ افغانستان ) .</span> <span style="font-family:arial;">سقوط دوره يفتلی ها در سنه 568 ميلادی صورت ميگيرد ولی بقايای شان تا اوايل اسلام بصورت امارت های كوچك باقی ميماند . « در افغانستان مركب از عناصر كوشانی ، هپتالی و خاندانهای تركی تا عصر اسلام باقی ماندند » ( ص 79 تاريخ مختصر ) . مدت حكومات شان در حدود شش ونيم قرن بوده است .</span> <span style="font-family:arial;">چهار :- فريغونيان يا حكام جوزجانيان </span> <span style="font-family:arial;">يك - امير فريغون ( 250 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - امير احمد بن فريغون ( 279 - 337 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - ابوحارث محمد بن احمد ( 337 - 389 هجرری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - فريغون بن محمد ( 394 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - ابونصر احمد بن محمد ( 390 - 410 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - حسن بن ابونصر احمد ( 410 هجری ) فريغون در حدود يكصد وشصت سال حكم راندند ( از كتاب تاريخ مختصر افغانستان و او از چهارده مآخذ معتبر ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج :- بانيجور های تخارستان و بلخ</span> <span style="font-family:arial;">يك - داود بن الياس از ) 233 - 258 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - ابو داود محمد بانيجور از ( 260 - 268 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - ابو جعفر احمد بن محمد از ( 279 - 288 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - جعفر بن احمد بن محمد از ( 310 - 313 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - احمد بن جعفر بن احمد در حدود ( 372 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">بقرار تذكر استاد حبيبی ازين خاندان حكمرانان زيادی ديگر موجود بودند . اين خاندانها در حدود چهارصد وچهل سال حكومت كردند .</span> <span style="font-family:arial;">شش :- شاران غرجستان</span> <span style="font-family:arial;">يك - شار رشيد ( سنه 389 هجری بطور امير ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - ابونصر محمد بن اسد ( در حدود 405 هجری بطور امير ) ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - شار شاه ابو محمد ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - شار اردشير ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - شار ابراهيم بن اردشير ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - شار شاه بن ابراهيم ،</span> <span style="font-family:arial;">تعداد سنوات حكمرانی شاران غرجستان از ( 389 هجری ) آغاز ميابد و تا زمان حكومت های مركزی غزنويان و حكمرانان غور بصورت پراكنده حكم ميراندند .</span> <span style="font-family:arial;">هفت :- استاد حبيبی نام يك گروه از امرای اندراب را درر كتاب خود شامل ميسازد و ميفرمايد كه آنها نيز بمانند شاهان ماضی از اولاده كوشانی و هفتلی ميباشند .</span> <span style="font-family:arial;">يك - مكتوم بن حرب در حدود ( 359 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - سهلان بن مكتوم از حدود ( 365 - 374 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هشت :- حكام غزنويان</span> <span style="font-family:arial;">يك - از آلپتگين تا سبكتگين در ماده “يك” شرح داده شد كه از سال ( 351 - 387 هجری ) ميرسد .</span> <span style="font-family:arial;">دو - اميرر اسمعيل بن سبكتگين ( 387 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - سلطان محمود غزنوی ولد سبكتگين از ( 387 - 432 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار- امير محمد بن سلطان محمود ( 421 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - سلطان مسعود بن الطان مسعود ( 421 - 432 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - بار دوم محمد ولد سلطان محمود ( 432 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هفت - سلطان مودود بن سلطان مسعود ( 432 - 441 هجری ) ، </span> <span style="font-family:arial;">هشت - مسعود شانی بن مودود ( 441 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">نه - علی بن مسعود اول ( 441 هجری ) ، </span> <span style="font-family:arial;">ده - عبدالرشيد بن محمود ( 441 - 444 هجری ) ، </span> <span style="font-family:arial;">يازده - طغرل « از فاميل محمود نبود و يكی از غلامان محمود بشمار ميرفت » ( 444 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دوازده - فرخزاد بن مسعود اول ( 444 - 451 هجری ) ، </span> <span style="font-family:arial;">سيزده - سلطان ابراهيم بن مسعود اول ( 451 - 492 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">چهارده - علاوالدين بن مسعود سوم ( 492 - 509 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پانزده - شيرزاد بن مسعود سوم ( 509 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">شانزده - ارسلان شاه بن مسعود سوم ( 509 - 511 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هفده - بهرامشاه بن مسعود سوم ( 511 - 552 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هژده - خسروشاه بن مهرام شاه ( 552 - 557 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">نزده - خسرو ملك بن خسروشاه ( 557 - 583 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">مدت حكومت غزنويان از دوره محمود غزنوی تا خسرو ملك در حدود يكصد ونودو شش سال بشمار ميرود و مدت حكمروائی غزنويان پيش از محمود سی و شش سال ميشود كه جمعآ اين توركان قرلقی دوصد و سی ودو سال فرمانروايان افغانستان بودند .</span> <span style="font-family:arial;">نه :- سلجوقيان</span> <span style="font-family:arial;">يك - السلطان ركن الدين ابوطالب طغرل بيگ محمد بن ميكائيل بن سلجوق ( 429 - 455 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - السلطان آلپ ارسلان بن جغری بيگ ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - السلطان ملكشاه بن آلپ ارسلان ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - السلطان بركيارق بن ملكشاه ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - السلطان محمد بن ملكشاه آلپ ارسلان ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - السلطان مغيث الدين سنجر بن ملكشاه ،</span> <span style="font-family:arial;">هفت - السلطان محمود بن محمد بن ملكشاه ، </span> <span style="font-family:arial;">هشت - السلطان طغرل بن محمد ،</span> <span style="font-family:arial;">نه - السلطان مسعود بن محمد ،</span> <span style="font-family:arial;">ده - السلطان ملكشاه بن محمود بن محمد بن ملكشاه ، </span> <span style="font-family:arial;">يازده - السلطان محمد بن محمود بن محمد ،</span> <span style="font-family:arial;">دوازده - السلطان سليمانشاه بن طغرل بن محمد ، </span> <span style="font-family:arial;">سيزده - السلطان طغرل بن ارسلان ( آخرين ملك اهل سلاجقه ) .</span> <span style="font-family:arial;">اين سلجوقيان در سرتاسر افغانستان حكمرانی نكرده اند و گوشه های شمال افغانستان يعنی توركستان افغانستان متعلق به آنها بود .</span> <span style="font-family:arial;">ده :- دوران حكومت خوارزمشاهيان</span> <span style="font-family:arial;">گرچه در تورك بودن اين پادشاهان شكی نيست و بازهم (( برای متحرفين تاريخ ياددهانی ميگردد كه “ويراستار” )) شبانكاره ای در مجمع الانساب كه تحقيقات زياد نموده تآكيد مينمايد كه : « اصل اين سلاطين “خوارزمشاهيان” هم از ترك است » ( ص 134 مجمع الانساب ) .</span> <span style="font-family:arial;">يك - خوارزمشاه اتسزبن محمد بن انوشتگين ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - خوارزمشاه ايل ارسلان بن اتسز ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - خوارزمشاه سلطان شان بن ايل ارسلان ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - خوارزمشاه تكش بن ايل ارسلان ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - السلطان علاوالدين محمد بن تكش بن ايل ارسلان ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - سلطان معظم جلال الدين منكبرنی بن محمد بن تكش ،</span> <span style="font-family:arial;">هفت - غياث الدين پيرشاه بن محمد بن تكش ، </span> <span style="font-family:arial;">هشت - سلطان ركن الدين غور سانجی ،</span> <span style="font-family:arial;">دودمان اول خوارزمشاهيان از ( 300 - 390 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دودمان دوم خوارزمشاهيان از ( 408 - 617 هجری ) ، جمعآ در حدود سه صد سال حكمراندند .</span> <span style="font-family:arial;">يازده :- حكام غوری</span> <span style="font-family:arial;">خاندان غوری های خلجی</span> <span style="font-family:arial;">كه درين رساله درباره اصل و نسب آنها ذكر نموديم از قديم الايام منحيث امرای محلی و بعدآ به سلطنت های بزرگ دست يافتند و آنها جمله تركی التبار ها اند :</span> <span style="font-family:arial;">يك - از دوره امير شنسب تا ملك شجاع الدين بن عزالدين از ( 40 - 550 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - علاوالين جهانسوز بن عزالدين از ( 544 - 551 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - سيف الدين بن عزالدين از ( 543 - 544 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - ملك فخرالدين مسعود بن عزالدين ( 540 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - سيف الدين محمد بن علاوالدين جهانسوز ( 551 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - غياث الدين محمد سام از ( 558 - 599 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هفت - سلطان معزالدين محمد سام از ( 569 - 602 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هشت - سلطان غياث الدين محمود بن غياث الدين محمد از ( 599 - 607 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">نه - سلطان بهاوالدين سام بن محمود ( 607 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">ده - علاوالدين اتسز بن علاوالدين جهانسوز از ( 607 - 611 ) ،</span> <span style="font-family:arial;">يازده - علاوالدين در حكومت خود غور از ( 599 - 612 ) ،</span> <span style="font-family:arial;">دوازده - ملك ناصرالدين ( حدود 618 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">سيزده - سلطان شمس الدين بن فخرالدين مسعود ( حدود 650 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">چهارده - سلطان بهاوالدين سام بن شمس الدين محمد از ( 587 - 602 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">پانزده - جلال الدين بن بهاوالدين سام از ( 602 612 هجری ، </span> <span style="font-family:arial;">شانزده - علاوالدين مسعود بن بهاوالدين مسعود سام از ( 602 - 612 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">هفده - علاوالدين مسعود بن شمس الدين محمد ( حدود 610 هجری ) ،</span> <span style="font-family:arial;">جمعآ دوران حكومت شان بيش از پنج صد سال بوده است .</span> <span style="font-family:arial;">در كتاب طبقات ناصری كه منبع اصلی تحقيقات استاد حبيبی را تشكيل مينمايد ، عنوانی است بنام « السلاطين الشنسبيه بطخارستان و باميان » و ما جمله را در بالا بيك رديف گنجانيديم .</span> <span style="font-family:arial;">در كتاب مذكور درباره تورك هائيكه در هند حكومت كردند و ارتباط مستقيم با سلاطين غور دارند آورده است كه جمله را شمسيه مينامند :</span> <span style="font-family:arial;">يك - السلطان قطب الدين معزی ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - آرامشاه بن سلطان قطب الدين ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - الملك ناصرالدين قباچه المعزی</span> <span style="font-family:arial;">چهار - بهاوالدين طغرل المعزی ،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - الملك الغازی اختيارالدين محمد بختيرالخلجی ،</span> <span style="font-family:arial;">شش - الملك عزالدين محمد شيران خلج ،</span> <span style="font-family:arial;">هفت - الملك علاوالدين علی مردان الخلجی ،</span> <span style="font-family:arial;">هشت - الملك حسام الدين عوض حسين خلجی ،</span> <span style="font-family:arial;">درباره سلاطين شمسيه هم منهاج سراج علاوه ميدارد :</span> <span style="font-family:arial;">يك - السلطان المعظم شمس الد نياوالدين ابولمظفر التتمش سلطان ،</span> <span style="font-family:arial;">دو - الملك سعيد ناصرالدين محمود بن السلطان ،</span> <span style="font-family:arial;">سه - سلطان ركن الدين فيروزشاه ،</span> <span style="font-family:arial;">چهار - بهآالدين طغرل المعزی،</span> <span style="font-family:arial;">پنج - الملك غازی اختيار الدين محمد بختيار الخلجی ،</span> <span style="